गरुडपुराणम्

आदित्यश्चन्द्रमाः शम्भुरापो वायुः शतक्रतुः । अग्निः खं पृथिवी मित्र ओषध्यो वसवस्तथा ॥ २,२.

सूर्य, चंद्र, शंकर, पाणी, वारा, इंद्र, अग्नी, आकाश, पृथ्वी, मित्र, औषधी आणि वसु—

सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च सर्पहन् । सर्वे कालेन सृज्यन्ते संक्षिप्यन्ते यथा पुनः ॥ २,२.

—नद्या, समुद्र, अस्तित्व आणि अनस्तित्व, आणि सर्पराज—हे सर्व काळामुळे निर्माण होतात आणि पुन्हा त्याच्यामुळे नाहीसे होतात.

कालेन संह्रियन्ते च नृनं मृत्यावुपस्थिते । दैवयोगात्त्दा व्याधिः कश्चिदुत्पद्यते खग ॥ २,२.

मृत्यू जवळ आल्यावर काळाच्या प्रभावाने सर्वांचा अंत होतो; आणि दैवाच्या संयोगाने कोणाला आजार येतो, हेही पक्षी.

वैकल्यमिन्द्रियाणां च बलौ जोरंहसां भवेत् । युगपद्वश्चिककोटिशूकदंशो भवेद्यदि ॥ २,२.

इंद्रियांची शक्ती कमी होते आणि तापाच्या जोरामुळे शरीर दुर्बल होतं; जणू एकाच वेळी शेकडो विंचवांनी आणि काट्यांनी दंश केला तर—

तदानुमीयते तेन पीडा मृत्युभवा खग । ततः क्षणेन चैतन्ये विकले जडतां गते ॥ २,२.

—त्या वेदनेतून मृत्यू जवळ आलाय हे ओळखावं, हे पक्षी; मग क्षणातच शुद्धी हरपते आणि मन सुन्न होतं.

प्रिचाल्यन्ते ततः प्राणा याम्यैर्निकटवर्तिभिः । बीभत्सं तु तदा रूपं प्राणैः कण्ठगतैर्भवेत् ॥ २,२.

मग यमाचे दूत जवळ उभे राहून प्राण हलवू लागतात; आणि प्राण घशात अडकले की, त्या वेळी शरीराचं रूप भयंकर होतं.

फेमुद्गिरते सोऽथ मुखं लालाकुलं भवेत् । अङ्गुष्ठमात्रपुरुषो हाहा कुर्वंस्ततस्तनोः ॥ २,२.

तो माणूस फेस टाकतो आणि तोंडात लाळ साठते; अंगठ्याएवढा एक जीव 'हाहा' करत शरीरातून बाहेर पडतो.

तदैव नीयते द्वतैर्याम्यैर्वोक्षन्स्वकं गृहम् । भूय एव हिते तात मृत्युकालदशामिमाम् ॥ २,२.

त्याच क्षणी दोन यमदूत त्याला घेऊन जातात, तो आपलं घर आठवून रडतो; पुन्हा, प्रिय, मी मृत्यूच्या वेळेची ही अवस्था सांगतो.

अष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः । भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः ॥ २,२.

शरीरात प्रचंड वाऱ्यामुळे दगडासारखी वेदना उठते, ती जणू इंधनाशिवाय जळणाऱ्या ज्वाळेसारखी सर्व नाजूक ठिकाणी फोडून टाकते.

उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते । भक्तानामबुभुक्षाणामधोगतिनिरोधकृत् ॥ २,२.

उदान नावाचा वारा मग वरच्या दिशेने जातो; उपास करणाऱ्या भक्तांना भूक लागली असता तो वारा खाली जाण्याचा मार्ग अडवतो.

यैर्नानृतानि चोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च । आस्तिकः श्रद्दधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति ॥ २,२.

जे खोटं बोलत नाहीत, जे वाद घालत नाहीत, जे श्रद्धावान आणि विश्वासू आहेत, त्यांना मृत्यू शांतपणे येतो.

यो न कामान्न संरंभान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् । यथोक्तकारी सौम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति ॥ २,२.

जो इच्छा, राग किंवा द्वेषामुळे धर्म सोडत नाही, जो सांगितल्याप्रमाणे वागतो आणि मनाने सौम्य असतो, त्याला मृत्यू सुखाने येतो.

मोहज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महत्तमः । कूटसाक्षी मृषावादी ये च विश्वासघातकाः ॥ २,२.

जे मोहामुळे खोटी विद्या देतात, खोटे साक्षीदार असतात, खोटं बोलतात आणि विश्वासघात करतात, ते मोठ्या अंधारात पडतात.

ते मोहं मृत्युमृच्छन्ति तथा ये वेदनिन्दकाः । विभीषकाः पूतिगन्धा यष्टिमुद्गरपाणयः ॥ २,२.

अशा लोकांना आणि वेदांचा अपमान करणाऱ्यांना, इतरांना घाबरवणाऱ्यांना, दुर्गंधी येणाऱ्यांना आणि हातात काठी किंवा गदा घेणाऱ्यांना मृत्यू मोहातच येतो.

आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा । प्राप्ते त्वीदृक्पथे घोरे जायते तस्य वेपथुः ॥ २,२.

मग यमाचे दूत, म्हणजे वाईट आत्मे, तिथे येतात; अशा भयंकर वाटेवर गेल्यावर त्या व्यक्तीला थरथर येते.

क्रन्दत्यविरतं सोऽपि पितृमातृसुतानपि । सास्य वागस्फुटा यत्नेनैकवर्णा विभासते ॥ २,२.

तो सतत रडतो, वडील, आई आणि मुलांसाठीही हाका मारतो; त्याची वाणी मोठ्या कष्टाने फक्त एक अक्षर स्पष्ट बोलू शकते.

दृष्टिर्वै भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यति चाननम् । स ततो वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति ॥ २,२.

भीतीमुळे त्याला चक्कर येते, श्वास लागल्यामुळे तोंड कोरडं पडतं; मग वेदनेने त्रस्त होऊन तो शरीर सोडतो.

अस्पृश्यं कुत्सनीयं च तत्क्षणादेव जायते । उक्तं मृत्योः स्वरूपं तु प्रसङ्गादन्यदप्यथ ॥ २,२.

ते शरीर त्या क्षणीच अस्पृश्य आणि घृणास्पद होतं; मृत्यूचं स्वरूप असं सांगितलं, आता दुसरं काही सांगतो.

वैचित्र्यस्योत्तरं प्रश्रे द्वितीयस्य वदामि ते । कर्मणां प्राक्तनानां तु तदसत्त्वेनं भदेतः ॥ २,२.

विविधतेच्या दुसऱ्या प्रश्नाचं उत्तर मी सांगतो; पूर्वीच्या कर्मांच्या असण्या-नसण्यावर ते अवलंबून असतं, हे लक्षात ठेव.

भवेद्भोगस्य वैचित्र्यं भ्राम्यतां प्राणिनामिह । देवत्वमसुरत्वं च यक्षत्वादिसुखप्रदम् ॥ २,२.

या जगात फिरणाऱ्या जीवांना भोगण्यात वेगळेपण असतं; देव, असुर किंवा यक्ष होणं सुख देतं.

मानुषत्वं पशुत्वं च पक्षित्वाद्यतिदुः खदम् । कर्मणां तारतम्येन भवतीह खगेश्वर ॥ २,२.

माणूस, प्राणी किंवा पक्षी होणं मोठं दुःख देतं; कर्मांच्या तीव्रतेनुसार हे होतं, हे पक्षीराज.

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विपाकं कर्मणामहम् । वैचित्र्यस्य स्पुटत्वाययैर्जोवः संसरत्ययम् ॥ २,२.

इथे मी तुला कर्मांचा परिणाम सांगतो, ज्यामुळे विविधता स्पष्ट होईल आणि जीव संसारात फिरतो.

महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य दारुणान् । कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनः क्षितौ ॥ २,२.

मोठ्या पापांमुळे मिळणाऱ्या भयंकर नरकात गेल्यावर, जेव्हा त्यांची पापं संपतात, तेव्हा ते मोठे पापी पृथ्वीवर जन्म घेतात.

जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु सत्तम । मृगाश्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति ॥ २,२.

ज्यांची लक्षणं मी सांगितली, ती ऐक; ब्रह्महत्यारा हरिण, घोडा, डुक्कर किंवा उंट यांच्या पोटी जन्म घेतो.

कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् । तृणगुल्मतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः ॥ २,२.

सोनं चोरणारा किडा, कीटक किंवा पतंग होतो; गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारा हळूहळू गवत किंवा झुडूप होतो.

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदन्तकः । हेमहारी तु कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः ॥ २,२.

ब्रह्महत्यारा क्षयरोगी होतो; मद्यपान करणाऱ्याचे दात काळे होतात; सोनं चोरणाऱ्याचे नख आणि त्वचा खराब होतात; गुरूपत्नीशी संबंध ठेवणाऱ्याचेही असेच होते.

यो येन संवसत्येषां स तल्लिङ्गोऽभिजायते । संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ २,२.

जो यापैकी कोणासोबत राहतो, त्याला त्यांचीच लक्षणं मिळतात; एका वर्षात तो पतितांसोबतच पडतो.

संलापस्पर्शनिः श्वाससहयानाशनासनात् । याजनाध्यापनाद्यौनात्पापं संक्रमते नृणाम् ॥ २,२.

माणसांमध्ये पाप संवाद, स्पर्श, एकत्र श्वास घेणे, एकत्र जेवण-पिणे, विधी करणे, शिकवणे आणि लैंगिक संबंध यांमुळे पसरते.

गत्वा दारान्परेषाञ्च ब्रह्मस्वमपहृत्य च । अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः ॥ २,२.

जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो किंवा ब्राह्मणाचं धन चोरतो, तो निर्जन जंगलात ब्रह्मराक्षस म्हणून जन्म घेतो.