गरुडपुराणम्

नमः कृष्णाय मुनये य एनं समुपाश्रिताः । अञ्जस्तरन्ति संसारसागरं कुनदीमिव ॥ २,१.

त्या कृष्ण ऋषींना नमस्कार, ज्यांच्या आश्रयाने लोक सहज संसारसागर पार करतात, जणू तो एखादा लहानसा ओढा आहे.

एकदा वैनतेयस्य लोकानां लोकनस्पृहा । बभूव सोऽथ बभ्राम तेषु नाम हरेर्गृणन् ॥ २,१.

एकदा विनतापुत्र गरुडाला सर्व लोकांची इच्छा असलेली लोकं पाहायची ओढ आली. मग तो त्या लोकांमध्ये फिरू लागला आणि हरिची नावे म्हणू लागला.

स पातालं भुवं स्वर्गं भ्रान्त्वालब्धशमाशयः । लोकदुः खेनातिदुः खी पुनर्वैकुण्ठमागमत् ॥ २,१.

तो पाताळ, पृथ्वी आणि स्वर्ग या तिन्ही लोकांत भटकला, पण तिथे त्याला समाधान मिळालं नाही. लोकांच्या दुःखाने तो थकला आणि पुन्हा वैकुंठात परतला.

न रजो न तमश्चैव सत्त्वं ताभ्यां च मिश्रितम् । यत्र प्रवर्तते नैव सत्त्वमेव प्रवर्तते ॥ २,१.

त्या ठिकाणी ना रज, ना तम, किंवा त्यांचा संमिश्र भाव आहे; तिथे फक्त सत्त्वगुणच असतो, दुसरं काहीही चालत नाही.

न यत्र माया नाशश्च न चै रागादयो मलाः । श्यामावदाताः सुरुचः शतपत्रविलोचनाः ॥ २,१.

तिथे माया नाही, नाश नाही, किंवा रागादी दोषही नाहीत. तिथले लोक काळे-गोरे, तेजस्वी आणि शंभर पाकळ्यांच्या कमळासारख्या डोळ्यांचे आहेत.

सुरासुरार्चिता यत्र गणा विष्णोः सुपेशसः । पिशङ्गवस्त्राभारणा मणियुङ्निष्कभूषिताः ॥ २,१.

तिथे विष्णूचे सुंदर सेवक, ज्यांना देव आणि दैत्यही पूजतात, ते पिंगट वस्त्र, दागिने आणि मौल्यवान हार घालून सजलेले आहेत.

चतुर्भुजाः कुण्डलिनो मौलिनो मालिनस्तथा । भ्राजिष्णुभिर्विमानानां पङ्किभिर्ये महात्मनाम् ॥ २,१.

त्यांना चार हात आहेत, कानात कुंडले, डोक्यावर मुकुट आणि गळ्यात माळा आहेत. ते तेजस्वी विमानांच्या रांगेत झळकत आहेत.

द्योतन्ते द्योतमानानां प्रमदानां च पङ्क्तिभिः । श्रीर्यत्र नानाविभवैर्हरेः पादौ मुदार्चति ॥ २,१.

ते तेजस्वी स्त्रियांच्या सोबतीने चमकत आहेत आणि तिथे श्री, आपल्या अनेक शक्तींनी, आनंदाने हरिच्या पायांची पूजा करते.

हरिं गायति दोलास्थं गीयमानालिभिः स्वयम् । ददर्श श्रीहरिं तत्र श्रीपतिं सात्वतां पतिम् ॥ २,१.

तिथे हरि झुल्यावर बसलेला आहे, स्वतः गातो आणि सेवकांच्या गाण्याने आनंद घेतो. तिथे गरुडाने श्रीहरि, श्रीचे स्वामी आणि सात्त्वतांचा अधिपती, यांना पाहिलं.

जगत्पतिं यज्ञपतिं पार्षदैः परिषेवितम् । सुनन्दनन्दप्रबलार्हणमुख्यैर्निरन्तरम् ॥ २,१.

त्याने जगाचा स्वामी, यज्ञांचा स्वामी, आपल्या सेवकांनी सतत वेढलेला, विशेषतः सुनंद, नंद, प्रबल, अर्हण आणि इतरांच्या सेवेत असलेला भगवान पाहिला.

भृत्यप्रसादसुमुखमायतारुणलोचनम् । किरीटिनं कुण्डलिनं श्रिया वक्षसि लक्षितम् ॥ २,१.

त्याने आपल्या सेवकांवर कृपावंत, प्रसन्न चेहरा, लांब लालसर डोळे, मुकुट, कुंडले आणि छातीवर श्रीचं चिन्ह असलेला भगवान पाहिला.

पीतांशुकं चतुर्बाहुं प्रसन्नहसिताननम् । अभ्यर्हणासनासीनं ताभिः शक्तिभिरावृतम् ॥ २,१.

पिवळे वस्त्र, चार हात, प्रसन्न आणि हसरा चेहरा, पूजेच्या आसनावर बसलेला आणि त्या शक्तींनी वेढलेला तो भगवान दिसला.

प्रधानपुरुषाभ्यां च महता चाहमा तथा । एकादशोन्द्रियैश्चैव पञ्चभूतैस्तथैव च ॥ २,१.

मुख्य पुरुष, महत्, मी स्वतः, अकरा इंद्रिये आणि पाच महाभूत यांच्यासह तो तिथे होता.

