गरुडपुराणम्

यतस्ततोऽश्रन्मार्जारो खद्योतो वहदाहकः । कृमिः पर्युषितादः स्यान्मत्सरी भ्रमरो भवेत् ॥ २,२.

शिळं अन्न खाणारा मांजर होतो; अग्नी वाहणारा काजवा; शिळं अन्न खाणारा किडा; मत्सरी माणूस भ्रमर होतो.

अग्न्युत्सादी तु कुष्ठी स्याददत्ताऽदानतो वृषः । सर्पो गोहारकोऽन्नस्य हारकः स्यादजीर्णवान् ॥ २,२.

अग्नी नष्ट करणारा कोढी होतो; न दिलेलं घेतल्याने वृषभ होतो; गायी चोरणारा साप होतो; अन्न चोरणारा अपचनाने त्रस्त होतो.

जलहारी तु मत्स्यः स्यात्क्षीरहारी बलाकिका । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुब्जतां व्रजेत् ॥ २,२.

पाणी चोरणारा मासा होतो; दूध चोरणारा बगळा; ब्राह्मणाने शिळं अन्न दिलं तर तो कुबडा होतो.

फलानि हरते यस्तु सन्ततिर्म्रियते खग । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति ह्यनपत्यो भवेन्नरः ॥ २,२.

फळ चोरणाऱ्यामुळे त्याच्या संततीचा पक्षी म्हणून मृत्यू होतो; जो अन्न न देता खातो तो मूलरहित राहतो.

प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः । चातको जलहर्ता स्याज्जन्मान्धः पुंस्तकं हरन् ॥ २,२.

राजा, संन्यासानंतर परत आलेला माणूस भूत होतो; पाणी चोरणारा चातक होतो; पुस्तक चोरणारा जन्मतः आंधळा होतो.

प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् । परिवादादिजातीनां लभते काच्छपीं तनुम् ॥ २,२.

जो ब्राह्मणांना धन देण्याचे वचन देतो पण देत नाही, तो कोल्हा होतो. निंदा वगैरे दोषांमुळे जन्म घेणारे लोक कासवाच्या देहात जन्म घेतात.

दुर्भगः फलविक्रेता वृकश्च वृषलीपतिः । मार्जारोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् ॥ २,२.

फळ विकणारा दुर्दैवी, लांडगा, नीच स्त्रीचा नवरा, पायाने अग्नीला स्पर्श करणारी मांजर आणि दुसऱ्याचे मांस खाणारा — हे सगळे रोगी होतात.

जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः । हरेः कथां न शृण्वन्ति ये न साधुजनस्तवम् ॥ २,२.

जो माणूस पाण्याचा प्रवाह फोडतो, तो मासा होतो. जे लोक हरिच्या कथा किंवा सज्जनांची स्तुती ऐकत नाहीत, त्यांना चांगल्या लोकांत गणले जात नाही.

तान्नरान्कर्णमूलोऽयं व्याप्नुयान्नेतराञ्जनान् । परस्याननसंस्थं यो ग्रासं हरि मन्दधीः ॥ २,२.

हे कानाच्या मूळचे दुखणं त्या लोकांना त्रास देतं जे ऐकत नाहीत. आणि जो मंदबुद्धी दुसऱ्याच्या तोंडातून घास हिसकावतो, तो माकड होतो.

देवोपकरणान्येनं गण्डमालिनमीहते । दम्भेनाचरते धर्मं गजचर्मा भवेत्तु सः ॥ २,२.

जो देवासाठी ठेवलेली वस्तू हवेहवेसे करतो किंवा दांभिकपणे धर्माचरण करतो, तो गजचर्म घालणारा होतो.

शिरोऽर्तिप्रमुखा रोगा यान्ति विश्वासघातकम् । लिङ्गपीडी शिवस्वं च शिवनिर्माल्यमेव च ॥ २,२.

विश्वासघात करणाऱ्याला डोकेदुखी आणि इतर मोठे रोग होतात. जो शिवलिंग, शंकराची वस्तू किंवा शंकराच्या निघालेल्या फुलांना त्रास देतो, त्यालाही यातना भोगाव्या लागतात.

स्त्रियोऽप्यनेन मार्गेण हृत्वा दोषमवाप्नुयुः । एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपजायते ॥ २,२.

स्त्रियांनीही हेच वर्तन केल्यास त्या पापी होतात; त्या अशा प्राण्यांच्या पत्नी म्हणून जन्म घेतात.

भोगान्ते नरकस्यैतत्सर्वमित्यवधारय । खघ प्रदर्श्यमेतत्तु मयोक्तं ते समासतः । द्रव्यप्रकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः ॥ २,२.

