गरुडपुराणम्

सुखोत्कर्षश्च सर्वत्र धर्मस्येहनिमिततः । पश्यन्तिनरकान्देवा ह्यधोवक्त्रान्सुदारुणान् ॥ २,३.

सर्व ठिकाणी सुखाची तीव्रता धर्माच्या कारणावर असते; देवता नरकवासीयांना त्यांच्या भयंकर स्थितीत, खाली वळलेल्या तोंडाने पाहतात.

नारकाश्चापि ते देवान्सर्वान्पश्यन्ति ऊर्ध्वगान् । एतान्यान्यानि शतशो नरकाणि वियद्गते ॥ २,३.

आणि नरकवासीही वर गेलेल्या सर्व देवांना पाहतात. आकाशात असे शेकडो नरक आहेत.

दिनेदिने तु नरके पच्यते दह्यतेन्यतः । शीर्यते भिद्यतेऽन्यत्र चूर्यते क्लिद्यतेन्यतः ॥ २,३.

नरकात रोज माणूस शिजतो, जळतो आणि त्रास सहन करतो; दुसरीकडे फाडला जातो, तुटतो, चिरडला जातो किंवा भिजतो.

क्वथ्यते दीप्यतेऽन्यत्र तथा वातहतोऽन्यतः । एकं दिनं वर्षशतप्रमाणं नरके भवेत् ॥ २,३.

कुठे उकडला जातो, कुठे पेटवला जातो, कुठे वाऱ्याने मारला जातो; नरकातील एक दिवस म्हणजे शंभर वर्षांसारखा असतो.

ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नते । कृमिकीटपतङ्गेषु स्थावरैकशफेषु च ॥ २,३.

मग या सर्व नरकातून सुटून, पापी प्राणी म्हणून जन्म घेतो — किडे, मुंग्या, पतंग, स्थावर किंवा एक पाय असलेले प्राणी.

गत्वा वनगजाढ्येषु गोष्वषु तथैव च । खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा ॥ २,३.

वनातल्या रानटी जनावरांमध्ये, तसेच गायी, गाढव, घोडा, खच्चर, गवा, शरभ आणि गिरगिट यांच्यातही तो जातो.

एते चैकशफाः षट्च शृणु पञ्चनखानतः । अन्यासु बहुपापासु दुः खदासु च यो निषु ॥ २,३.

हे सहा एक खुर असलेली जनावरे आहेत; आता पाच नख असलेल्या प्राण्यांबद्दल ऐक. इतर अनेक पापी आणि पचायला कठीण अशा प्राण्यांमध्येही तो जन्म घेतो.

मानुष्यं प्राप्यते कुब्जो कुत्सितो वामनोऽपि वा । चण्डालपुक्कसाद्यासु नरयोनिषु जायते ॥ २,३.

माणूस म्हणून जन्म घेतो, पण कधी कुबड्या, कधी विकृत किंवा ठेंगण्या रूपात; चांडाळ, पुक्कस अशा नीच जातींतही तो माणूस म्हणून जन्मतो.

मुहुर्गर्भे वसन्त्येव म्रियन्ते च मुहुर्मुहुः । अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः ॥ २,३.

ते पुन्हा पुन्हा गर्भात राहतात आणि वारंवार मरतात; उरलेल्या पापाबरोबर थोडे पुण्यही त्यांच्यात असते.

ततश्चारोहिणीं योनिं शूद्रवैश्यनृपादिकम् । विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदधिरोहति ॥ २,३.

नंतर तो शूद्र, वैश्य, राजा अशा जातीत जन्म घेतो; कधी कधी ब्राह्मण किंवा देवांचा राजा होण्याचा योगही येतो.

एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः । यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु ॥ २,३.

अशा प्रकारे पाप करणारे नरकात पडतात; पण पुण्य करणारे कसे जातात, ते मी सांगतो, ऐक.

ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः । प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः ॥ २,३.

यमाने ज्यांना पुण्य मिळविणाऱ्या जन्मात पाठवले, त्यांच्याभोवती गंधर्वांचे गाणे, नृत्य आणि उत्सव असतात.

हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु । प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः ॥ २,३.

