गरुडपुराणम्

तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् । तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना ॥ २,३.

तिथे अंगारांचा मोठा ढीग जमिनीच्या समोरासमोर पसरलेला आहे आणि ती भूमी प्रचंड अग्नीने तापलेली आहे.

तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति ॥ २,३.

त्या मध्ये यमाचे सेवक पापी लोकांना टाकतात. ते तिथे तीव्र आगीत जळत धावत राहतात.

पदेपदे च पादोऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति ॥ २,३.

प्रत्येक पावलावर त्यांचे पाय फुटतात आणि पुन्हा सुकतात. दिवस-रात्र असे पाय ठेवत ठेवत ते पुढे जातात.

एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते । ततोऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति ॥ २,३.

अशा प्रकारे, हजार योजनांची लांबी पार केल्यावर त्या नरकातून सोडले जाते; पण इतर पापांची शुद्धी व्हावी म्हणून पुन्हा दुसऱ्या अशाच नरकात जावे लागते.

रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया । महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग ॥ २,३.

मी तुला रौरव नावाचा पहिला नरक सांगितला आहे; आता, पक्षी, महा-रौरव नावाच्या नरकाचे वर्णन ऐक.

योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः । तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः ॥ २,३.

तेथे पाच हजार योजनांची लांबी व रुंदी असलेली तांब्याची जमीन आहे आणि तिच्या खाली प्रज्वलित अग्नी आहे.

तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा । विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु ॥ २,३.

ती तांब्याची जमीन जणू काही वीज चमकत असल्यासारखी प्रखरतेने जळत असते आणि पापी लोकांना ती फार भयंकर वाटते.

तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः । मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति ॥ २,३.

त्या नरकात यमाच्या सेवकांनी हातपाय बांधून पाप करणाऱ्याला मध्यभागी टाकले जाते आणि त्याला ओढत नेतात.

काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा । भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते ॥ २,३.

त्या वाटेवर, कावळे, बगळे, लांडगे, घुबड, डास आणि विंचू हे सगळे भयंकर प्राणी त्याला खात असतात आणि तो ओढला जातो.

दह्यमानो गतमतिर्भ्रान्तस्तातेति चाकुलः । वदत्यसकृदुद्वग्नो न शान्तिमधिगच्छति ॥ २,३.

तो जळत असतो, त्याचे भान हरवते, आणि तो 'बाबा!' असे व्याकुळ होऊन पुन्हा पुन्हा ओरडतो; त्याला त्रासच मिळतो, कधीच शांती मिळत नाही.

एवं तस्मान्नरैर्मोक्षस्त्वतिक्रान्तैरवाप्यते । वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः ॥ २,३.

अशा प्रकारे, ज्यांनी वाईट बुद्धीने हजारो वर्षे पाप केले आहे, त्यांचे पाप संपल्यावरच त्यांना त्या नरकातून मुक्तता मिळते.

तथान्यस्तु ततो नाम सोऽतिशीतः स्वभावतः । महारौरववद्दीर्घस्तथान्धतमसा वृतः ॥ २,३.

यानंतर दुसरा एक नरक आहे, तो नावाने ओळखला जातो, तो स्वभावतः फारच थंड आहे, महा-रौरवसारखा लांब आहे आणि घनदाट अंधाराने व्यापलेला आहे.

शीतार्तास्तत्र बध्यन्ते नरास्तमसि दारुणे । परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति ते ॥ २,३.

त्या भयंकर अंधारात थंडीने त्रस्त झालेले लोक बांधून ठेवले जातात; ते एकमेकांना भेटतात आणि आधारासाठी एकमेकांना बिलगतात.

दन्तास्तेषां च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः । क्षुतृषातिबलाः पक्षिन्नथ तत्राप्युपदवाः ॥ २,३.

त्यांच्या दातांना थंडीमुळे कंप सुटतो आणि दात तुटतात; पक्षी, तिथेही त्यांना प्रचंड भूक आणि तहान लागते आणि अजूनही यातना भोगाव्या लागतात.

हिमखण्डवहो वायुभिनत्त्यस्थीनि दारुणः । मज्जासृगस्थिगलितमश्रन्त्यत्र क्षुधान्विताः ॥ २,३.

बर्फाचे तुकडे वाहणारा एक भयंकर वारा त्यांच्या हाडांना फोडतो; तिथे, भुकेने त्रस्त होऊन, त्यांच्या शरीरातून मज्जा, रक्त आणि मांस सतत वाहत राहते.

आलिङ्ग्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे । एवं तत्रापि सुमहान्क्लेशस्तमसि मानवैः ॥ २,३.

एकमेकांना घट्ट धरून, ते त्या अंधारात भटकत राहतात; अशा प्रकारे, तिथेही माणसांना फार मोठा त्रास सहन करावा लागतो.

