गरुडपुराणम्

मानुषत्वं पशुत्वं च पक्षित्वाद्यतिदुः खदम् । कर्मणां तारतम्येन भवतीह खगेश्वर ॥ २,२.

माणूस, प्राणी किंवा पक्षी होणं मोठं दुःख देतं; कर्मांच्या तीव्रतेनुसार हे होतं, हे पक्षीराज.

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विपाकं कर्मणामहम् । वैचित्र्यस्य स्पुटत्वाययैर्जोवः संसरत्ययम् ॥ २,२.

इथे मी तुला कर्मांचा परिणाम सांगतो, ज्यामुळे विविधता स्पष्ट होईल आणि जीव संसारात फिरतो.

महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य दारुणान् । कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनः क्षितौ ॥ २,२.

मोठ्या पापांमुळे मिळणाऱ्या भयंकर नरकात गेल्यावर, जेव्हा त्यांची पापं संपतात, तेव्हा ते मोठे पापी पृथ्वीवर जन्म घेतात.

जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु सत्तम । मृगाश्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति ॥ २,२.

ज्यांची लक्षणं मी सांगितली, ती ऐक; ब्रह्महत्यारा हरिण, घोडा, डुक्कर किंवा उंट यांच्या पोटी जन्म घेतो.

कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् । तृणगुल्मतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः ॥ २,२.

सोनं चोरणारा किडा, कीटक किंवा पतंग होतो; गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारा हळूहळू गवत किंवा झुडूप होतो.

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदन्तकः । हेमहारी तु कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः ॥ २,२.

ब्रह्महत्यारा क्षयरोगी होतो; मद्यपान करणाऱ्याचे दात काळे होतात; सोनं चोरणाऱ्याचे नख आणि त्वचा खराब होतात; गुरूपत्नीशी संबंध ठेवणाऱ्याचेही असेच होते.

यो येन संवसत्येषां स तल्लिङ्गोऽभिजायते । संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ २,२.

जो यापैकी कोणासोबत राहतो, त्याला त्यांचीच लक्षणं मिळतात; एका वर्षात तो पतितांसोबतच पडतो.

संलापस्पर्शनिः श्वाससहयानाशनासनात् । याजनाध्यापनाद्यौनात्पापं संक्रमते नृणाम् ॥ २,२.

माणसांमध्ये पाप संवाद, स्पर्श, एकत्र श्वास घेणे, एकत्र जेवण-पिणे, विधी करणे, शिकवणे आणि लैंगिक संबंध यांमुळे पसरते.

गत्वा दारान्परेषाञ्च ब्रह्मस्वमपहृत्य च । अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः ॥ २,२.

जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो किंवा ब्राह्मणाचं धन चोरतो, तो निर्जन जंगलात ब्रह्मराक्षस म्हणून जन्म घेतो.

हीनजातौ प्रजायेत रत्नानामपहारकः । पत्रं च शाखिनो हृत्वा गन्धांश्छुच्छुन्दरी पुमान् ॥ २,२.

रत्न चोरणारा नीच जातीत जन्म घेतो; झाडाची पानं चोरणारा शुच्छुंदर बनतो; सुवास चोरणारा पुरुषही शुच्छुंदर म्हणून जन्मतो.

मूषको धान्यहारी स्याद्यानमुष्ट्रः फलं कपिः । निर्मन्त्रभोजनात्काको गृध्रो हृत्वा ह्युपस्करम् ॥ २,२.

धान्य चोरणाऱ्याचा उंदीर होतो; वाहन चोरणाऱ्याचा उंट; फळ चोरणाऱ्याचा माकड; मंत्र न म्हणता जेवणाऱ्याचा कावळा; आणि भांडी चोरणाऱ्याचा गिधाड जन्मतो.

मधुदंशः फलं गृध्रो गां गोधाग्निं बकस्तथा । स्याच्छ्वेतकुष्ठी स्त्रीवस्त्र ह्यरुची रसहारकः ॥ २,२.

मध चोरणाऱ्याचा मधमाशी होतो; फळ चोरणाऱ्याचा गिधाड; माती चोरणाऱ्याचा गाय; अग्नी चोरणाऱ्याचा गोह; पाणी चोरणाऱ्याचा बगळा; स्त्रियांचे वस्त्र चोरणाऱ्याला पांढरे कोढ येते; आणि चव चोरणाऱ्याला काहीच चव लागत नाही.

कांस्यहारी तु हंसः स्यात्परस्वस्य च हारकः । अपस्मारी गुरोर्हन्ता क्रूरकृद्वामनो भवेत् ॥ २,२.

कांस्य चोरणाऱ्याचा हंस होतो; दुसऱ्याचं धन चोरणाऱ्याचा बुटका जन्मतो; गुरूला मारणारा अपस्मारी होतो; आणि क्रूर कर्म करणारा माणूस बुटका होतो.

धर्मपत्नीं त्यजञ्छब्दवेधी प्राणी भवेत्क्षितौ । देवविप्रस्वापहारी पाण्डुरः परमांसभुक् ॥ २,२.

जो धर्मपत्नीला सोडतो, तो पृथ्वीवर आवाजाला जास्त संवेदनशील प्राणी होतो; देव किंवा ब्राह्मणाचं धन चोरणारा पांढरा पडतो आणि जास्त मांस खातो.

भक्ष्याभक्ष्यो गण्डमाली महारोगी प्रजायते । न्यासापहारी काणः स्यास्त्रीजीवः खञ्जको भवेत् ॥ २,२.