संपूर्ण भोग संपल्यावर नरकात हे सगळं भोगावं लागतं, हे लक्षात ठेव. हे सर्व मी तुला थोडक्यात सांगितलं. जसं पदार्थांचे प्रकार आहेत, तशीच प्राण्यांचीही विविध रूपं आहेत.

एवं विचित्रैर्निजकर्मभिर्नृणां सुखस्य दुः खस्य च जन्मनामपि । वैचित्र्यमुक्तं शुभकर्मतः शुभं तथाशुभाच्चाशुभमीरयन्ति ॥ २,२.

माणसाच्या स्वतःच्या विविध कर्मांमुळे सुख-दुःख आणि जन्मांची वेगवेगळी रूपं मिळतात. चांगल्या कर्मांमुळे चांगलं, वाईट कर्मांमुळे वाईटच फळ मिळतं.

एतत्ते सर्वंमाख्यातं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया ॥ २,२.

तू विचारलेलं सर्व मी तुला इथे सांगितलं आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३ सूत उवाच । एवमुत्साहितः पक्षी स्वरूपं निरयस्य तु । पप्रच्छनरकाण्येवं श्रुत्वा चोत्कूलितान्तरः ॥ २,३.

सूत म्हणतो: असे ऐकून पक्षी उत्साही झाला आणि त्याच्या मनात उत्कंठा निर्माण झाली. मग त्याने नरकांची रूपं विचारली.

गरुड उवाच । नरकाणां स्वरूपं मे वद येषु विकर्मिणः । पात्यन्ते दुः खभूयिष्ठास्तेषां भेदांश्च कीर्तय ॥ २,३.

गरुड म्हणतो: जेथे पापी लोकांना टाकतात, त्या नरकांची रूपं मला सांग आणि त्यांचे प्रकारही सांग.

श्रीभगवानुवाच । नरकाणां सहस्राणि वर्तन्ते ह्यरुणानुज । शक्यं विस्तरतो नैव वक्तुं प्राधान्यतो ब्रुवे ॥ २,३.

श्रीभगवान म्हणतात: अरुणाचा लहान भाऊ, हजारो नरकं आहेत. ती सगळी सविस्तर सांगणं शक्य नाही, पण मी तुला मुख्य नरक सांगतो.

रौरवं नाम नरकं मुख्यं तद्वैनिबोध मे । रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृती नरः ॥ २,३.

माझ्याकडून ऐक, रौरव नावाचा नरक मुख्य आहे. रौरव नरकात खोटं साक्ष देणारे आणि खोटं बोलणारे जातात.

योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः । जानुमात्रप्रमाणं तु तत्र गर्तं सुदुस्तरम् ॥ २,३.

रौरव नरक दोन हजार योजन लांब आहे. तिथे गुडघ्याएवढ्या खोल खड्डा आहे, तो पार करणं फार कठीण आहे.

तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् । तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना ॥ २,३.

तिथे अंगारांचा मोठा ढीग जमिनीच्या समोरासमोर पसरलेला आहे आणि ती भूमी प्रचंड अग्नीने तापलेली आहे.

तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति ॥ २,३.

त्या मध्ये यमाचे सेवक पापी लोकांना टाकतात. ते तिथे तीव्र आगीत जळत धावत राहतात.

पदेपदे च पादोऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति ॥ २,३.

प्रत्येक पावलावर त्यांचे पाय फुटतात आणि पुन्हा सुकतात. दिवस-रात्र असे पाय ठेवत ठेवत ते पुढे जातात.

एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते । ततोऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति ॥ २,३.

अशा प्रकारे, हजार योजनांची लांबी पार केल्यावर त्या नरकातून सोडले जाते; पण इतर पापांची शुद्धी व्हावी म्हणून पुन्हा दुसऱ्या अशाच नरकात जावे लागते.

रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया । महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग ॥ २,३.

मी तुला रौरव नावाचा पहिला नरक सांगितला आहे; आता, पक्षी, महा-रौरव नावाच्या नरकाचे वर्णन ऐक.

योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः । तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः ॥ २,३.

तेथे पाच हजार योजनांची लांबी व रुंदी असलेली तांब्याची जमीन आहे आणि तिच्या खाली प्रज्वलित अग्नी आहे.

तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा । विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु ॥ २,३.

ती तांब्याची जमीन जणू काही वीज चमकत असल्यासारखी प्रखरतेने जळत असते आणि पापी लोकांना ती फार भयंकर वाटते.

तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः । मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति ॥ २,३.

त्या नरकात यमाच्या सेवकांनी हातपाय बांधून पाप करणाऱ्याला मध्यभागी टाकले जाते आणि त्याला ओढत नेतात.

काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा । भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते ॥ २,३.

त्या वाटेवर, कावळे, बगळे, लांडगे, घुबड, डास आणि विंचू हे सगळे भयंकर प्राणी त्याला खात असतात आणि तो ओढला जातो.