गरुडपुराणम्

शिरोऽर्तिप्रमुखा रोगा यान्ति विश्वासघातकम् । लिङ्गपीडी शिवस्वं च शिवनिर्माल्यमेव च ॥ २,२.

विश्वासघात करणाऱ्याला डोकेदुखी आणि इतर मोठे रोग होतात. जो शिवलिंग, शंकराची वस्तू किंवा शंकराच्या निघालेल्या फुलांना त्रास देतो, त्यालाही यातना भोगाव्या लागतात.

स्त्रियोऽप्यनेन मार्गेण हृत्वा दोषमवाप्नुयुः । एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपजायते ॥ २,२.

स्त्रियांनीही हेच वर्तन केल्यास त्या पापी होतात; त्या अशा प्राण्यांच्या पत्नी म्हणून जन्म घेतात.

भोगान्ते नरकस्यैतत्सर्वमित्यवधारय । खघ प्रदर्श्यमेतत्तु मयोक्तं ते समासतः । द्रव्यप्रकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः ॥ २,२.

संपूर्ण भोग संपल्यावर नरकात हे सगळं भोगावं लागतं, हे लक्षात ठेव. हे सर्व मी तुला थोडक्यात सांगितलं. जसं पदार्थांचे प्रकार आहेत, तशीच प्राण्यांचीही विविध रूपं आहेत.

एवं विचित्रैर्निजकर्मभिर्नृणां सुखस्य दुः खस्य च जन्मनामपि । वैचित्र्यमुक्तं शुभकर्मतः शुभं तथाशुभाच्चाशुभमीरयन्ति ॥ २,२.

माणसाच्या स्वतःच्या विविध कर्मांमुळे सुख-दुःख आणि जन्मांची वेगवेगळी रूपं मिळतात. चांगल्या कर्मांमुळे चांगलं, वाईट कर्मांमुळे वाईटच फळ मिळतं.

एतत्ते सर्वंमाख्यातं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया ॥ २,२.

तू विचारलेलं सर्व मी तुला इथे सांगितलं आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३ सूत उवाच । एवमुत्साहितः पक्षी स्वरूपं निरयस्य तु । पप्रच्छनरकाण्येवं श्रुत्वा चोत्कूलितान्तरः ॥ २,३.

सूत म्हणतो: असे ऐकून पक्षी उत्साही झाला आणि त्याच्या मनात उत्कंठा निर्माण झाली. मग त्याने नरकांची रूपं विचारली.

गरुड उवाच । नरकाणां स्वरूपं मे वद येषु विकर्मिणः । पात्यन्ते दुः खभूयिष्ठास्तेषां भेदांश्च कीर्तय ॥ २,३.

गरुड म्हणतो: जेथे पापी लोकांना टाकतात, त्या नरकांची रूपं मला सांग आणि त्यांचे प्रकारही सांग.

श्रीभगवानुवाच । नरकाणां सहस्राणि वर्तन्ते ह्यरुणानुज । शक्यं विस्तरतो नैव वक्तुं प्राधान्यतो ब्रुवे ॥ २,३.

श्रीभगवान म्हणतात: अरुणाचा लहान भाऊ, हजारो नरकं आहेत. ती सगळी सविस्तर सांगणं शक्य नाही, पण मी तुला मुख्य नरक सांगतो.

रौरवं नाम नरकं मुख्यं तद्वैनिबोध मे । रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृती नरः ॥ २,३.

माझ्याकडून ऐक, रौरव नावाचा नरक मुख्य आहे. रौरव नरकात खोटं साक्ष देणारे आणि खोटं बोलणारे जातात.

योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः । जानुमात्रप्रमाणं तु तत्र गर्तं सुदुस्तरम् ॥ २,३.

रौरव नरक दोन हजार योजन लांब आहे. तिथे गुडघ्याएवढ्या खोल खड्डा आहे, तो पार करणं फार कठीण आहे.

तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् । तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना ॥ २,३.

तिथे अंगारांचा मोठा ढीग जमिनीच्या समोरासमोर पसरलेला आहे आणि ती भूमी प्रचंड अग्नीने तापलेली आहे.

तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति ॥ २,३.

त्या मध्ये यमाचे सेवक पापी लोकांना टाकतात. ते तिथे तीव्र आगीत जळत धावत राहतात.

पदेपदे च पादोऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति ॥ २,३.

प्रत्येक पावलावर त्यांचे पाय फुटतात आणि पुन्हा सुकतात. दिवस-रात्र असे पाय ठेवत ठेवत ते पुढे जातात.

एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते । ततोऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति ॥ २,३.

अशा प्रकारे, हजार योजनांची लांबी पार केल्यावर त्या नरकातून सोडले जाते; पण इतर पापांची शुद्धी व्हावी म्हणून पुन्हा दुसऱ्या अशाच नरकात जावे लागते.

रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया । महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग ॥ २,३.

