गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् २४० हरिरुवाच । पुराणं गारुडं रुद्र प्रोक्तं सारं मयातव । ब्रह्मादीनां शृण्वतां च भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ १,२४०.

हरि म्हणाला: रुद्र, मी तुला गारुड पुराणाचा सार सांगितला आहे, जो ब्रह्मा आणि इतरांनी ऐकला तर त्यांना भोग आणि मुक्ती दोन्ही मिळतात.

विद्याकीर्तिप्रभालक्ष्मीजयारोग्यादिकारकम् । यः पठेच्छृणुयाद्रुद्र सर्ववित्स दिवं व्रजेत् ॥ १,२४०.

हे ज्ञान, कीर्ती, तेज, लक्ष्मी, विजय, आरोग्य आणि इतर अनेक गोष्टी देते; जो कोणी हे वाचतो किंवा ऐकतो, रुद्र, तो सर्वज्ञ होऊन स्वर्गात जातो.

ब्रह्मोवाच । इति व्यास मया विष्णोः पुराणं मुक्तिदं श्रुतम् । व्यास उवाच । श्रुत्वैतद्गारुडं पुण्यं ब्रह्मास्मानित्युवाच ह ॥ १,२४०.

ब्रह्मा म्हणाले: व्यास, मी तुझ्याकडून विष्णूचे हे मुक्तिदायक पुराण ऐकले. व्यास म्हणाले: हे पुण्य गारुड पुराण ऐकून ब्रह्मा आम्हाला असे म्हणाले.

दक्षनारद मुख्यादिन् ब्रह्म ध्यान्हरिं गतः । मयापि तुभ्यं सूतेन पुराणं कथितं परम् ॥ १,२४०.

दक्ष, नारद आणि प्रमुख ऋषी हरिचे ध्यान करत ब्रह्माजवळ गेले; आणि मी, सूत, हे श्रेष्ठ पुराण तुला सांगितले.

यच्छ्रुत्वा सर्ववित्प्राप्तकामो ब्रह्म फलं भवेत् । विष्णुः सारतमंप्राह गरुडं गारुडं ततः ॥ १,२४०.

हे ऐकून, जो सर्वज्ञ आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करू इच्छितो, त्याला ब्रह्माचे फळ मिळते; विष्णूने गारुडाला हेच सार सांगितले म्हणून याला गारुड पुराण म्हणतात.

महासारं धर्मकामधनमोक्षादिदायकम् । सूत उवाच । शौनक प्रवरं प्रोक्तं पुराणं गारुडं तव ॥ १,२४०.

हे महान सार असलेले, धर्म, काम, धन आणि मोक्ष देणारे आहे. सूत म्हणाले: शौनक श्रेष्ठ, तुला हे गारुड पुराण सांगितले आहे.

यदब्रवीत्पुरा व्यासः सारं मां गारुडेरितम् । व्यासः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च पुराणं गारुडं शुभम् । देवं ध्यायन्वेदमेकं चतुर्धा व्यभजद्धरिः ॥ १,२४०.

पूर्वी व्यासांनी जे सांगितले, तेच मी गारुड पुराणातून सांगितले; व्यासांनी ब्रह्माकडून हे शुभ गारुड पुराण ऐकून, एकमेव वेदाचे ध्यान केले आणि हरिने ते चार भागात विभागले.

अष्टादशपुराणानि तानि मां प्राह वै शुकः । इदं तु गारुडं श्रेष्ठं मया ते शौनकेरितम् ॥ १,२४०.

शुकाने मला सर्व अठरा पुराणे सांगितली; पण हे गारुड पुराण सर्वात श्रेष्ठ आहे, जे मी तुला, शौनक, सांगितले.

मुनीनां शृण्वतां मध्ये पृच्छतः सर्ववाचकम् । यः पठेच्छणुयाद्वापि श्रावयेद्वा समाहितः ॥ १,२४०.

ऋषींच्या मध्ये, जे सर्व प्रश्न विचारतात आणि ऐकतात, त्यात जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो किंवा इतरांना एकाग्रतेने ऐकवतो—

संलिखेल्लेखयेद्वापि धारयेत्पुस्तके ननु । धर्मार्थो प्राप्नुयाद्धर्मर्थार्थो चार्थमाप्नुयात् ॥ १,२४०.