प्राप्यते शकुनिश्रेष्ठ यो बहूकृतसञ्चयः । निकृन्तन इति ख्यातस्ततोऽन्यो नरकोत्तमः ॥ २,३.

हे नरक, हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, तोच मिळवतो ज्याने पुष्कळ पापे साठवली आहेत; आता 'निकृन्तन' नावाच्या नरकाचे वर्णन ऐक.

कुलालचक्राणि तत्र भ्राम्यन्त्यविरतं खग । तेष्वापाष्ये निकृष्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः ॥ २,३.

त्या नरकात, कुंभाराच्या चाकांसारखी चाके अखंड फिरत असतात, हे पक्षी; त्यावर काळाच्या दोऱ्याने माणसांना कापले जाते.

यमानुमाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् । न चैषां जीवितभ्रंशो जायते पक्षिसत्तम ॥ २,३.

यमाचे सेवक बोटांमध्ये दोरा धरून, पायापासून डोक्यापर्यंत त्यांना कापतात; पण, हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्यांचे प्राण काही जात नाहीत.

छिन्नानि तेषां शतशः खण्डान्यैक्यं व्रजन्ति हि । एवं वर्षसहस्राणि भ्राम्यन्ते पापकर्मिणः ॥ २,३.

त्यांचे शरीर शेकडो तुकड्यांत कापले जाते, पण ते तुकडे पुन्हा एकत्र येतात; अशा प्रकारे, पाप करणारे हजारो वर्षे फिरत राहतात.

तावद्यावदशेषं च तत्पापं संक्षयं गतम् । अप्रातष्ठं च नरकं शृणुष्व गदतो मम ॥ २,३.

हे सर्व त्या पापाचा पूर्ण नाश होईपर्यंत चालते; आता मी 'अप्रातिष्ठ' नावाच्या नरकाचे वर्णन सांगतो, ते ऐक.

तत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते । तान्येव तत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः ॥ २,३.

त्या ठिकाणी नरकवासींना जे दुःख भोगावे लागते, ते अगदी असह्य असते. तिथेच त्या चाकांच्या आणि दडपण्याच्या यंत्रांच्या वेगवेगळ्या रूपात पुन्हा पुन्हा यातना दिल्या जातात.

दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् । चक्रेष्वारोपिताः केचिद्भाम्यन्ते तत्र मानवाः ॥ २,३.

पाप केलेल्या माणसांना या यातना सहन कराव्या लागतात. काहींना त्या चाकांवर बसवून तिथेच त्यांना दडपले जाते.

यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा । घटीयन्त्रेषु बद्वा ये बद्धा तोयवटी यथा ॥ २,३.

त्या दडपण्याच्या यंत्रात बांधलेल्या लोकांना हजारो वर्षे सुटकेचा क्षणही मिळत नाही, जशी पाण्याची मडकी घट्ट बांधलेली असतात.

भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुद्गिरन्तः पुनः पुनः । अन्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैर्नेत्रैरन्त्रावलम्बिभैः ॥ २,३.

माणसांना तिथे सतत फिरवले जाते, ते वारंवार रक्त ओकतात, त्यांच्या आतडी तोंडातून बाहेर येतात आणि डोळ्यांना आतड्या लटकत असतात.

दुः खानि प्राप्नुवन्तीह यान्यसह्यानि जन्तुभिः । असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम् ॥ २,३.

इथे जी दुःखे भोगावी लागतात, ती इतर प्राण्यांनाही सहन होत नाहीत. आता 'असिपत्रवन' नावाच्या दुसऱ्या नरकाबद्दल ऐक.

योजनानां सहस्रं यो ज्वलत्यग्न्याशृतावनिः । सप्ततीव्रकराश्चैण्डर्यत्र तीव्र सुदारुणे ॥ २,३.

एक हजार योजन लांब अशी एक भूमी आहे, जी सर्व बाजूंनी जळत्या आगीने वेढलेली आहे. त्या भयंकर ठिकाणी सत्तर भयंकर रक्षक राहतात.

प्रतपन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः । तन्मध्ये चरणं शीतस्निग्धपत्रं विभाष्यते ॥ २,३.

त्या ठिकाणी नरकवासी नेहमीच भाजले जातात. त्या मध्ये एक वाट दिसते, जी थंड आणि ओलसर पानांनी झाकलेली असते.

पत्राणि यत्र खण्डानि फलानां पक्षिसत्तम । श्वानश्च तत्र सुबलाश्चरन्त्यामिषभोजनाः ॥ २,३.

त्या ठिकाणी पानांची कडा अगदी धारदार असते, जणू फळांच्या पंखांसारखी. तिथे बलाढ्य कुत्रे मांस खाऊन भटकत असतात.