स्वरूपेरममाणं तमीश्वरं विनतासुतः । तद्दर्शनाह्लादयुतस्वान्तो हृष्यत्तनूरुहः ॥ २,१.

विनतापुत्राने त्या परमेश्वराचं खरं रूप पाहिलं; त्याच्या मनात आनंद भरला आणि अंगावर रोमांच उभे राहिले.

लोचनाभ्यामश्रु मुञ्चन्प्रेममग्नो ननाम ह । नमागतं नतं स्वीय वाहनं विष्णुरब्रवीत् । भूमिः का लङ्घिता पक्षिंस्त्वयेयन्तमनेहसम् ॥ २,१.

डोळ्यांतून प्रेमाने अश्रू वाहत, तो प्रेमात बुडून वाकला. त्यावर विष्णूने आपल्या वाहनाला विचारलं, "हे पक्षी, तू कोणता लोक पार करून आला आहेस?"

गरुड उवाच । तव प्रसादाद्वैकुण्ठ त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २,१.

गरुड म्हणाला, "तुझ्या कृपेने, हे वैकुंठनाथ, मी तीनही लोकं, सर्व चराचरांसह पाहिली."

मया विलोकितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । भूर्लोकात्सत्यपर्यन्तं पुरं याम्यं विना प्रभो ॥ २,१.

"मी सर्व जग, स्थावर आणि जंगम, भूरलोकापासून सत्यलोकापर्यंत, फक्त यमाचे नगर सोडून, पाहिलं आहे, प्रभो."

भूर्लोकः सर्वलोकानां प्रचुरः सर्वजन्तुषु । मानुष्यं सर्वभूतानां भुक्तिमुक्त्यालयं शुभम् ॥ २,१.

"भूरलोक सर्व लोकांमध्ये जीवांनी सर्वाधिक भरलेला आहे; सर्व सृष्टीत मानवजन्म हा भोग आणि मुक्ती मिळवण्याचा शुभ स्थान आहे."

अतः सुकृतिनां लोको न भूतो न भविष्यति ॥ २,१.

"म्हणून, सत्कर्म करणाऱ्यांसाठी असा लोक कधी झाला नाही आणि होणारही नाही."

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ये भारतभूमिभागे । स्वर्गापवर्गस्य फलार्जनाय भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात् ॥ २,१.

देवता खरंच गाणी गातात — भाग्यवान तेच आहेत जे भारतभूमीत जन्म घेतात. कारण, स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी लोक पुन्हा पुन्हा इथे जन्म घेतात, त्यांच्या पुण्यामुळे.

प्रेतः कौक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं मुखे कथम् । अधस्ताच्चालिता दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थितौ ॥ २,१.

मृताच्या तोंडात पाच रत्नांचं नाणं का ठेवतात? खाली कुशा का ठेवतात, आणि पाय दक्षिणेकडे का ठेवतात?

किमर्थं पुत्रपौत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः । किमर्थं दीयते दानं गोदानमपि केशव ॥ २,१.

मुलं आणि नातवंडं मृताच्या समोर का उभी राहतात? दान का दिलं जातं, आणि गाईचं दान का केलं जातं, केशवा?

बन्धुमित्राण्यमित्राश्च क्षमापयन्ति तत्कथम् । तिलालोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा ॥ २,१.

नातेवाईक, मित्र आणि शत्रूंनाही त्या वेळी क्षमा का मागतात? तीळ, लोखंड, सोने, कापूस आणि मीठ का अर्पण करतात?

सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयन्ते केनहेतुना । कथं हि म्रियते जन्तुर्मृतो वै कुत्र गच्छति ॥ २,१.

सात धान्यं, माती आणि गाई का द्याव्यात? जिवंत प्राणी कसा मरतो, आणि मृत्यूनंतर तो कुठे जातो?

अतिवाहशरीरं च कथं हि श्रयते तदा । शवं स्कन्धे वहेत्पुत्रो अग्निदाता च पौत्रकः ॥ २,१.

मृत्यूनंतर प्रवासासाठी सूक्ष्म शरीर कसं मिळतं? मुलगा मृतदेह खांद्यावर का उचलतो, आणि नातू अग्नी का देतो?

आज्येनाभ्यञ्जनं कस्मात्कुत एकाहुतिक्रिया । वसुन्धरा किमर्थं च कुतः स्त्रीशब्दकीर्तनम् ॥ २,१.

शरीर तुपाने का लावतात, एकच होम का करतात? माती का अर्पण करतात, आणि 'स्त्री' हा शब्द का घेतात?

यमसूक्तं किमर्थं च उदीच्या दिशमाहरेत् । पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम् ॥ २,१.

यमसूक्त का म्हणतात, आणि मृतदेह उत्तरेकडे का नेतात? एक वस्त्र घालून पाणी का देतात, आणि सूर्याचं चक्र का पाहतात?

यवसर्षपदूर्वास्तु पाषाणे निम्बपत्रकम् । वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम् ॥ २,१.

जौ, मोहरी, दुर्वा, दगडावर आणि निमाच्या पानांसह का ठेवतात? वस्त्र, पुरुष आणि स्त्री वरखाली का मांडतात?

अन्नाद्यं गृहमागत्य न भोक्तव्यं जनैः सह । नवकांश्चैव पिण्डांश्च किमर्थं ददते सुताः ॥ २,१.

घरात परतल्यावर इतरांसोबत जेवण का करू नये? मुलं नव पिंड का देतात?