गरुडपुराणम्

निषाददेशस्वादेन देवं ब्रूस्मानिदितम्? । विषादीशस्ततो मुक्तस्तत्रापि ब्राह्मणस्त्वया ॥ १,२४०.

निषादांच्या प्रदेशाचा स्वाद घेत मी देवाला सांगितले, जसे सांगितले होते; नंतर विषाचा स्वामी मुक्त झाला, आणि तिथेही, ब्राह्मण तुझ्यामुळे सोडवला गेला.

वटारोहिणवृक्षस्य योजनानां शतायुता । शाखा भिन्ना त्वया यत्र वालखिल्याः समास्थिताः ॥ १,२४०.

त्या वटवृक्षाच्या फांदीवर, ज्याच्या मुळ्या लक्ष योजनांपर्यंत पसरलेल्या आहेत, तिथे तू जी फांदी तोडलीस, तिथे वालखिल्य ऋषी वास करत होते.

त्वया यत्नकृता कृत्वानखस्थौ गजकच्छपौ । नभस्पपिनिरालंबे सर्वतः परिवारितौ ॥ १,२४०.

तुझ्या प्रयत्नाने, तू हत्ती आणि कासव यांना आपल्या नखांवर ठेवलेस, आकाशात लटकवलेस, आणि सर्व बाजूंनी त्यांना वेढलेस.

त्वया जिता रणे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । आहृतं तत्पुरा सोमं वाह्निं निर्वाप्य काश्यपे ॥ १,२४०.

तू युद्धात सर्व देवांना, इंद्रासह, जिंकलेस; नंतर सोमरस आणलेस आणि कश्यपासाठी अग्नी शांत केला.

नागौ दृष्टिविषौ कृत्वा रजसा तु विचक्षुषौ । तीक्ष्णाग्रेण न सा भङ्क्त्वाविक्रवेतौ मनोहतः? ॥ १,२४०.

तुझ्या कटाक्षाने आणि धुळीने नागांना अंध केलेस, आणि तिखट चोचीने त्यांना न मोडता, आपल्या निर्धाराने त्यांना वश केलेस.

आहृत्यापि त्वया सोमं नीतमेव न भक्तितः । तेन विष्णोर्ध्वजस्थानं वाहनत्वं गतो ह्यसि ॥ १,२४०.

सोमरस आणल्यानंतरही, तू तो स्वतःसाठी घेतला नाहीस; म्हणूनच, तू विष्णूच्या वरील स्थानावर वाहन झालास.

त्वया निः क्षिप्य दर्भेषु सोमं नागाश्च वञ्चिताः । जहार चामृतं पात्रं शीघ्रं वै ब्रह्मसूदन ॥ १,२४०.

तू सोमरस दर्भांमध्ये टाकून नागांना फसवलेस; आणि लगेचच अमृताचे पात्र उचललेस, हे ब्रह्महंता.

यत्र जिह्वाद्विधाभूताः पन्नगानां द्विजोत्तम । विनता मोचिता दास्यात्कद्वा पूर्वजिता रणे ॥ १,२४०.

जिथे नागांच्या जिभा विभागल्या गेल्या, हे श्रेष्ठ द्विजा, तिथे विनता दास्येतून मुक्त झाली, कारण ती पूर्वी युद्धात हरली होती.

उच्चैः श्रवाः स किंवर्णः शुक्ल इत्येव भाषते । कृष्णवर्णमहं मन्ये पूर्वदृष्टमुवाच ह ॥ १,२४०.

उच्चैःश्रवा हा पांढऱ्या रंगाचा आहे असे म्हटले जाते; पण मला तो काळा वाटतो, कारण पूर्वी तसे पाहिले आणि सांगितले गेले आहे.

त्वया वज्रपहारेण पक्षमुक्तं पुरा स्वतः? । दधीचवज्रशक्राणां मातुरर्थाय नान्यथा ॥ १,२४०.

वज्राच्या प्रहाराने तुझा पंख पूर्वी सुटला; दधीचिचा वज्र तुझ्या आईसाठीच होता, दुसऱ्या कारणासाठी नव्हता.

तस्य पक्षस्य देवेन्द्रो यदानीतं हि दृष्टवान् । तदा तव सुपर्णोति नाम स्थानं जगत्त्रये ॥ १,२४०.

इंद्राने तो पंख आणलेला पाहिला, तेव्हा तुझे 'सुपर्ण' हे नाव त्रैलोक्यात प्रसिद्ध झाले.

ध्यानमात्राद्विनश्येत्तु विषं स्थावरजङ्गमम् । पठेद्वा शृणुयाद्यश्च भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १,२४०.

फक्त ध्यान केल्याने स्थावर किंवा जंगम विष नष्ट होते; जो कोणी हे म्हणतो किंवा ऐकतो, त्याला भोग आणि मुक्ती दोन्ही मिळतात.

सूत उवाच । वसुराजो गारुडं वै श्रुत्वा सर्वमवाप्तवान् । गरुडो भगवान्विष्णुध्यांयन्सर्ववाप्तवान् ॥ १,२४०.

सूतम्हणाले : गारुड कथा ऐकून वसुराजाने सर्व काही प्राप्त केले; आणि भगवंत गरुडाने विष्णूचे ध्यान करून सर्व काही मिळवले.

तदुक्तं गारुडं पुण्यं पुराणं यः पठेन्नरः । सर्वकाममवाप्याथ प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १,२४०.

