गरुडपुराणम्

एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः । यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु ॥ २,३.

अशा प्रकारे पाप करणारे नरकात पडतात; पण पुण्य करणारे कसे जातात, ते मी सांगतो, ऐक.

ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः । प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः ॥ २,३.

यमाने ज्यांना पुण्य मिळविणाऱ्या जन्मात पाठवले, त्यांच्याभोवती गंधर्वांचे गाणे, नृत्य आणि उत्सव असतात.

हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु । प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः ॥ २,३.

हार, नुपूर यांच्या गोडवा आणि शुद्ध, तेजस्वी दागिन्यांनी सजलेले ते दिव्य सुवासिक फुलांच्या माळांनी उजळलेल्या विमानांत लवकरच जातात.

तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् । जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः ॥ २,३.

तिथून खाली पडल्यावर, राजे किंवा इतर थोर लोक, निरोगी घरात जन्म घेतात आणि उपजीविका व पालन करणारे होतात.

भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा । अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः ॥ २,३.

ते मोठ्या भोगांचा अनुभव घेतात आणि मग दुसऱ्या मार्गाने वर जातात; परत एकदा अवरोही जन्म घेऊन, पूर्वीप्रमाणे माणसांत येतात.

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम् ॥ २,३.

मृत्युलोकात जन्माला आलेल्यांना मृत्यू निश्चित आहे; फार पापी लोकांच्या मार्गावरून जीव निघून जातो, हेही निश्चितच.

पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः ॥ २,३.

माती मातीमध्ये, पाणी पाण्यात, अग्नी अग्नीत आणि वारा वार्‍यात विलीन होतो.

आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे । तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च ॥ २,३.

आकाश आकाशात, जे सर्वत्र पसरलेले आहे, विलीन होते; तिथे इच्छा, राग आणि शरीरातील पाच इंद्रियेही असतात.

एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः । कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः ॥ २,३.

हे तक्षक, शरीरात राहणारे चोर म्हणजे इच्छा, राग, अहंकार आणि त्यांचा प्रमुख म्हणजे मन, असे सांगितले आहे.

संहारश्चैव कालोऽसौ पुण्यपापेन संयुतः । पञ्चेन्द्रियसमायुक्तः सकलैर्विबुधैः सह ॥ २,३.

संहार म्हणजेच काळ, जो पुण्य आणि पाप यांच्याशी जोडलेला आहे, पाच इंद्रिये आणि सर्व विद्वानांसह तो असतो.

प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा । शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः ॥ २,३.

तो नवीन शरीरात प्रवेश करतो, जसे घरात, गुहेत किंवा कपारीत; शरीरात सर्व सात धातू असतात.

षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा ॥ २,३.

हा देह सहा आवरणांनी बनलेला आहे, आणि सर्व वायू, लघवी, विष्ठा आणि त्यांच्यामुळे इतर आजारही होतात.

पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च । अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति ॥ २,३.

पित्त, कफ, मज्जा, मांस, मेद, हाड, वीर्य आणि स्नायू—हे सर्व शरीरासोबत जळून जातात.

एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् । कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत् ॥ २,३.

तार्क्ष्य, मी तुला सर्व जीवांचा विनाश कसा होतो ते सांगितलं आहे. आता मी पुन्हा सांगतो, त्यांच्या शरीराची उत्पत्ती कशी होते ते.

एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् । इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम् ॥ २,३.

हे शरीर एका आधारावर उभं आहे, स्नायूंनी बांधलेलं आहे, तीन खांद्यांनी सजलेलं आहे, इंद्रियांनी युक्त आहे आणि त्याला नऊ दारे आहेत.

विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् । रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम् ॥ २,३.

हे शरीर विषयांनी व्यापलेलं आहे, इच्छा आणि रागाने अस्वस्थ झालेलं आहे, आसक्ती आणि द्वेष यांनी भरलेलं आहे, आणि तृष्णेच्या किल्ल्यामुळे पार करायला कठीण आहे.

लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् । सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम् ॥ २,३.

हे शरीर लोभाच्या जाळ्याने वेढलेलं आहे, मोहाच्या वस्त्राने गुंडाळलेलं आहे, मायेने घट्ट बांधलेलं आहे आणि लोभाने चालवलं जातं—हे शरीर म्हणजे एक शहरच आहे.

एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् । आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः ॥ २,३.

अशा गुणांनी भरलेलं हे शरीर सर्व जीवांचं आहे. जे लोक स्वतःचा आत्मा ओळखत नाहीत, ते माणसं नसून जनावरांसारखे समजले जातात.

एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् । चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा ॥ २,३.

अशा प्रकारे मी तुला चार प्रकारचं शरीर सांगितलं. पूर्वी चौर्‍याऐंशी लाख योनी निर्माण झाल्या.

उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं निरयस्य प्रपञ्चतः ॥ २,३.

उद्भिज, स्वेदज, अंडज आणि जरायुज—हे सर्व जन्माचे प्रकार मी तुला विस्ताराने सांगितले, तसेच नरकाचंही वर्णन केलं.

अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा ॥ २,३.

आता पुढे जे सांगायचं आहे ते मी सांगतो, आणि तुला काही विचारायची इच्छा असेल तर विचार.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४ श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापियन्नरैः कलुषं कृतम् । तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं विधेया निष्कृतिर्नरैः

श्रीकृष्ण म्हणाले: माणसांनी जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने केलेलं पाप, त्या पापाच्या शुद्धीसाठी त्यांना प्रायश्चित्त करावंच लागतं.

भस्मादिस्नानदशकमादौ कुर्याद्विचक्षणः । यथाशक्ति षडब्दादिप्रत्याम्नायाच्चरेदपि

शहाण्या माणसाने आधी भस्मादी स्नानाचं दहा वेळा आचरावं. आपल्या शक्तीनुसार सहा वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ ठरलेली विधी पाळावी.

तदर्धं वा तदर्धं वा तदर्धार्धमथापि वा । यथाशक्त्या ततः कुर्याद्दश दानानि वै शृणु

किंवा त्याचं अर्धं, किंवा पुन्हा त्याचं अर्धं, किंवा त्याचंही अर्धं—जशी आपली शक्ती असेल तशी. त्यानंतर दहा दानं द्यावी—ऐक.

गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधन्यगुडास्तथा । रजतं लवणं चैव दानानि दश वै विदुः

गायी, जमीन, तीळ, सोने, तूप, वस्त्र, धान्य, गूळ, चांदी आणि मीठ—ही दहा दानं म्हणून ओळखली जातात.

प्रायश्चित्ते त्वागता ये तेभ्यो दद्यान्नरो दश । ततो यमद्वारपथे पूयशोणितसंकुले

जे प्रायश्चित्तासाठी आले आहेत, त्यांना माणसाने ही दहा दानं द्यावीत. मग यमाच्या दाराकडे जाणाऱ्या, पू आणि रक्ताने भरलेल्या वाटेवर,

नदीं वैतरणीं तर्तुं दद्याद्वैतरणीं च गाम् । कृष्णस्तनी सकृष्णाङ्गी सा वै वैतरणी स्मृता

वैतरणी नदी पार करण्यासाठी, माणसाने वैतरणी गाय द्यावी. जी गाय काळ्या रंगाची आणि काळ्या अवयवांची आहे, ती वैतरणी म्हणून ओळखली जाते.

तिला लोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्

तीळ, लोखंड, सोने, कापूस, मीठ, सात धान्य, माती आणि गायी—यापैकी प्रत्येक गोष्ट पवित्र मानली जाते.

एतान्यष्टौ महादानान्युत्तमाय द्विजातये । आतुरेण तु देयानि पदरूपाणि मे शृणु

ही आठ मोठी दानं द्विजांसाठी उत्तम आहेत. आजारी माणसाने पायाच्या रूपात काय द्यावं ते मी सांगतो, ऐक.