मी तुला रौरव नावाचा पहिला नरक सांगितला आहे; आता, पक्षी, महा-रौरव नावाच्या नरकाचे वर्णन ऐक.

योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः । तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः ॥ २,३.

तेथे पाच हजार योजनांची लांबी व रुंदी असलेली तांब्याची जमीन आहे आणि तिच्या खाली प्रज्वलित अग्नी आहे.

तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा । विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु ॥ २,३.

ती तांब्याची जमीन जणू काही वीज चमकत असल्यासारखी प्रखरतेने जळत असते आणि पापी लोकांना ती फार भयंकर वाटते.

तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः । मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति ॥ २,३.

त्या नरकात यमाच्या सेवकांनी हातपाय बांधून पाप करणाऱ्याला मध्यभागी टाकले जाते आणि त्याला ओढत नेतात.

काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा । भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते ॥ २,३.

त्या वाटेवर, कावळे, बगळे, लांडगे, घुबड, डास आणि विंचू हे सगळे भयंकर प्राणी त्याला खात असतात आणि तो ओढला जातो.

दह्यमानो गतमतिर्भ्रान्तस्तातेति चाकुलः । वदत्यसकृदुद्वग्नो न शान्तिमधिगच्छति ॥ २,३.

तो जळत असतो, त्याचे भान हरवते, आणि तो 'बाबा!' असे व्याकुळ होऊन पुन्हा पुन्हा ओरडतो; त्याला त्रासच मिळतो, कधीच शांती मिळत नाही.

एवं तस्मान्नरैर्मोक्षस्त्वतिक्रान्तैरवाप्यते । वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः ॥ २,३.

अशा प्रकारे, ज्यांनी वाईट बुद्धीने हजारो वर्षे पाप केले आहे, त्यांचे पाप संपल्यावरच त्यांना त्या नरकातून मुक्तता मिळते.

तथान्यस्तु ततो नाम सोऽतिशीतः स्वभावतः । महारौरववद्दीर्घस्तथान्धतमसा वृतः ॥ २,३.

यानंतर दुसरा एक नरक आहे, तो नावाने ओळखला जातो, तो स्वभावतः फारच थंड आहे, महा-रौरवसारखा लांब आहे आणि घनदाट अंधाराने व्यापलेला आहे.

शीतार्तास्तत्र बध्यन्ते नरास्तमसि दारुणे । परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति ते ॥ २,३.

त्या भयंकर अंधारात थंडीने त्रस्त झालेले लोक बांधून ठेवले जातात; ते एकमेकांना भेटतात आणि आधारासाठी एकमेकांना बिलगतात.

दन्तास्तेषां च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः । क्षुतृषातिबलाः पक्षिन्नथ तत्राप्युपदवाः ॥ २,३.

त्यांच्या दातांना थंडीमुळे कंप सुटतो आणि दात तुटतात; पक्षी, तिथेही त्यांना प्रचंड भूक आणि तहान लागते आणि अजूनही यातना भोगाव्या लागतात.

हिमखण्डवहो वायुभिनत्त्यस्थीनि दारुणः । मज्जासृगस्थिगलितमश्रन्त्यत्र क्षुधान्विताः ॥ २,३.

बर्फाचे तुकडे वाहणारा एक भयंकर वारा त्यांच्या हाडांना फोडतो; तिथे, भुकेने त्रस्त होऊन, त्यांच्या शरीरातून मज्जा, रक्त आणि मांस सतत वाहत राहते.

आलिङ्ग्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे । एवं तत्रापि सुमहान्क्लेशस्तमसि मानवैः ॥ २,३.

एकमेकांना घट्ट धरून, ते त्या अंधारात भटकत राहतात; अशा प्रकारे, तिथेही माणसांना फार मोठा त्रास सहन करावा लागतो.

प्राप्यते शकुनिश्रेष्ठ यो बहूकृतसञ्चयः । निकृन्तन इति ख्यातस्ततोऽन्यो नरकोत्तमः ॥ २,३.

हे नरक, हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, तोच मिळवतो ज्याने पुष्कळ पापे साठवली आहेत; आता 'निकृन्तन' नावाच्या नरकाचे वर्णन ऐक.

कुलालचक्राणि तत्र भ्राम्यन्त्यविरतं खग । तेष्वापाष्ये निकृष्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः ॥ २,३.

त्या नरकात, कुंभाराच्या चाकांसारखी चाके अखंड फिरत असतात, हे पक्षी; त्यावर काळाच्या दोऱ्याने माणसांना कापले जाते.

यमानुमाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् । न चैषां जीवितभ्रंशो जायते पक्षिसत्तम ॥ २,३.

यमाचे सेवक बोटांमध्ये दोरा धरून, पायापासून डोक्यापर्यंत त्यांना कापतात; पण, हे पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्यांचे प्राण काही जात नाहीत.