गरुडपुराणम्

अचिराल्लभते मोक्षं छित्वा संसारबन्धनम् । अन्योऽपि यो जपेद्भक्त्या त्रिसन्ध्यं नियतः शुचिः ॥ १,२३४.

तो लवकरच संसाराच्या बंधनातून मुक्त होऊन मोक्ष मिळवतो. जो दुसरा भक्त, शुद्ध आणि नियमीत राहून, दिवसातून तीन वेळा हे स्तोत्र म्हणतो—

इदं स्तोत्रं मुने सोऽपि सर्वकाममवाप्नुयात् । पुत्रार्थो लभते पुत्रान्बद्धो मुच्यते बन्धनात् ॥ १,२३४.

तो मुनीही या स्तोत्रामुळे सर्व इच्छा पूर्ण करतो; ज्याला पुत्र हवे असतील त्याला पुत्र मिळतात, आणि जो बांधला गेला आहे तो बंधनातून सुटतो.

रोगाद्विमुच्यते रागी लभते निर्धनो धनम् । विद्यार्थो लभते विद्यां भग्यं कीर्ति च विन्दति ॥ १,२३४.

रोगी रोगातून मुक्त होतो, कामी धन मिळवतो, विद्या हवी असलेला विद्या मिळवतो, आणि भाग्य व कीर्ती प्राप्त होते.

जाति स्मरत्वं मेधावी यद्यदिच्छति चेतसा । स धन्यः सर्ववित्प्राज्ञःस साधुः सर्वकर्मकृत् ॥ १,२३४.

ज्याच्या मनात जे काही हवे असेल—पूर्वजन्माची आठवण असो किंवा बुद्धी असो—तो धन्य होतो, सर्वज्ञ, बुद्धिमान आणि सर्व कर्मात पारंगत होतो.

स सत्यवाकूछुचिर्दाता यः स्तौति पुरुषोत्तमम् । असंभाष्या हि ते सर्वे सर्वधर्मबहिष्कृताः ॥ १,२३४.

जो पुरुषोत्तमाची स्तुती करतो तो नेहमी सत्य बोलणारा, शुद्ध आणि दानशूर असतो. बाकीचे सर्वजण, जे धर्मापासून दूर आहेत, त्यांच्याशी संबंध ठेवू नये.

येषां प्रवर्तने नास्ति हरिमुद्दिश्य सत्क्रिया । न शुद्धं विद्यते तस्य मनो वाक्च दुरात्मनः ॥ १,२३४.

ज्यांच्या वागण्यात हरिच्या भक्तीसाठी कोणतीही चांगली कृती नाही, त्यांचे मन आणि वाणी शुद्ध नसतात, आणि ते दुष्ट असतात.

यस्य सर्वार्थदे विष्णौ भक्तिर्नाव्यभिचारिणी । आराध्य विधिवद्देवं हरिं सर्वसुखप्रदम् ॥ १,२३४.

ज्याची विष्णूवर अचल भक्ती आहे, जो सर्व काही देणारा आहे, आणि जो योग्य पद्धतीने सर्व सुख देणाऱ्या हरिची पूजा करतो—

प्राप्नोति पुरुषः सम्यग्यद्यत्प्रार्थयते फलम् । कर्म कामादिकं सर्वं श्रद्धधानः सुरोत्तमः । असुरादिवपुः सिद्धैर्देयते यस्य नान्तरम् ॥ १,२३४.

तो माणूस जे काही फळ मनापासून इच्छितो ते पूर्णपणे मिळवतो; श्रद्धावान श्रेष्ठ पुरुष सर्व कर्मे आणि इच्छा साध्य करतो. त्याला असुर किंवा सिद्ध कोणीही अडथळा आणू शकत नाही.

सकलमुनिभिराद्यश्चिन्त्यते यो हि शुद्धो निखिलहृदि निविष्टो वेत्ति यः सर्वसाक्षी । तमजममृतमीशं वासुदेवं नतोऽस्मि भयमरणविहीनं नित्यमानन्दरूपम् ॥ १,२३४.

सर्व ऋषी ज्याचा ध्यान करतात, जो पूर्णपणे शुद्ध आहे, सर्वांच्या हृदयात वसलेला, सर्वांचा साक्षीदार, जन्ममृत्यूच्या भीतीपासून मुक्त आणि नित्य आनंदस्वरूप वासुदेव, त्याला मी वंदन करतो.