अवर्ज्य अन्न खाणारा गंडमाळ आणि मोठ्या आजाराने त्रस्त होतो; ठेव चोरणारा काणा होतो; स्त्रियांवर उपजीविका करणारा लंगडा होतो.

कौमारदारत्यागी च दुर्भगोऽथै कमिष्टभुक् । वातगुल्मी विप्रयोषिद्गामी वा जम्बुको भवेत् ॥ २,२.

लहानपणी पत्नीला सोडणारा दुर्दैवी होतो आणि अशुद्ध अन्न खातो; वाताचा रोग असणारा जो ब्राह्मणाच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, तो कोल्हा बनतो.

शय्याहर्ता क्षपणकः पतङ्गो वस्त्रहारकः । मात्सर्यादपि जात्यन्धो कपाली दीपहारकः ॥ २,२.

पांघरूण चोरणारा फकीर होतो; वस्त्र चोरणारा पतंग; मत्सरामुळे आंधळा झालेला कपाळी होतो; दिवा चोरणारा जन्मतः आंधळा होतो.

कौशिको मित्रहन्ता च क्षयी पित्रादिनिन्दकः । स्खलद्वागनृतवादी कूटसाक्षी जलोदरी ॥ २,२.

विणकर मित्रहंता होतो; जो वडिलांना किंवा इतरांना निंदा करतो तो क्षयी होतो; खोटं किंवा अडखळत बोलणारा खोटा साक्षीदार होतो आणि जलोदराने त्रस्त होतो.

मशकः सोऽथ चछिन्नोष्ठो विवाहे विघ्नकृद्भवेत् । स्याद्वाथ वृषलः सोऽयं चत्वरे वै विण्मूत्रकृत् ॥ २,२.

लग्नात अडथळा आणणारा माशा होतो; फाटलेले ओठ असणारा वाद घालणारा बनतो; नीच जातीत जन्मलेला चौकात मलमूत्र करतो.

मूत्रकृच्छ्री दूषकस्तु कन्यायाः क्लीबतामियात् । द्वीपी स्याद्वेदविक्रेता वराहोऽयाज्ययाजकः ॥ २,२.

मूत्र दूषित करणारा स्त्रियांबद्दल नपुंसक होतो; वेद चोरणारा कोल्हा होतो; अयोग्य विधी करणारा डुक्कर होतो.

यतस्ततोऽश्रन्मार्जारो खद्योतो वहदाहकः । कृमिः पर्युषितादः स्यान्मत्सरी भ्रमरो भवेत् ॥ २,२.

शिळं अन्न खाणारा मांजर होतो; अग्नी वाहणारा काजवा; शिळं अन्न खाणारा किडा; मत्सरी माणूस भ्रमर होतो.

अग्न्युत्सादी तु कुष्ठी स्याददत्ताऽदानतो वृषः । सर्पो गोहारकोऽन्नस्य हारकः स्यादजीर्णवान् ॥ २,२.

अग्नी नष्ट करणारा कोढी होतो; न दिलेलं घेतल्याने वृषभ होतो; गायी चोरणारा साप होतो; अन्न चोरणारा अपचनाने त्रस्त होतो.

जलहारी तु मत्स्यः स्यात्क्षीरहारी बलाकिका । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुब्जतां व्रजेत् ॥ २,२.

पाणी चोरणारा मासा होतो; दूध चोरणारा बगळा; ब्राह्मणाने शिळं अन्न दिलं तर तो कुबडा होतो.

फलानि हरते यस्तु सन्ततिर्म्रियते खग । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति ह्यनपत्यो भवेन्नरः ॥ २,२.

फळ चोरणाऱ्यामुळे त्याच्या संततीचा पक्षी म्हणून मृत्यू होतो; जो अन्न न देता खातो तो मूलरहित राहतो.

प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः । चातको जलहर्ता स्याज्जन्मान्धः पुंस्तकं हरन् ॥ २,२.

राजा, संन्यासानंतर परत आलेला माणूस भूत होतो; पाणी चोरणारा चातक होतो; पुस्तक चोरणारा जन्मतः आंधळा होतो.

प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् । परिवादादिजातीनां लभते काच्छपीं तनुम् ॥ २,२.

जो ब्राह्मणांना धन देण्याचे वचन देतो पण देत नाही, तो कोल्हा होतो. निंदा वगैरे दोषांमुळे जन्म घेणारे लोक कासवाच्या देहात जन्म घेतात.

दुर्भगः फलविक्रेता वृकश्च वृषलीपतिः । मार्जारोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् ॥ २,२.

फळ विकणारा दुर्दैवी, लांडगा, नीच स्त्रीचा नवरा, पायाने अग्नीला स्पर्श करणारी मांजर आणि दुसऱ्याचे मांस खाणारा — हे सगळे रोगी होतात.

जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः । हरेः कथां न शृण्वन्ति ये न साधुजनस्तवम् ॥ २,२.

जो माणूस पाण्याचा प्रवाह फोडतो, तो मासा होतो. जे लोक हरिच्या कथा किंवा सज्जनांची स्तुती ऐकत नाहीत, त्यांना चांगल्या लोकांत गणले जात नाही.

तान्नरान्कर्णमूलोऽयं व्याप्नुयान्नेतराञ्जनान् । परस्याननसंस्थं यो ग्रासं हरि मन्दधीः ॥ २,२.

हे कानाच्या मूळचे दुखणं त्या लोकांना त्रास देतं जे ऐकत नाहीत. आणि जो मंदबुद्धी दुसऱ्याच्या तोंडातून घास हिसकावतो, तो माकड होतो.