गरुडपुराणम्

कृतावर्ते महातैले क्वाथ्यन्ते पापकर्मिणः । एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया खग ॥ २,३.

पाप करणाऱ्या लोकांना मोठ्या तेलाच्या कढईत टाकून सतत उलथापालथ करत उकळवलं जातं. हेच ते तापलेल्या भांड्याचं नरक मी तुला सविस्तर सांगितलं आहे, हे पक्षिराज.

आदिमो रौरवः प्रोक्तो महारौरवकोऽपरः । अतिशीतस्तृतीयस्तु चतुर्थो हि निकृन्तनः ॥ २,३.

पहिल्या नरकाला रौरव म्हणतात, दुसऱ्याला महारौरव, तिसऱ्याचं नाव अतिशीत आणि चौथ्याचं निकृंतन आहे.

अप्रतिष्ठः पञ्चमः स्यादसिपत्रवनोऽपरः । सप्तमस्तप्तकुम्भस्तु सप्तैते नरका मताः ॥ २,३.

पाचवा नरक अप्रतिष्ठा, सहावा असिपत्रवन आणि सातवा तापत कुंभ आहे. हे सात नरक मानले जातात.

श्रूयन्तेन्यान्यपि तथा नरकाणि नराधमाः । कर्मणां तारतम्येन तेषुतेषु पतन्ति हि ॥ २,३.

हे नराधमांनो, अजूनही इतर नरकांचीही ऐकायला मिळतं. माणसांच्या कर्मानुसार ते वेगवेगळ्या नरकात पडतात.

तथा हि नरको रोधः शूकरस्ताल एव च । तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलोऽथ विमोहनः ॥ २,३.

रौध, शूकर, ताल, तापत कुंभ, महाज्वाळ, शबल आणि विमोहना हे असे नरक आहेत.

क्रिमिश्च क्रिमभक्षश्च लालाभक्षो विषञ्जनः । अधः शिराः पूयवहो रुधिरान्धश्च विड्रभुजः ॥ २,३.

कृमी, कृमिभक्षक, लाळाभक्षक, विषंजन, अधःशिरा, पूयवह, रुधिरांध आणि विड्भुज या नरकांचाही समावेश आहे.

तथा वैतरणी सू (मू) मसिपत्रवनं तथा । अग्निज्वालो महाघोरः सन्दंशो वाप्यभोजनः ॥ २,३.

तसेच, वैतरणी, सुमू किंवा मुमसिपत्रवन, अग्निज्वाळ, महाघोर, संदंश आणि वाप्यभोजन हे नरक आहेत.

तमश्च कालसूत्रं च लोहश्चाप्यभिदस्तथा । अप्रतिष्ठोऽप्यवीचिश्च नरका एवमादयः ॥ २,३.

तम, कालसूत्र, लोह, अभिद, अप्रतिष्ठा आणि अवीचि हे मुख्य नरक आहेत.

तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः । येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्ति हि पृथक्पृथक् ॥ २,३.

हे सगळे नरक अंधाराने भरलेले असून यमाच्या प्रदेशात आहेत. जे वाईट कर्म करतात, ते आपापल्या कर्मानुसार वेगवेगळ्या नरकात पडतात.

भूमेरधस्तात्ते सर्वे रौरवाद्याः प्रकीर्तिताः । रोघो गोघ्नो भ्रूणहा च अग्निदाता नरः पतेत् ॥ २,३.

रौरव वगैरे सर्व नरक पृथ्वीच्या खाली आहेत असं सांगितलं जातं. जो रोग पसरवतो, गाय मारतो, गर्भहत्या करतो किंवा चुकीने अग्नी देतो, तो नरकात पडतो.

सूकरे ब्रह्महा मज्जेत्सुरापः स्वर्णतस्करः । ताले पतेत्क्षत्त्रहन्ता हत्वा वैश्यं च दुर्गतिः ॥ २,३.

जो ब्राह्मणहत्यारा आहे तो शूकर नरकात बुडतो. मद्यपान करणारा, सोनं चोरणारा, क्षत्रियहत्यारा हे ताल नरकात पडतात. जो वैश्याला मारतो, त्याला फार वाईट गति मिळते.

ब्रह्महत्यां च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः । स्वसृगामी तप्तकुम्भी तथा राजभटोऽनृती ॥ २,३.

जो ब्राह्मणहत्या करतो, गुरुच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, स्वतःच्या बहिणीकडे जातो किंवा राजाचा सेवक असून खोटं बोलतो, तो तापत कुंभ नरकात जातो.

तप्तलोहैश्च विक्रेता तथा बन्धनरक्षिता । माध्वी विक्रयकर्तां च यस्तु भक्तं परित्यजेत् ॥ २,३.

तापलेल्या लोखंडाचे विक्रेते, कारागृहाचे रक्षक, मध विकणारे आणि भक्ताला सोडून देणारे हे सगळे नरकात पडतात.

महाज्वाली दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै । वेदो विक्रीयते यैश्च वेदं दूषयते तु यः ॥ २,३.

जो आपल्या मुलीकडे किंवा सूनकडे जातो, वेद विकतो किंवा वेदाचा अपमान करतो, तो महाज्वाळ नरकात पडतो.

गुरुं चैवावमन्यन्ते वाक्शरैस्ताडयन्ति च । अगम्यागामी च नरो नरकं शबलं व्रजेत् ॥ २,३.

