गरुडपुराणम्

लेप्या तु गोमयैर्भूमिस्तिलान्दर्भान्विनिः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति किल्बिषम् ॥ २,२.

गायच्या शेणाने जमीन लिंपावी, तिळ आणि दर्भ पसरावेत. तिथेच मरणोत्तर मुक्त झालेला सर्व पापं जाळतो.

दर्भतूली नयेत्स्वर्गमातुरस्य न संशयः । दर्भांस्तत्र क्षिपेद्वाथ तूलीगेन्दुकमध्यतः ॥ २,२.

दर्भाच्या चटईवर ठेवलेला मरणारा नक्कीच स्वर्गाला जातो. तिथे दर्भ ठेवावेत किंवा कापसाचा उशी मध्यभागी ठेवावा.

सर्वत्र वसुधापूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति ॥ २,२.

जिथे लिंपण नाही तिथे पृथ्वी शुद्ध असते; जिथे लिंपण आहे, तिथे पुन्हा लिंपून ती शुद्ध होते.

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलेपं ह्यातुरं मुक्तं विशन्त्येते वियोनयः ॥ २,२.

यातुधान, पिशाच आणि राक्षस हे क्रूर कृत्य करणारे, आजारी, असहाय, आणि अशुद्ध अशा माणसात प्रवेश करतात; हे अदृश्य जीव अशा दुर्बल लोकांमध्ये वावरतात.

नित्यहोमस्तथा श्राद्धं पादशौचं द्विजे तथा । मण्डलेन विना भूम्यामातुरो मुच्यते न हि ॥ २,२.

दररोज होम, श्राद्ध आणि द्विजाकडून पाय धुणे हे सगळं केलं तरी, जमिनीवर रक्षणासाठी मंडळ न घातल्यास आजारी माणसाची सुटका होत नाही.

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च श्रीर्हुताशस्तथैव च । मण्डले चोपतिष्ठन्ति तस्मात्कुर्वीत मण्डलम् ॥ २,२.

मंडळात ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, श्री आणि अग्नी हे उपस्थित असतात; म्हणूनच मंडळ घालावं.

अन्यथा म्रियते वालो वृद्धस्तार्क्ष्ययुवाथवा । योन्यन्तरं न गच्छेत्स क्रीडते वायुना सह ॥ २,२.

नाहीतर, लहान मूल, वृद्ध किंवा तरुण यांचा मृत्यू होतो; त्यांना दुसरं जन्म मिळत नाही, ते वाऱ्यासोबत भटकत राहतात.

मिश्रितं लोहितामिश्रं तदेवं जन्म जीयते । तस्यैव वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदकक्रिया ॥ २,२.

रक्त आणि मांस यांच्यात मिसळून असा जन्म होतो; जो वायुरूप झाला, त्याच्यासाठी ना श्राद्ध असतं, ना पिंड किंवा पाणी देणं होतं.

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः । असुरा दानवा दैत्या विद्रवन्ति तिलैस्तथा ॥ २,२.

तार्क्ष्य, माझ्या घामातून उत्पन्न झालेले तीळ हे पवित्र आहेत; असुर, दानव आणि दैत्य हे त्या तिळांपासून पळून जातात.

तिलाः श्वेतास्तिला कृष्णास्तिला गोमूत्रसंन्निभाः । दहन्तु ते मे पापानि शरीरेण कृतानि वै ॥ २,२.

पांढरे, काळे आणि गायीच्या मूत्रासारखे दिसणारे तीळ—हे माझ्या शरीराने केलेले पाप जाळून टाको.

एक एव तिलो दत्तो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमेषु दत्तो भवति चाक्षयः ॥ २,२.

एकच तीळ दिला तरी तो सोन्याच्या तिळाएवढा फलदायी असतो; तर्पण, दान किंवा होमात दिल्यास तो कधीही संपत नाही.

दर्भा रोमसमुद्भूतास्तिलाः स्वेदेषु नान्यथा । देवता दानवास्तृप्ताः श्राद्धेन पितरस्तथा ॥ २,२.

दर्भा केसांतून, तीळ घामातून उत्पन्न होतात, दुसऱ्या कुठून नाहीत; देव, दानव आणि पितर हे श्राद्धाने तृप्त होतात.

प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वं चाप्युपजीवनाम् । अपसव्यादितो ब्रह्मा पितरो देवदेवताः ॥ २,२.

नियत पद्धतीने ब्रह्मा आणि हे विश्व पोसले जातात; डाव्या बाजूने ब्रह्मा, पितर, देव आणि देवता यांना सन्मान दिला जातो.

तेन ते पितरस्तृप्ता अपसव्ये कृते सति । दर्भमूले स्थितो ब्रह्मा मध्ये देवो जनार्दनः ॥ २,२.

