गरुडपुराणम्

आजाविको माहिषिकस्तथा चक्री ध्वजी च यः । रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिर्ग्रामयाजकः ॥ २,३.

मेंढपाळ, म्हशी सांभाळणारा, रथवान, ध्वजवाहक, रंगभूमीवर उपजीविका करणारा, जुगारी ब्राह्मण किंवा गावचा यजमान —

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी । सुरापो मांसभक्षी च तथा च पशुघातकः ॥ २,३.

घर जाळणारा, विष देणारा, खड्ड्यातून खाणारा, सोम विकणारा, मद्यपान करणारा, मांसाहार करणारा आणि प्राण्यांचा वध करणारा —

रुधिरान्धे पतन्त्येते पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः । उपविष्टन्त्वेकपङ्क्त्यां विषं सम्भोजयन्ति ये ॥ २,३.

हे सर्व रक्ताने भरलेल्या नरकात पडतात — असे ज्ञानी सांगतात. एकाच पंक्तीत बसवून जे दुसऱ्यांना विष खायला लावतात, तेही तिथेच पडतात.

पतन्ति निरये घोरे विड्भुजे नात्र संशयः । मधुग्राहो वैतरणीमाक्रोशी मूत्रसंज्ञके ॥ २,३.

हे सर्व घोर विष्ठा-भक्षणाच्या नरकात पडतात — यात शंका नाही. मध चोरणारा, इतरांना शिव्या देणारा आणि मुत पिणारा वैतरणी नदी ओलांडतो.

असिपत्रवनेऽसौची क्रोधनश्च एतेदपि । अग्निज्वालां मृगव्याधो भोज्यते यत्र वायसैः ॥ २,३.

असिपत्रवन नरकात अपवित्र आणि क्रोधी माणसेही जातात; तिथे शिकारी माणसाला कावळे जळत्या आगीत खातात.

इज्यायां व्रतलोपाच्च सन्दंशे नरके पतेत् । स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने यतिनो ब्रह्मचारिणः ॥ २,३.

यज्ञ किंवा व्रत सोडल्यामुळे माणूस संडशाच्या नरकात पडतो. जर संयमी किंवा ब्रह्मचारी स्वप्नातही चुकले, तरी तेही तिथेच जातात.

पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये । ते सर्वे नरकं यान्ति निरयं चाप्यभोजनम् ॥ २,३.

जे आपल्या मुलांकडून शिकतात किंवा मुलांकडून आज्ञा घेतात, ते सर्व नरकात आणि उपासमाराच्या ठिकाणी जातात.

वर्णाश्रमविरुद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः । कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयवासिनः ॥ २,३.

जे आपल्या वर्ण आणि आश्रमाच्या विरुद्ध, राग किंवा आनंदामुळे कर्म करतात, ते सर्व नरकात राहतात.

उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् । सुदारुणः सुशीतात्मा तस्या धस्तामसः स्मृतः ॥ २,३.

वरती भयंकर, तापलेला, मोठा रौरव नरक आहे; त्याच्या खाली अत्यंत थंड, अंधाराचा, भीषण नरक आहे असे सांगितले जाते.

एवमादिक्रमेणैव सर्वेऽधोऽधः परिस्थिताः । दुः खोत्कर्षश्च सर्वेषु कर्मस्वपि निमित्ततः ॥ २,३.

अशा प्रकारे सर्व नरक खालच्या खालच्या स्तरावर आहेत; आणि सगळ्या नरकात दुःखाची तीव्रता कर्माच्या कारणावर अवलंबून असते.

सुखोत्कर्षश्च सर्वत्र धर्मस्येहनिमिततः । पश्यन्तिनरकान्देवा ह्यधोवक्त्रान्सुदारुणान् ॥ २,३.

सर्व ठिकाणी सुखाची तीव्रता धर्माच्या कारणावर असते; देवता नरकवासीयांना त्यांच्या भयंकर स्थितीत, खाली वळलेल्या तोंडाने पाहतात.

नारकाश्चापि ते देवान्सर्वान्पश्यन्ति ऊर्ध्वगान् । एतान्यान्यानि शतशो नरकाणि वियद्गते ॥ २,३.

आणि नरकवासीही वर गेलेल्या सर्व देवांना पाहतात. आकाशात असे शेकडो नरक आहेत.

दिनेदिने तु नरके पच्यते दह्यतेन्यतः । शीर्यते भिद्यतेऽन्यत्र चूर्यते क्लिद्यतेन्यतः ॥ २,३.

नरकात रोज माणूस शिजतो, जळतो आणि त्रास सहन करतो; दुसरीकडे फाडला जातो, तुटतो, चिरडला जातो किंवा भिजतो.