जे आपला गुरु अवमानित करतात, शब्दांनी त्याला मारतात किंवा वाईट स्त्रीकडे जातात, ते शबल नरकात जातात.

विमोहे पतते शूरे मर्यादां यो भिनत्ति वै । दुरिष्टं कुरुते यस्तु कृमिभक्षं प्रपद्यते ॥ २,३.

जो वीर असूनही मर्यादा तोडतो, वाईट कृत्य करतो किंवा निषिद्ध अन्न खातो, तो विमोहना नरकात पडतो आणि नंतर कृमिभक्षक नरकात जातो.

देवब्राह्मणविद्वेष्टा लालाभक्षे पतत्यपि । कुण्डकर्ता कुलालश्च न्यासहर्ता चिकित्सकः ॥ २,३.

जो देव किंवा ब्राह्मणांचा द्वेष करतो, तो लाळाभक्षक नरकात पडतो. खड्डे करणारा, कुंभार, ठेव ठेवणाऱ्याची फसवणूक करणारा किंवा वैद्य—

आरामेष्वग्निदाता च एते यान्ति विषञ्जने । असत्प्रतिग्रही यस्तु तथैवायाज्ययाजकः ॥ २,३.

उद्यानात आग देणारे, विष देणारे, चुकीची भेट स्वीकारणारे आणि नियमबाह्य वस्तूंनी यज्ञ करणारे — हे सर्व विषाने भरलेल्या नरकात जातात.

न क्षत्त्रैर्जोवते यस्तु नरो गच्छेदधोमुखम् । क्षीरं सुरां च मासं लाक्षां गन्धं रसं तिलान् ॥ २,३.

जो क्षत्रियांशी व्यापार करतो, किंवा दूध, मद्य, मांस, लाख, सुवासिक द्रव्य, रस, किंवा तीळ विकतो, तो उलट्या तोंडाने नरकात पडतो.

एवमादीनि विक्रीणन् घोरे पूयवहे पतेत् । यः कुक्कुटान्निबध्नाति मार्जारान् सूकरांश्च तान् । पक्षिणश्च मृगांश्छा गान्सोऽप्येवं नरकं व्रजेत् ॥ २,३.

अशा भयंकर, पूययुक्त वस्तू विकणारा नरकात पडतो. जो कोंबड्या, मांजरे, डुकरे, पक्षी, हरिण किंवा गायी बांधतो किंवा विकतो, तोही नरकात जातो.

आजाविको माहिषिकस्तथा चक्री ध्वजी च यः । रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिर्ग्रामयाजकः ॥ २,३.

मेंढपाळ, म्हशी सांभाळणारा, रथवान, ध्वजवाहक, रंगभूमीवर उपजीविका करणारा, जुगारी ब्राह्मण किंवा गावचा यजमान —

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी । सुरापो मांसभक्षी च तथा च पशुघातकः ॥ २,३.

घर जाळणारा, विष देणारा, खड्ड्यातून खाणारा, सोम विकणारा, मद्यपान करणारा, मांसाहार करणारा आणि प्राण्यांचा वध करणारा —

रुधिरान्धे पतन्त्येते पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः । उपविष्टन्त्वेकपङ्क्त्यां विषं सम्भोजयन्ति ये ॥ २,३.

हे सर्व रक्ताने भरलेल्या नरकात पडतात — असे ज्ञानी सांगतात. एकाच पंक्तीत बसवून जे दुसऱ्यांना विष खायला लावतात, तेही तिथेच पडतात.

पतन्ति निरये घोरे विड्भुजे नात्र संशयः । मधुग्राहो वैतरणीमाक्रोशी मूत्रसंज्ञके ॥ २,३.

हे सर्व घोर विष्ठा-भक्षणाच्या नरकात पडतात — यात शंका नाही. मध चोरणारा, इतरांना शिव्या देणारा आणि मुत पिणारा वैतरणी नदी ओलांडतो.

असिपत्रवनेऽसौची क्रोधनश्च एतेदपि । अग्निज्वालां मृगव्याधो भोज्यते यत्र वायसैः ॥ २,३.

असिपत्रवन नरकात अपवित्र आणि क्रोधी माणसेही जातात; तिथे शिकारी माणसाला कावळे जळत्या आगीत खातात.

इज्यायां व्रतलोपाच्च सन्दंशे नरके पतेत् । स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने यतिनो ब्रह्मचारिणः ॥ २,३.

यज्ञ किंवा व्रत सोडल्यामुळे माणूस संडशाच्या नरकात पडतो. जर संयमी किंवा ब्रह्मचारी स्वप्नातही चुकले, तरी तेही तिथेच जातात.

पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये । ते सर्वे नरकं यान्ति निरयं चाप्यभोजनम् ॥ २,३.

जे आपल्या मुलांकडून शिकतात किंवा मुलांकडून आज्ञा घेतात, ते सर्व नरकात आणि उपासमाराच्या ठिकाणी जातात.

वर्णाश्रमविरुद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः । कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयवासिनः ॥ २,३.

जे आपल्या वर्ण आणि आश्रमाच्या विरुद्ध, राग किंवा आनंदामुळे कर्म करतात, ते सर्व नरकात राहतात.

उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् । सुदारुणः सुशीतात्मा तस्या धस्तामसः स्मृतः ॥ २,३.

वरती भयंकर, तापलेला, मोठा रौरव नरक आहे; त्याच्या खाली अत्यंत थंड, अंधाराचा, भीषण नरक आहे असे सांगितले जाते.