डाव्या बाजूने विधी केल्यावर पितर तृप्त होतात; दर्भाच्या मुळाशी ब्रह्मा असतो, आणि मधोमध जनार्दन देव असतो.

दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः कुशे स्मृताः । विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर ॥ २,२.

दर्भाच्या टोकावर शंकर आहे असं समजावं; कुशात तीन देव स्मरणात असतात. पक्षिराज, ब्राह्मण, मंत्र, कुश, अग्नी आणि तुळस हे सर्व उपस्थित असतात.

नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः । तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग ॥ २,२.

तुळस, ब्राह्मण, गायी, विष्णु आणि एकादशी हे पुन्हा पुन्हा वापरले तरी कधीही अपवित्र होत नाहीत, हे पक्षिराज.

पञ्च प्रवहणान्ये भवाब्धौ मज्जतां नृणाम् । विष्णुरेकादशी गीता तुलसी विप्रधेनवः ॥ २,२.

पाच नौका या भवसागरात बुडणाऱ्या माणसांना पार नेतात: विष्णु, एकादशी, गीता, तुळस, ब्राह्मण आणि गायी.

असारे दुर्गसंसारे षट्पदी मुक्तिदायिनी । तिलाः पवित्रमतुलं दर्भाश्चापि तुलस्यथ ॥ २,२.

या कठीण आणि कठोर संसारात षट्पदी मुक्ती देते; तीळ, दर्भा आणि तुळस हे अतुलनीय पवित्र करणारे आहेत.

$ निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम् । हस्ताभ्यामुद्धरेद्दर्भांस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवि ॥ २,२.

ही सर्व वस्तू मृत्यूच्या वेळी येणारी दुर्दशा टाळतात; दर्भा हाताने उचलून, पाण्याने शिंपडून जमिनीवर ठेवावेत.

मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भान्करयोरातुरस्य च । दर्भैस्तु क्षिप्यते योऽसौ दर्भैस्तु परिवेष्टितः ॥ २,२.

मृत्यूच्या वेळी आजारी माणसाच्या हातात दर्भा ठेवावेत; जो दर्भावर ठेवला आणि दर्भाने वेढला जातो, त्याला दर्भा घेऊन जातात.

विष्णुलोके स वै याति मन्त्रहीनोऽपि मानवः । तूलीं कृत्वा कृतौ पादौ संस्थितौ क्षितिपृष्ठतः ॥ २,२.

मंत्र नसलं तरी, असं केल्यावर माणूस विष्णुलोकात जातो; गादी घालून, पाय पृथ्वीवर ठेवून.

प्रायाश्चित्तं विशुद्धाग्नौ संसारेऽसारसागरे । गोमयेनोपलिम्पेत्तु दर्भास्तरणसंस्थिते ॥ २,२.

या नश्वर जगाच्या महासागरात, शुद्ध अग्नीमध्ये प्रायश्चित्त करावं. गोमयाने भूमी लिंपावी आणि त्यावर कुशाचं आसन मांडावं.

यने दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति । लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम् ॥ २,२.

हे दान दिल्यावर सर्व पापं नाहीशी होतात; हे दिव्य चवीचं मीठ माणसांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करतं.

यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना । पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत् ॥ २,२.

कारण, मीठ नसताना अन्नाची चव कुणालाच आवडत नाही, आणि ते पितरांना प्रिय व शुभ मानलं जातं, म्हणून ते स्वर्ग देणारं ठरतं.

विष्णुदेहसमुद्भूतो यतोऽयं लवणो रसः । एतत्सलवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः ॥ २,२.

हे मीठ विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झालं आहे, म्हणून योगीजन या मीठाचं दान फार मोठं मानतात.

ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले ॥ २,२.

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, स्त्रिया, शूद्र आणि आजारी व्यक्ती यांच्यात जेव्हा प्राण शरीरातून जात नाहीत—

लवणं तु तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । अन्यच्च शृणु पक्षीन्द्र मृत्यो रूपं प्रपञ्चतः ॥ २,२.

—तेव्हा मीठ द्यावं आणि घराच्या उंबरठ्यावर ते लावावं; आणि आता, पक्षीराज, मी मृत्यूचं रूप सविस्तर सांगतो.

यस्य कालेन नो यायाद्वियोगः प्राणदेहयोः । प्राणिनश्च स्वसमये मृत्युरत्यन्तविस्मृतिः ॥ २,२.

ज्याच्या योग्य वेळी प्राण आणि शरीर यांचं वेगळं होणं होत नाही, त्याच्यासाठी मृत्यू म्हणजे सर्वस्व विस्मरणच असतं.

यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति यतस्ततः । तद्वज्जलदवत्तार्क्ष्य कालस्यैव वशानुगाः ॥ २,२.

जसा वारा ढगांना इकडून तिकडे नेत असतो, तसंच, तार्क्ष्य, सर्व जीव काळाच्या अधीन असतात.