जो कोणी हे पुण्यवान आणि पवित्र गारुड पुराण वाचतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि शेवटी तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

श्लोकपादं पठित्वा च सर्वपापक्षयो भवेत् । यस्येदं वर्तते गेह तस्य सर्वं भवेदिह ॥ १,२४०.

जरी एक श्लोक किंवा त्याचा एक भाग वाचला तरी सर्व पापे नष्ट होतात; ज्या घरात हे ग्रंथ आहे, तिथे सर्व काही शुभच घडते.

गारुडं यस्य हस्ते तु तस्य हस्तगतो नयः । यः पठेच्छृणुयादेतद्भुक्तिं मुक्तिं समाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याच्या हातात गारुड पुराण असते, त्याच्या हातातच नीती असते; जो हे वाचतो किंवा ऐकतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

धर्मार्थकाममोक्षांश्च प्राप्नुयाच्छ्रवणादितः । पुत्रार्थो लभते पुत्रान् कामार्थो काममाप्नुयात् ॥ १,२४०.

हे ऐकून धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळतात; ज्याला मुलांची इच्छा आहे त्याला मुले मिळतात, ज्याला इतर इच्छा आहेत त्याच्या त्या पूर्ण होतात.

विद्यार्थो लभते विद्यां जयार्थो लभते जयम् । ब्रह्महत्यादिना पापी पापशुद्धिमवाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याला विद्या हवी आहे त्याला विद्या मिळते, ज्याला विजय हवा आहे त्याला विजय मिळतो; अगदी ब्राह्मणहत्येसारखे पाप केलेल्याचेही पाप दूर होते.

वन्ध्यापि लभते पुत्त्रं कन्या विन्दति सत्पतिम् । क्षेमार्थो लभते क्षेमं बोगार्थो बोगमाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्यांना मूल होत नाही त्यांनाही पुत्र मिळतो, कन्येला योग्य पती मिळतो; ज्याला सुरक्षितता हवी आहे त्याला ती मिळते, ज्याला सुखभोग हवा आहे त्याला तो मिळतो.

मङ्गलार्थो मङ्गलानि गुणार्थो गुणमाप्नुयात् । काव्यार्थो च कवित्वं च सारार्थो सारमाप्नुयात् ॥ १,२४०.

ज्याला मंगल हवे आहे त्याला मंगल प्राप्त होते, गुण हवे असतील तर गुण मिळतात; ज्याला काव्य हवे आहे त्याला काव्यकौशल्य मिळते, सार हवे असेल तर सार मिळते.

ज्ञानार्थो लभते ज्ञानं सर्वसंसारमर्दनम् । इदं स्वस्त्ययनं धन्यं गारुडं गरुडेरितम् ॥ १,२४०.

ज्याला ज्ञान हवे आहे त्याला असे ज्ञान मिळते जे सर्व संसारबंधन नष्ट करते; हे गारुड पुराण, गरुडाने सांगितलेले, अत्यंत शुभ आणि पवित्र आहे.

नाकाले मरणं तस्य श्लोकमेकं तु यः पठेत् । श्लोकार्धपठनादस्य दुष्टशत्रुक्षयो ध्रुवम् ॥ १,२४०.

जो एक श्लोक जरी वाचतो त्याला अकाली मृत्यू येत नाही; अर्धा श्लोक वाचल्यानेही दुष्ट शत्रूंचा नाश नक्कीच होतो.

सूताच्छ्रुत्वा शौनकस्तुनौमिषे मुनिभिः क्रतौ । अहं ब्रहेति संध्यायन्मुक्तोभूद्गरुडध्वजात् ॥ १,२४०.

सूताकडून ऐकून, शौनक आणि इतर ऋषींनी यज्ञात त्याचे स्तवन केले; 'मी ब्रह्म आहे' असे म्हणणारा संध्यायन, गरुडध्वजामुळे मुक्त झाला.

नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे शौनकाद्या मुनीश्वराः । कर्मणामन्तरे सूतं स्वासीनमिदमब्रुवन् ॥ २,१.

नैमिषारण्यात, जिथे नेहमी जागृत असणारे क्षेत्र आहे, तिथे शौनक आणि इतर ऋषींनी यज्ञ करत असताना बसलेल्या सूताला असे विचारले.

सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तेन नः सन्दिहानानां सन्देहं छेत्तुमर्हसि ॥ २,१.

सूत, तुला व्यासांच्या कृपेने सर्व काही माहीत आहे; म्हणून आम्हा शंका असलेल्या लोकांच्या शंका तू दूर कराव्यात.

यथा तृणजलौकेति न्यायमा श्रित्य कञ्चन । देहिनोऽन्यतनुप्राप्तिं केचित्त्वेवं वदन्ति हि ॥ २,१.

काही लोक गवत, पाणी आणि होडी याच्या उपमेवरून असे म्हणतात की, देहधारी जीव दुसऱ्या देहात प्रवेश करतो.

केचित्पुनर्यातनानां यामीनामुपभोगतः । पश्चाद्देहान्तरप्राप्तिं वदन्ति किमु तत्रसत् ॥ २,१.

तर काही जण असे म्हणतात की, यमाच्या यातना भोगून मग दुसरा देह मिळतो; या बाबतीत खरे काय आहे?

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभागाः शृणुध्वं भवतां पुनः । सन्देहो नोपपद्येत लोकार्थं किल पृच्छताम् ॥ २,१.

सूत म्हणाला: हे पुण्यवानहो, तुम्ही फार चांगला प्रश्न विचारला. पुन्हा ऐका. जे लोक जगाच्या हितासाठी विचारतात, त्यांना शंका राहू नये.