किंवा लिहितो, किंवा पुस्तकात जपून ठेवतो—तो धर्म आणि धन मिळवतो; आणि जो धर्म आणि धन दोन्ही मिळवू इच्छितो, त्याला धन मिळते.

कामा नवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थो मोक्षमाप्नुयात् । यद्यदिच्छति तत्सर्वं गारुडश्रवणाल्लभेत् ॥ १,२४०.

जो कामना करतो त्याला काम मिळते; जो मोक्षाची इच्छा करतो त्याला मोक्ष मिळतो; जो जे काही इच्छितो, ते सर्व गारुड पुराण ऐकून मिळते.

ब्राह्मणो वेदपारस्य गन्ता स्यान्नात्र संशयः । क्षत्त्रियो क्षत्त्रियस्यापि रक्षिता भवतीह च ॥ १,२४०.

जो ब्राह्मण वेदज्ञ आहे, तो नक्कीच सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो; क्षत्रिय, क्षत्रियांमध्येही, या जगात रक्षक होतो.

नान्यस्य श्रवणं हि स्यात्पुराणं वेदसंमितम् । वदेद्यदि स मूढात्मा कीर्तिहानिमवाप्नुयात् ॥ १,२४०.

हे पुराण, जे वेदासमान आहे, इतर कुणीही ऐकू नये; जर एखादा मूढ माणूस ते सांगतो, तर त्याची कीर्ती कमी होते.

अन्यस्मै च वदेद्विद्वान् ब्राह्मणोन्तरितो य दि । ब्राह्मणान्तरितै सर्वैः श्रोतव्यं गारुडं त्विदम ॥ १,२४०.

विद्वान ब्राह्मणाने दुसऱ्या ब्राह्मणाला सांगितले तर, सर्व ब्राह्मणांनीच हे गारुड पुराण ऐकावे.

यथा विष्णुस्तथा तार्क्ष्यस्तार्क्ष्यस्तोत्राद्धरिः स्तुतः । गारुडं वसुराजश्च श्रुत्वा सर्वमवाप ह ॥ १,२४०.

जसे विष्णूला गरुड आणि गरुडस्तोत्रांनी स्तुती केली जाते, तसेच वसुराजाने हे गारुड पुराण ऐकून सर्व काही प्राप्त केले.

वरुरुवाच । नमस्यामि महाबाहुं खगेद्र हरिवाहनम् । विष्णोर्ध्वसंस्थानं वित्रासितमहासुरम् ॥ १,२४०.

वरुरु म्हणाले : मी त्या बलाढ्य बाहू असलेल्या, पक्षीराजाला वंदन करतो, जो हरिचा वाहन आहे, विष्णूच्या वरील स्थानावर विराजमान आहे आणि ज्याने मोठ्या असुरांना घाबरवले.

नमस्ते नागदर्पघ्न विनतानन्दवर्धन । सुपक्षपात निद्दभ दीनदैत्यनिरीक्षित ॥ १,२४०.

तुला नमस्कार, जो नागांचा गर्व मोडतोस, विनतेचा आनंद वाढवतोस, ज्याच्या पंखांनी सावली पडते, गर्जना दुमदुमते, आणि दुःखी दैत्य तुझ्याकडे पाहतात.

परस्परस्य शापेन सुप्रतीकविभावसू । गजकच्छपतां प्राप्तौ भ्रातरौचैव संयुतौ ॥ १,२४०.

एकमेकांच्या शापामुळे सुप्रतीक आणि विभावसु हे दोन भाऊ, हत्ती आणि कासव यांच्या रूपात आले आणि एकत्र बांधले गेले.

यदुच्छ्रितौ योजनानि जस्तद्द्विगुणायतः । कूर्मस्त्रियोजनोत्सोधा शतयोजनवमडलः ॥ १,२४०.

ते वर उचलले असता, त्यांची लांबी दोन योजनांइतकी होती; कासवाची खोली तीन योजनांची, आणि त्याचा घेर शंभर योजनांचा होता.

