गरुडपुराणम्

तावद्यावदशेषं च तत्पापं संक्षयं गतम् । अप्रातष्ठं च नरकं शृणुष्व गदतो मम ॥ २,३.

हे सर्व त्या पापाचा पूर्ण नाश होईपर्यंत चालते; आता मी 'अप्रातिष्ठ' नावाच्या नरकाचे वर्णन सांगतो, ते ऐक.

तत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते । तान्येव तत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः ॥ २,३.

त्या ठिकाणी नरकवासींना जे दुःख भोगावे लागते, ते अगदी असह्य असते. तिथेच त्या चाकांच्या आणि दडपण्याच्या यंत्रांच्या वेगवेगळ्या रूपात पुन्हा पुन्हा यातना दिल्या जातात.

दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् । चक्रेष्वारोपिताः केचिद्भाम्यन्ते तत्र मानवाः ॥ २,३.

पाप केलेल्या माणसांना या यातना सहन कराव्या लागतात. काहींना त्या चाकांवर बसवून तिथेच त्यांना दडपले जाते.

यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा । घटीयन्त्रेषु बद्वा ये बद्धा तोयवटी यथा ॥ २,३.

त्या दडपण्याच्या यंत्रात बांधलेल्या लोकांना हजारो वर्षे सुटकेचा क्षणही मिळत नाही, जशी पाण्याची मडकी घट्ट बांधलेली असतात.

भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुद्गिरन्तः पुनः पुनः । अन्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैर्नेत्रैरन्त्रावलम्बिभैः ॥ २,३.

माणसांना तिथे सतत फिरवले जाते, ते वारंवार रक्त ओकतात, त्यांच्या आतडी तोंडातून बाहेर येतात आणि डोळ्यांना आतड्या लटकत असतात.

दुः खानि प्राप्नुवन्तीह यान्यसह्यानि जन्तुभिः । असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम् ॥ २,३.

इथे जी दुःखे भोगावी लागतात, ती इतर प्राण्यांनाही सहन होत नाहीत. आता 'असिपत्रवन' नावाच्या दुसऱ्या नरकाबद्दल ऐक.

योजनानां सहस्रं यो ज्वलत्यग्न्याशृतावनिः । सप्ततीव्रकराश्चैण्डर्यत्र तीव्र सुदारुणे ॥ २,३.

एक हजार योजन लांब अशी एक भूमी आहे, जी सर्व बाजूंनी जळत्या आगीने वेढलेली आहे. त्या भयंकर ठिकाणी सत्तर भयंकर रक्षक राहतात.

प्रतपन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः । तन्मध्ये चरणं शीतस्निग्धपत्रं विभाष्यते ॥ २,३.

त्या ठिकाणी नरकवासी नेहमीच भाजले जातात. त्या मध्ये एक वाट दिसते, जी थंड आणि ओलसर पानांनी झाकलेली असते.

पत्राणि यत्र खण्डानि फलानां पक्षिसत्तम । श्वानश्च तत्र सुबलाश्चरन्त्यामिषभोजनाः ॥ २,३.

त्या ठिकाणी पानांची कडा अगदी धारदार असते, जणू फळांच्या पंखांसारखी. तिथे बलाढ्य कुत्रे मांस खाऊन भटकत असतात.

महावक्त्रा महादंष्ट्रा व्याघ्रा इव महाबलाः । ततश्च वनमालोक्य शिशिरच्छायमग्रतः ॥ २,३.

त्यांच्या तोंडाला मोठ्या जबड्या आणि मोठ्या दात असतात, ते वाघासारखे बलवान असतात. पुढे दिसणारे वन जणू थंड सावली देणारे वाटते.

प्रयान्ति प्राणिनस्तत्र क्षुत्तापपरिपीडिताः । मातर्भ्रातस्तात इति क्रन्दमानाः सुदुः खिताः ॥ २,३.

भूक आणि तहानेने त्रस्त झालेले प्राणी तिकडे जातात, आणि मोठ्या वेदनेने 'आई! भाऊ! बाबा!' असे ओरडत राहतात.

दह्यमानाङ्घ्रियुगला धरणिस्थेन वह्निना । तेषां गतानां तत्रापि अति शीतिः समीरणः ॥ २,३.

त्यांचे पाय जमिनीवरच्या आगीत भाजले जातात. जेव्हा ते त्या ठिकाणी पोहोचतात, तेव्हा तिथे अतिशय थंड वारा वाहतो.

प्रवाति तेन पात्यन्ते तेषां खड्गास्तथोपरि । छिन्नाः पतन्ति ते भूमौ ज्वलत्पावकसंचये ॥ २,३.

त्या वाऱ्यामुळे त्यांच्या अंगावर वरून तलवारी पडतात. तुकडे तुकडे होऊन ते जळत्या आगीच्या राशीत खाली पडतात.

लेलिह्यमाने चान्यत्र तप्ताशेषमहीतले । सारमेयाश्च ते शीघ्रं शातयन्ति शरीरतः ॥ २,३.

इतर ठिकाणी, जिथे जमिनीवर ज्वाळा पसरलेल्या असतात, तिथे वेगवान कुत्रे त्यांच्या शरीराचे तुकडे झटकन फाडतात.

तेषां खण्डान्यनेकानि रुदतामतिभीषणे । असिपत्रवनं तात मयैतत्परिकीर्तितम् ॥ २,३.

त्यांचे अनेक अंगांचे तुकडे, भीषण आणि रडणारे, विखुरलेले असतात. प्रिय गारुड, हे 'असिपत्रवन' मी तुला सांगितले.