क्वथ्यते दीप्यतेऽन्यत्र तथा वातहतोऽन्यतः । एकं दिनं वर्षशतप्रमाणं नरके भवेत् ॥ २,३.

कुठे उकडला जातो, कुठे पेटवला जातो, कुठे वाऱ्याने मारला जातो; नरकातील एक दिवस म्हणजे शंभर वर्षांसारखा असतो.

ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नते । कृमिकीटपतङ्गेषु स्थावरैकशफेषु च ॥ २,३.

मग या सर्व नरकातून सुटून, पापी प्राणी म्हणून जन्म घेतो — किडे, मुंग्या, पतंग, स्थावर किंवा एक पाय असलेले प्राणी.

गत्वा वनगजाढ्येषु गोष्वषु तथैव च । खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा ॥ २,३.

वनातल्या रानटी जनावरांमध्ये, तसेच गायी, गाढव, घोडा, खच्चर, गवा, शरभ आणि गिरगिट यांच्यातही तो जातो.

एते चैकशफाः षट्च शृणु पञ्चनखानतः । अन्यासु बहुपापासु दुः खदासु च यो निषु ॥ २,३.

हे सहा एक खुर असलेली जनावरे आहेत; आता पाच नख असलेल्या प्राण्यांबद्दल ऐक. इतर अनेक पापी आणि पचायला कठीण अशा प्राण्यांमध्येही तो जन्म घेतो.

मानुष्यं प्राप्यते कुब्जो कुत्सितो वामनोऽपि वा । चण्डालपुक्कसाद्यासु नरयोनिषु जायते ॥ २,३.

माणूस म्हणून जन्म घेतो, पण कधी कुबड्या, कधी विकृत किंवा ठेंगण्या रूपात; चांडाळ, पुक्कस अशा नीच जातींतही तो माणूस म्हणून जन्मतो.

मुहुर्गर्भे वसन्त्येव म्रियन्ते च मुहुर्मुहुः । अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः ॥ २,३.

ते पुन्हा पुन्हा गर्भात राहतात आणि वारंवार मरतात; उरलेल्या पापाबरोबर थोडे पुण्यही त्यांच्यात असते.

ततश्चारोहिणीं योनिं शूद्रवैश्यनृपादिकम् । विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदधिरोहति ॥ २,३.

नंतर तो शूद्र, वैश्य, राजा अशा जातीत जन्म घेतो; कधी कधी ब्राह्मण किंवा देवांचा राजा होण्याचा योगही येतो.

एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः । यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु ॥ २,३.

अशा प्रकारे पाप करणारे नरकात पडतात; पण पुण्य करणारे कसे जातात, ते मी सांगतो, ऐक.

ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः । प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः ॥ २,३.

यमाने ज्यांना पुण्य मिळविणाऱ्या जन्मात पाठवले, त्यांच्याभोवती गंधर्वांचे गाणे, नृत्य आणि उत्सव असतात.

हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु । प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः ॥ २,३.

हार, नुपूर यांच्या गोडवा आणि शुद्ध, तेजस्वी दागिन्यांनी सजलेले ते दिव्य सुवासिक फुलांच्या माळांनी उजळलेल्या विमानांत लवकरच जातात.

तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् । जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः ॥ २,३.

तिथून खाली पडल्यावर, राजे किंवा इतर थोर लोक, निरोगी घरात जन्म घेतात आणि उपजीविका व पालन करणारे होतात.

भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा । अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः ॥ २,३.

ते मोठ्या भोगांचा अनुभव घेतात आणि मग दुसऱ्या मार्गाने वर जातात; परत एकदा अवरोही जन्म घेऊन, पूर्वीप्रमाणे माणसांत येतात.

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम् ॥ २,३.

मृत्युलोकात जन्माला आलेल्यांना मृत्यू निश्चित आहे; फार पापी लोकांच्या मार्गावरून जीव निघून जातो, हेही निश्चितच.

पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः ॥ २,३.

माती मातीमध्ये, पाणी पाण्यात, अग्नी अग्नीत आणि वारा वार्‍यात विलीन होतो.

आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे । तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च ॥ २,३.

आकाश आकाशात, जे सर्वत्र पसरलेले आहे, विलीन होते; तिथे इच्छा, राग आणि शरीरातील पाच इंद्रियेही असतात.

एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः । कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः ॥ २,३.

हे तक्षक, शरीरात राहणारे चोर म्हणजे इच्छा, राग, अहंकार आणि त्यांचा प्रमुख म्हणजे मन, असे सांगितले आहे.