गरुडपुराणम्

प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा । शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः ॥ २,३.

तो नवीन शरीरात प्रवेश करतो, जसे घरात, गुहेत किंवा कपारीत; शरीरात सर्व सात धातू असतात.

षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा ॥ २,३.

हा देह सहा आवरणांनी बनलेला आहे, आणि सर्व वायू, लघवी, विष्ठा आणि त्यांच्यामुळे इतर आजारही होतात.

पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च । अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति ॥ २,३.

पित्त, कफ, मज्जा, मांस, मेद, हाड, वीर्य आणि स्नायू—हे सर्व शरीरासोबत जळून जातात.

एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् । कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत् ॥ २,३.

तार्क्ष्य, मी तुला सर्व जीवांचा विनाश कसा होतो ते सांगितलं आहे. आता मी पुन्हा सांगतो, त्यांच्या शरीराची उत्पत्ती कशी होते ते.

एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् । इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम् ॥ २,३.

हे शरीर एका आधारावर उभं आहे, स्नायूंनी बांधलेलं आहे, तीन खांद्यांनी सजलेलं आहे, इंद्रियांनी युक्त आहे आणि त्याला नऊ दारे आहेत.

विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् । रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम् ॥ २,३.

हे शरीर विषयांनी व्यापलेलं आहे, इच्छा आणि रागाने अस्वस्थ झालेलं आहे, आसक्ती आणि द्वेष यांनी भरलेलं आहे, आणि तृष्णेच्या किल्ल्यामुळे पार करायला कठीण आहे.

लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् । सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम् ॥ २,३.

हे शरीर लोभाच्या जाळ्याने वेढलेलं आहे, मोहाच्या वस्त्राने गुंडाळलेलं आहे, मायेने घट्ट बांधलेलं आहे आणि लोभाने चालवलं जातं—हे शरीर म्हणजे एक शहरच आहे.

एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् । आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः ॥ २,३.

अशा गुणांनी भरलेलं हे शरीर सर्व जीवांचं आहे. जे लोक स्वतःचा आत्मा ओळखत नाहीत, ते माणसं नसून जनावरांसारखे समजले जातात.

एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् । चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा ॥ २,३.

अशा प्रकारे मी तुला चार प्रकारचं शरीर सांगितलं. पूर्वी चौर्‍याऐंशी लाख योनी निर्माण झाल्या.

उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं निरयस्य प्रपञ्चतः ॥ २,३.

उद्भिज, स्वेदज, अंडज आणि जरायुज—हे सर्व जन्माचे प्रकार मी तुला विस्ताराने सांगितले, तसेच नरकाचंही वर्णन केलं.

अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा ॥ २,३.

आता पुढे जे सांगायचं आहे ते मी सांगतो, आणि तुला काही विचारायची इच्छा असेल तर विचार.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४ श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापियन्नरैः कलुषं कृतम् । तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं विधेया निष्कृतिर्नरैः

श्रीकृष्ण म्हणाले: माणसांनी जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने केलेलं पाप, त्या पापाच्या शुद्धीसाठी त्यांना प्रायश्चित्त करावंच लागतं.

भस्मादिस्नानदशकमादौ कुर्याद्विचक्षणः । यथाशक्ति षडब्दादिप्रत्याम्नायाच्चरेदपि

शहाण्या माणसाने आधी भस्मादी स्नानाचं दहा वेळा आचरावं. आपल्या शक्तीनुसार सहा वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ ठरलेली विधी पाळावी.

तदर्धं वा तदर्धं वा तदर्धार्धमथापि वा । यथाशक्त्या ततः कुर्याद्दश दानानि वै शृणु

किंवा त्याचं अर्धं, किंवा पुन्हा त्याचं अर्धं, किंवा त्याचंही अर्धं—जशी आपली शक्ती असेल तशी. त्यानंतर दहा दानं द्यावी—ऐक.

गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधन्यगुडास्तथा । रजतं लवणं चैव दानानि दश वै विदुः

गायी, जमीन, तीळ, सोने, तूप, वस्त्र, धान्य, गूळ, चांदी आणि मीठ—ही दहा दानं म्हणून ओळखली जातात.