अतः परं भीमतरं तप्तकुंभं निबोध मे । समन्ततस्तप्तकुम्भा वह्निज्वालासमन्विताः ॥ २,३.

आता यापेक्षाही भयंकर 'तप्तकुंभ' नरकाबद्दल माझ्याकडून ऐक. सर्व बाजूंनी जळत्या आगीने भरलेली उकळत्या भांड्यांनी वेढलेली ही जागा आहे.

ज्वलदग्निचयास्तप्ततैलायश्चूर्णपूरिताः । एषु दुष्कृतकर्माणो याम्यैः क्षिप्ता ह्यधोमुखाः ॥ २,३.

त्या भांड्यांमध्ये जळती आग, उकळते तेल आणि धातूचे कण भरलेले असतात. यमाचे सेवक पापी लोकांना डोक्याखाली तिथे फेकतात.

क्वाथ्यन्ते विस्फुटद्गात्रा गलन्मज्जाजलान्विताः । स्फुटत्कपालेनत्रास्थिच्छिद्यमाना विभीषणैः ॥ २,३.

तिथे त्यांची शरीरे फुटून तुकडे तुकडे होतात, मज्जा आणि रस वितळून जातात, आणि त्यांच्या कवट्या व हाडे भयंकर आघातांनी फोडली जातात.

गृध्रैरुत्पाट्य मुच्यन्ते पुनस्तेष्वेव वेगितैः । पुनश्चिमचिमायन्ते तैलनैक्यं व्रजन्ति च ॥ २,३.

गिधाडे त्यांना फाडून बाहेर काढतात, पण पुन्हा त्यांना वेगाने त्या भांड्यात टाकले जाते. पुन्हा पुन्हा उकळले जाऊन ते तेलात मिसळले जातात.

द्रवीभूतैः शिरोगात्रैः स्नायुमांसत्वगास्थिभिः । ततो याम्यैर्नरैराशु दर्व्याघट्टनघट्टिताः ॥ २,३.

यमाच्या सेवकांनी त्या नरकातल्या लोकांच्या डोकं आणि शरीर, स्नायू, मांस, त्वचा आणि हाडं सगळं वितळलेलं असतं. मग ते लोक मोठ्या झाऱ्यांनी जोरात हलवले जातात आणि त्यांना पुन्हा पुन्हा त्रास दिला जातो.

कृतावर्ते महातैले क्वाथ्यन्ते पापकर्मिणः । एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया खग ॥ २,३.

पाप करणाऱ्या लोकांना मोठ्या तेलाच्या कढईत टाकून सतत उलथापालथ करत उकळवलं जातं. हेच ते तापलेल्या भांड्याचं नरक मी तुला सविस्तर सांगितलं आहे, हे पक्षिराज.

आदिमो रौरवः प्रोक्तो महारौरवकोऽपरः । अतिशीतस्तृतीयस्तु चतुर्थो हि निकृन्तनः ॥ २,३.

पहिल्या नरकाला रौरव म्हणतात, दुसऱ्याला महारौरव, तिसऱ्याचं नाव अतिशीत आणि चौथ्याचं निकृंतन आहे.

अप्रतिष्ठः पञ्चमः स्यादसिपत्रवनोऽपरः । सप्तमस्तप्तकुम्भस्तु सप्तैते नरका मताः ॥ २,३.

पाचवा नरक अप्रतिष्ठा, सहावा असिपत्रवन आणि सातवा तापत कुंभ आहे. हे सात नरक मानले जातात.

श्रूयन्तेन्यान्यपि तथा नरकाणि नराधमाः । कर्मणां तारतम्येन तेषुतेषु पतन्ति हि ॥ २,३.

हे नराधमांनो, अजूनही इतर नरकांचीही ऐकायला मिळतं. माणसांच्या कर्मानुसार ते वेगवेगळ्या नरकात पडतात.

तथा हि नरको रोधः शूकरस्ताल एव च । तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलोऽथ विमोहनः ॥ २,३.

रौध, शूकर, ताल, तापत कुंभ, महाज्वाळ, शबल आणि विमोहना हे असे नरक आहेत.

क्रिमिश्च क्रिमभक्षश्च लालाभक्षो विषञ्जनः । अधः शिराः पूयवहो रुधिरान्धश्च विड्रभुजः ॥ २,३.

कृमी, कृमिभक्षक, लाळाभक्षक, विषंजन, अधःशिरा, पूयवह, रुधिरांध आणि विड्भुज या नरकांचाही समावेश आहे.

तथा वैतरणी सू (मू) मसिपत्रवनं तथा । अग्निज्वालो महाघोरः सन्दंशो वाप्यभोजनः ॥ २,३.

तसेच, वैतरणी, सुमू किंवा मुमसिपत्रवन, अग्निज्वाळ, महाघोर, संदंश आणि वाप्यभोजन हे नरक आहेत.

तमश्च कालसूत्रं च लोहश्चाप्यभिदस्तथा । अप्रतिष्ठोऽप्यवीचिश्च नरका एवमादयः ॥ २,३.

तम, कालसूत्र, लोह, अभिद, अप्रतिष्ठा आणि अवीचि हे मुख्य नरक आहेत.

तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः । येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्ति हि पृथक्पृथक् ॥ २,३.

हे सगळे नरक अंधाराने भरलेले असून यमाच्या प्रदेशात आहेत. जे वाईट कर्म करतात, ते आपापल्या कर्मानुसार वेगवेगळ्या नरकात पडतात.