गरुडपुराणम्

तस्य पक्षस्य देवेन्द्रो यदानीतं हि दृष्टवान् । तदा तव सुपर्णोति नाम स्थानं जगत्त्रये ॥ १,२४०.

इंद्राने तो पंख आणलेला पाहिला, तेव्हा तुझे 'सुपर्ण' हे नाव त्रैलोक्यात प्रसिद्ध झाले.

ध्यानमात्राद्विनश्येत्तु विषं स्थावरजङ्गमम् । पठेद्वा शृणुयाद्यश्च भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १,२४०.

फक्त ध्यान केल्याने स्थावर किंवा जंगम विष नष्ट होते; जो कोणी हे म्हणतो किंवा ऐकतो, त्याला भोग आणि मुक्ती दोन्ही मिळतात.

सूत उवाच । वसुराजो गारुडं वै श्रुत्वा सर्वमवाप्तवान् । गरुडो भगवान्विष्णुध्यांयन्सर्ववाप्तवान् ॥ १,२४०.

सूतम्हणाले : गारुड कथा ऐकून वसुराजाने सर्व काही प्राप्त केले; आणि भगवंत गरुडाने विष्णूचे ध्यान करून सर्व काही मिळवले.

तदुक्तं गारुडं पुण्यं पुराणं यः पठेन्नरः । सर्वकाममवाप्याथ प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १,२४०.

जो कोणी हे पुण्यवान आणि पवित्र गारुड पुराण वाचतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि शेवटी तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

श्लोकपादं पठित्वा च सर्वपापक्षयो भवेत् । यस्येदं वर्तते गेह तस्य सर्वं भवेदिह ॥ १,२४०.

जरी एक श्लोक किंवा त्याचा एक भाग वाचला तरी सर्व पापे नष्ट होतात; ज्या घरात हे ग्रंथ आहे, तिथे सर्व काही शुभच घडते.

गारुडं यस्य हस्ते तु तस्य हस्तगतो नयः । यः पठेच्छृणुयादेतद्भुक्तिं मुक्तिं समाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याच्या हातात गारुड पुराण असते, त्याच्या हातातच नीती असते; जो हे वाचतो किंवा ऐकतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

धर्मार्थकाममोक्षांश्च प्राप्नुयाच्छ्रवणादितः । पुत्रार्थो लभते पुत्रान् कामार्थो काममाप्नुयात् ॥ १,२४०.

हे ऐकून धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळतात; ज्याला मुलांची इच्छा आहे त्याला मुले मिळतात, ज्याला इतर इच्छा आहेत त्याच्या त्या पूर्ण होतात.

विद्यार्थो लभते विद्यां जयार्थो लभते जयम् । ब्रह्महत्यादिना पापी पापशुद्धिमवाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याला विद्या हवी आहे त्याला विद्या मिळते, ज्याला विजय हवा आहे त्याला विजय मिळतो; अगदी ब्राह्मणहत्येसारखे पाप केलेल्याचेही पाप दूर होते.

वन्ध्यापि लभते पुत्त्रं कन्या विन्दति सत्पतिम् । क्षेमार्थो लभते क्षेमं बोगार्थो बोगमाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्यांना मूल होत नाही त्यांनाही पुत्र मिळतो, कन्येला योग्य पती मिळतो; ज्याला सुरक्षितता हवी आहे त्याला ती मिळते, ज्याला सुखभोग हवा आहे त्याला तो मिळतो.

मङ्गलार्थो मङ्गलानि गुणार्थो गुणमाप्नुयात् । काव्यार्थो च कवित्वं च सारार्थो सारमाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याला मंगल हवे आहे त्याला मंगल प्राप्त होते, गुण हवे असतील तर गुण मिळतात; ज्याला काव्य हवे आहे त्याला काव्यकौशल्य मिळते, सार हवे असेल तर सार मिळते.

ज्ञानार्थो लभते ज्ञानं सर्वसंसारमर्दनम् । इदं स्वस्त्ययनं धन्यं गारुडं गरुडेरितम् ॥ १,२४०.

ज्याला ज्ञान हवे आहे त्याला असे ज्ञान मिळते जे सर्व संसारबंधन नष्ट करते; हे गारुड पुराण, गरुडाने सांगितलेले, अत्यंत शुभ आणि पवित्र आहे.

नाकाले मरणं तस्य श्लोकमेकं तु यः पठेत् । श्लोकार्धपठनादस्य दुष्टशत्रुक्षयो ध्रुवम् ॥ १,२४०.

जो एक श्लोक जरी वाचतो त्याला अकाली मृत्यू येत नाही; अर्धा श्लोक वाचल्यानेही दुष्ट शत्रूंचा नाश नक्कीच होतो.

सूताच्छ्रुत्वा शौनकस्तुनौमिषे मुनिभिः क्रतौ । अहं ब्रहेति संध्यायन्मुक्तोभूद्गरुडध्वजात् ॥ १,२४०.

सूताकडून ऐकून, शौनक आणि इतर ऋषींनी यज्ञात त्याचे स्तवन केले; 'मी ब्रह्म आहे' असे म्हणणारा संध्यायन, गरुडध्वजामुळे मुक्त झाला.

नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे शौनकाद्या मुनीश्वराः । कर्मणामन्तरे सूतं स्वासीनमिदमब्रुवन् ॥ २,१.

नैमिषारण्यात, जिथे नेहमी जागृत असणारे क्षेत्र आहे, तिथे शौनक आणि इतर ऋषींनी यज्ञ करत असताना बसलेल्या सूताला असे विचारले.

सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तेन नः सन्दिहानानां सन्देहं छेत्तुमर्हसि ॥ २,१.

सूत, तुला व्यासांच्या कृपेने सर्व काही माहीत आहे; म्हणून आम्हा शंका असलेल्या लोकांच्या शंका तू दूर कराव्यात.

यथा तृणजलौकेति न्यायमा श्रित्य कञ्चन । देहिनोऽन्यतनुप्राप्तिं केचित्त्वेवं वदन्ति हि ॥ २,१.

काही लोक गवत, पाणी आणि होडी याच्या उपमेवरून असे म्हणतात की, देहधारी जीव दुसऱ्या देहात प्रवेश करतो.

केचित्पुनर्यातनानां यामीनामुपभोगतः । पश्चाद्देहान्तरप्राप्तिं वदन्ति किमु तत्रसत् ॥ २,१.

तर काही जण असे म्हणतात की, यमाच्या यातना भोगून मग दुसरा देह मिळतो; या बाबतीत खरे काय आहे?

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभागाः शृणुध्वं भवतां पुनः । सन्देहो नोपपद्येत लोकार्थं किल पृच्छताम् ॥ २,१.

सूत म्हणाला: हे पुण्यवानहो, तुम्ही फार चांगला प्रश्न विचारला. पुन्हा ऐका. जे लोक जगाच्या हितासाठी विचारतात, त्यांना शंका राहू नये.

तदहं कृष्णगरुडसंवादद्वारकं द्विजाः । अपाकरिष्ये सन्देहं भवतां भावितात्मनाम् ॥ २,१.

म्हणून, द्विजजनांनो, कृष्ण आणि गरुड यांच्या संवादातून मी तुमच्या मनातील शंका दूर करीन.

नमः कृष्णाय मुनये य एनं समुपाश्रिताः । अञ्जस्तरन्ति संसारसागरं कुनदीमिव ॥ २,१.

त्या कृष्ण ऋषींना नमस्कार, ज्यांच्या आश्रयाने लोक सहज संसारसागर पार करतात, जणू तो एखादा लहानसा ओढा आहे.

एकदा वैनतेयस्य लोकानां लोकनस्पृहा । बभूव सोऽथ बभ्राम तेषु नाम हरेर्गृणन् ॥ २,१.

एकदा विनतापुत्र गरुडाला सर्व लोकांची इच्छा असलेली लोकं पाहायची ओढ आली. मग तो त्या लोकांमध्ये फिरू लागला आणि हरिची नावे म्हणू लागला.

स पातालं भुवं स्वर्गं भ्रान्त्वालब्धशमाशयः । लोकदुः खेनातिदुः खी पुनर्वैकुण्ठमागमत् ॥ २,१.

तो पाताळ, पृथ्वी आणि स्वर्ग या तिन्ही लोकांत भटकला, पण तिथे त्याला समाधान मिळालं नाही. लोकांच्या दुःखाने तो थकला आणि पुन्हा वैकुंठात परतला.

न रजो न तमश्चैव सत्त्वं ताभ्यां च मिश्रितम् । यत्र प्रवर्तते नैव सत्त्वमेव प्रवर्तते ॥ २,१.

त्या ठिकाणी ना रज, ना तम, किंवा त्यांचा संमिश्र भाव आहे; तिथे फक्त सत्त्वगुणच असतो, दुसरं काहीही चालत नाही.

न यत्र माया नाशश्च न चै रागादयो मलाः । श्यामावदाताः सुरुचः शतपत्रविलोचनाः ॥ २,१.

तिथे माया नाही, नाश नाही, किंवा रागादी दोषही नाहीत. तिथले लोक काळे-गोरे, तेजस्वी आणि शंभर पाकळ्यांच्या कमळासारख्या डोळ्यांचे आहेत.

सुरासुरार्चिता यत्र गणा विष्णोः सुपेशसः । पिशङ्गवस्त्राभारणा मणियुङ्निष्कभूषिताः ॥ २,१.

तिथे विष्णूचे सुंदर सेवक, ज्यांना देव आणि दैत्यही पूजतात, ते पिंगट वस्त्र, दागिने आणि मौल्यवान हार घालून सजलेले आहेत.

चतुर्भुजाः कुण्डलिनो मौलिनो मालिनस्तथा । भ्राजिष्णुभिर्विमानानां पङ्किभिर्ये महात्मनाम् ॥ २,१.

त्यांना चार हात आहेत, कानात कुंडले, डोक्यावर मुकुट आणि गळ्यात माळा आहेत. ते तेजस्वी विमानांच्या रांगेत झळकत आहेत.

द्योतन्ते द्योतमानानां प्रमदानां च पङ्क्तिभिः । श्रीर्यत्र नानाविभवैर्हरेः पादौ मुदार्चति ॥ २,१.

ते तेजस्वी स्त्रियांच्या सोबतीने चमकत आहेत आणि तिथे श्री, आपल्या अनेक शक्तींनी, आनंदाने हरिच्या पायांची पूजा करते.

हरिं गायति दोलास्थं गीयमानालिभिः स्वयम् । ददर्श श्रीहरिं तत्र श्रीपतिं सात्वतां पतिम् ॥ २,१.

तिथे हरि झुल्यावर बसलेला आहे, स्वतः गातो आणि सेवकांच्या गाण्याने आनंद घेतो. तिथे गरुडाने श्रीहरि, श्रीचे स्वामी आणि सात्त्वतांचा अधिपती, यांना पाहिलं.