हार, नुपूर यांच्या गोडवा आणि शुद्ध, तेजस्वी दागिन्यांनी सजलेले ते दिव्य सुवासिक फुलांच्या माळांनी उजळलेल्या विमानांत लवकरच जातात.

तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् । जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः ॥ २,३.

तिथून खाली पडल्यावर, राजे किंवा इतर थोर लोक, निरोगी घरात जन्म घेतात आणि उपजीविका व पालन करणारे होतात.

भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा । अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः ॥ २,३.

ते मोठ्या भोगांचा अनुभव घेतात आणि मग दुसऱ्या मार्गाने वर जातात; परत एकदा अवरोही जन्म घेऊन, पूर्वीप्रमाणे माणसांत येतात.

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम् ॥ २,३.

मृत्युलोकात जन्माला आलेल्यांना मृत्यू निश्चित आहे; फार पापी लोकांच्या मार्गावरून जीव निघून जातो, हेही निश्चितच.

पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः ॥ २,३.

माती मातीमध्ये, पाणी पाण्यात, अग्नी अग्नीत आणि वारा वार्‍यात विलीन होतो.

आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे । तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च ॥ २,३.

आकाश आकाशात, जे सर्वत्र पसरलेले आहे, विलीन होते; तिथे इच्छा, राग आणि शरीरातील पाच इंद्रियेही असतात.

एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः । कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः ॥ २,३.

हे तक्षक, शरीरात राहणारे चोर म्हणजे इच्छा, राग, अहंकार आणि त्यांचा प्रमुख म्हणजे मन, असे सांगितले आहे.

संहारश्चैव कालोऽसौ पुण्यपापेन संयुतः । पञ्चेन्द्रियसमायुक्तः सकलैर्विबुधैः सह ॥ २,३.

संहार म्हणजेच काळ, जो पुण्य आणि पाप यांच्याशी जोडलेला आहे, पाच इंद्रिये आणि सर्व विद्वानांसह तो असतो.

प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा । शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः ॥ २,३.

तो नवीन शरीरात प्रवेश करतो, जसे घरात, गुहेत किंवा कपारीत; शरीरात सर्व सात धातू असतात.

षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा ॥ २,३.

हा देह सहा आवरणांनी बनलेला आहे, आणि सर्व वायू, लघवी, विष्ठा आणि त्यांच्यामुळे इतर आजारही होतात.

पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च । अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति ॥ २,३.

पित्त, कफ, मज्जा, मांस, मेद, हाड, वीर्य आणि स्नायू—हे सर्व शरीरासोबत जळून जातात.

एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् । कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत् ॥ २,३.

तार्क्ष्य, मी तुला सर्व जीवांचा विनाश कसा होतो ते सांगितलं आहे. आता मी पुन्हा सांगतो, त्यांच्या शरीराची उत्पत्ती कशी होते ते.

एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् । इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम् ॥ २,३.

हे शरीर एका आधारावर उभं आहे, स्नायूंनी बांधलेलं आहे, तीन खांद्यांनी सजलेलं आहे, इंद्रियांनी युक्त आहे आणि त्याला नऊ दारे आहेत.

विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् । रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम् ॥ २,३.

हे शरीर विषयांनी व्यापलेलं आहे, इच्छा आणि रागाने अस्वस्थ झालेलं आहे, आसक्ती आणि द्वेष यांनी भरलेलं आहे, आणि तृष्णेच्या किल्ल्यामुळे पार करायला कठीण आहे.

लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् । सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम् ॥ २,३.

हे शरीर लोभाच्या जाळ्याने वेढलेलं आहे, मोहाच्या वस्त्राने गुंडाळलेलं आहे, मायेने घट्ट बांधलेलं आहे आणि लोभाने चालवलं जातं—हे शरीर म्हणजे एक शहरच आहे.

एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् । आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः ॥ २,३.

अशा गुणांनी भरलेलं हे शरीर सर्व जीवांचं आहे. जे लोक स्वतःचा आत्मा ओळखत नाहीत, ते माणसं नसून जनावरांसारखे समजले जातात.

एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् । चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा ॥ २,३.

अशा प्रकारे मी तुला चार प्रकारचं शरीर सांगितलं. पूर्वी चौर्‍याऐंशी लाख योनी निर्माण झाल्या.