प्रायश्चित्ते त्वागता ये तेभ्यो दद्यान्नरो दश । ततो यमद्वारपथे पूयशोणितसंकुले

जे प्रायश्चित्तासाठी आले आहेत, त्यांना माणसाने ही दहा दानं द्यावीत. मग यमाच्या दाराकडे जाणाऱ्या, पू आणि रक्ताने भरलेल्या वाटेवर,

नदीं वैतरणीं तर्तुं दद्याद्वैतरणीं च गाम् । कृष्णस्तनी सकृष्णाङ्गी सा वै वैतरणी स्मृता

वैतरणी नदी पार करण्यासाठी, माणसाने वैतरणी गाय द्यावी. जी गाय काळ्या रंगाची आणि काळ्या अवयवांची आहे, ती वैतरणी म्हणून ओळखली जाते.

तिला लोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्

तीळ, लोखंड, सोने, कापूस, मीठ, सात धान्य, माती आणि गायी—यापैकी प्रत्येक गोष्ट पवित्र मानली जाते.

एतान्यष्टौ महादानान्युत्तमाय द्विजातये । आतुरेण तु देयानि पदरूपाणि मे शृणु

ही आठ मोठी दानं द्विजांसाठी उत्तम आहेत. आजारी माणसाने पायाच्या रूपात काय द्यावं ते मी सांगतो, ऐक.

छत्रो पानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं पदं चाष्टविधं स्मृतम्

छत्री, पाण्याचा भांडे, वस्त्र, अंगठी, कमंडलू, आसन, भांडे आणि पाय—ही आठ दानं म्हणून ओळखली जातात.

तिलापात्रं सर्पिः पात्रं शय्या सोपस्करा तथा । एतत्सर्वं प्रदातव्यं यदिष्टं चात्मनोऽपि तत्

तीळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि पलंग सर्व सामानासह—हे सर्व द्यावं, जरी आपल्यालाही ते हवं असलं तरी.

अश्वो रथश्च महीषी व्यञ्जनं वस्त्रमेव च । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यं ब्रह्मपूर्वमपि स्वयम्

घोडा, रथ, राणी, दागिने आणि वस्त्रे — ही सर्व ब्राह्मणांना स्वतःच्या हाताने, वेद-मंत्र उच्चारून द्यावीत.

दाना न्यन्यान्यपि खग तर्पयेत्स्वीयशक्तितः । प्रायाश्चित्तं कृतं येन दश दानान्यपि क्षितौ

हे पक्षिराज, आपल्या सामर्थ्यानुसार इतरही दानं द्यावीत. ज्याने प्रायश्चित्त केलं आहे, त्याने पृथ्वीवर दहा दानं द्यावीत.

दानं गोर्वैतरण्याश्च दानान्यष्टौ तथापि वा । तिलपात्रं सर्पिः पात्रं शय्यादानं तथैव च

गायीचं दान, वैतरणी गायीचं दान, तसेच आठ अन्य दानं, तिळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि शय्येचं दानही द्यावं.

पददानं च विधिवन्नासौ निरयगर्भगः । स्वातन्त्र्येणापि लवणदानमिच्छन्ति सूरयः

मार्गाचं दान योग्य रीतीने केल्यास नरकात जन्म मिळत नाही. स्वतंत्रपणे मीठाचं दान केलं तरी ते ज्ञानी लोकांना प्रिय आहे.

विष्णुदेहसमुत्पन्नो यतोऽयं लवणो रसः । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

हे मीठाचा स्वाद विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झाला आहे. जेव्हा आजारी माणसाचा प्राण या पृथ्वीवर राहत नाही—

लवणं च तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । यानिकानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः

त्या वेळी मीठ द्यावं, दाराची उंबऱ्याही लावावी. माणसांनी स्वतःहून दिलेली जी जी दानं आहेत—

तानितानि च सर्वाणि उपतिष्ठन्ति चाग्रतः । प्रायश्चित्तं कृतं येन साङ्गं खग स वै पुमान्

ती सर्व दानं त्याच्या पुढे उभी राहतात. ज्याने पूर्ण प्रायश्चित्त केलं आहे, हे पक्षिराज, तो मनुष्य—

पापानि भस्मसात्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते । अमृतं तु गवां क्षीरं यतः पतगसत्तम्

आपले पाप जाळून स्वर्गात सन्मान मिळवतो. गायीचं दूध अमृतासारखं आहे, हे श्रेष्ठ पक्ष्या.