न खाद्यौ तौ त्वयानीचौ चतुर्भुजौ च पक्षिप? । परस्परकृताच्छापदोषाच्च परिमोचितौ ॥ १,२४०.

हे दोघे तुझ्यासाठी खाण्याजोगे नव्हते, ते नम्र आणि चार हातांचे होते, पक्षीराजा; आणि एकमेकांच्या शापाच्या दोषातून मुक्त झाले.

निषाददेशस्वादेन देवं ब्रूस्मानिदितम्? । विषादीशस्ततो मुक्तस्तत्रापि ब्राह्मणस्त्वया ॥ १,२४०.

निषादांच्या प्रदेशाचा स्वाद घेत मी देवाला सांगितले, जसे सांगितले होते; नंतर विषाचा स्वामी मुक्त झाला, आणि तिथेही, ब्राह्मण तुझ्यामुळे सोडवला गेला.

वटारोहिणवृक्षस्य योजनानां शतायुता । शाखा भिन्ना त्वया यत्र वालखिल्याः समास्थिताः ॥ १,२४०.

त्या वटवृक्षाच्या फांदीवर, ज्याच्या मुळ्या लक्ष योजनांपर्यंत पसरलेल्या आहेत, तिथे तू जी फांदी तोडलीस, तिथे वालखिल्य ऋषी वास करत होते.

त्वया यत्नकृता कृत्वानखस्थौ गजकच्छपौ । नभस्पपिनिरालंबे सर्वतः परिवारितौ ॥ १,२४०.

तुझ्या प्रयत्नाने, तू हत्ती आणि कासव यांना आपल्या नखांवर ठेवलेस, आकाशात लटकवलेस, आणि सर्व बाजूंनी त्यांना वेढलेस.

त्वया जिता रणे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । आहृतं तत्पुरा सोमं वाह्निं निर्वाप्य काश्यपे ॥ १,२४०.

तू युद्धात सर्व देवांना, इंद्रासह, जिंकलेस; नंतर सोमरस आणलेस आणि कश्यपासाठी अग्नी शांत केला.

नागौ दृष्टिविषौ कृत्वा रजसा तु विचक्षुषौ । तीक्ष्णाग्रेण न सा भङ्क्त्वाविक्रवेतौ मनोहतः? ॥ १,२४०.

तुझ्या कटाक्षाने आणि धुळीने नागांना अंध केलेस, आणि तिखट चोचीने त्यांना न मोडता, आपल्या निर्धाराने त्यांना वश केलेस.

आहृत्यापि त्वया सोमं नीतमेव न भक्तितः । तेन विष्णोर्ध्वजस्थानं वाहनत्वं गतो ह्यसि ॥ १,२४०.

सोमरस आणल्यानंतरही, तू तो स्वतःसाठी घेतला नाहीस; म्हणूनच, तू विष्णूच्या वरील स्थानावर वाहन झालास.

त्वया निः क्षिप्य दर्भेषु सोमं नागाश्च वञ्चिताः । जहार चामृतं पात्रं शीघ्रं वै ब्रह्मसूदन ॥ १,२४०.

तू सोमरस दर्भांमध्ये टाकून नागांना फसवलेस; आणि लगेचच अमृताचे पात्र उचललेस, हे ब्रह्महंता.

यत्र जिह्वाद्विधाभूताः पन्नगानां द्विजोत्तम । विनता मोचिता दास्यात्कद्वा पूर्वजिता रणे ॥ १,२४०.

जिथे नागांच्या जिभा विभागल्या गेल्या, हे श्रेष्ठ द्विजा, तिथे विनता दास्येतून मुक्त झाली, कारण ती पूर्वी युद्धात हरली होती.

उच्चैः श्रवाः स किंवर्णः शुक्ल इत्येव भाषते । कृष्णवर्णमहं मन्ये पूर्वदृष्टमुवाच ह ॥ १,२४०.

उच्चैःश्रवा हा पांढऱ्या रंगाचा आहे असे म्हटले जाते; पण मला तो काळा वाटतो, कारण पूर्वी तसे पाहिले आणि सांगितले गेले आहे.