निखिलभुवन नाथं शाश्वतं सुप्रसन्नं त्वतिविमलविशुद्धं निर्गुणं भवपुष्पैः । सुखमुदितसमस्तं पूजयाम्यात्मभावं विशतु हृदयपद्मे सर्वसाक्षी चिदात्मा ॥ १,२३४.

सर्व जगाचा स्वामी, शाश्वत, अत्यंत प्रसन्न, पूर्णपणे निर्मळ, निर्गुण, आणि आनंदाने भरलेला, अशा त्या परमात्म्याची मी अस्तित्वाच्या फुलांनी पूजा करतो. सर्वांचा साक्षीदार, चैतन्यस्वरूप आत्मा, माझ्या हृदयकमलात वास करावा.

एवं मयोक्तं परमप्रभावमाद्यन्तहीनस्य परस्य विष्णोः । तस्माद्विचिन्त्यः परमेश्वरोऽसौ विमुक्तिकामेन नरेण सम्यक् ॥ १,२३४.

असा मी प्रारंभ आणि अंत नसलेल्या परम विष्णूचा सर्वोच्च प्रभाव सांगितला. म्हणून, जो खऱ्या अर्थाने मुक्ती इच्छितो त्याने या परमेश्वराचे ध्यान करावे.

बोधस्वरूपं पुरुषं पुराणमादित्यवर्णं विमलं विशुद्धम् । सञ्चिन्त्य विष्णुं परमद्वितीयं कस्तत्र योगी न लंय प्रयाति ॥ १,२३४.

चैतन्यस्वरूप, प्राचीन, सूर्यप्रकाशासारखा, शुद्ध आणि निर्मळ, असा अद्वितीय विष्णू जो योगी मनात धरतो, त्याला मुक्ती मिळत नाही असा कोण आहे?

इमं स्तवं यः सततं मनुष्यः पठेच्च तद्वत्प्रयतः प्रशान्तः । स धूतपाप्मा विततप्रभावः प्रयाति लोकं विततं मुरारेः ॥ १,२३४.

जो माणूस नेहमी शांत, एकाग्र राहून हे स्तोत्र सातत्याने म्हणतो, तो पापमुक्त होतो, तेजस्वी बनतो आणि मुरारिच्या लोकात पोहोचतो.

यः प्रार्थयत्यर्थमशेषसौख्यं धर्मं च कामं च तथैव मोक्षम् । स सर्वमुत्सृज्य परं पुराणं प्रयाति विष्णुं शरणं वरेण्यम् ॥ १,२३४.

जो कोणी धन, संपूर्ण सुख, धर्म, काम आणि मोक्ष या सर्वांची इच्छा करतो, तो सर्व काही सोडून, त्या सर्वश्रेष्ठ, प्राचीन आणि श्रेष्ठ असलेल्या विष्णूच्या शरणाला जातो.

विभुं प्रभुं विश्वधरं विशुद्धमशेषसंसारविनाशहेतुम् । यो वासुदेवं विमलं प्रपन्नः स मोक्षमाप्नोति विमुक्तसङ्गः ॥ १,२३४.

जो कोणी सर्वव्यापी, सर्वशक्तिमान, विश्वाचा आधार असलेल्या, पूर्णपणे शुद्ध आणि सर्व संसाराचा नाश करणाऱ्या वासुदेवाच्या शरण जातो, तो सर्व बंधनांपासून मुक्त होऊन मोक्ष प्राप्त करतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३५ सूत उवाच वेदान्तसाङ्ख्यसिद्धान्तब्रह्मज्ञानं वदाम्यहम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विष्णुरित्येव चिन्तयन् ॥ १,२३५.

सूतमुनी म्हणाले: वेदांत आणि सांख्य मतानुसार ब्रह्मज्ञान मी सांगतो. 'मीच ब्रह्म, परम तेज, विष्णू आहे' असे ध्यान करत राहावे.

सूर्ये हृद्व्योम्नि वह्नौ च ज्योतिरेकं त्रिधा स्थितम् । यथा सर्पिः शीरस्थं गवां न कुरुते बलम् ॥ १,२३५.

एकच तेज सूर्य, हृदयातील आकाश आणि अग्नि यामध्ये तिघांमध्ये आहे, जसे दूधात असलेले तूप गायींना तात्काळ बळ देत नाही.

निर्गतं कर्मसंयुक्तं दत्तं तासां महा बलम् । तथा विष्णुः शरीरस्थो न करोति हितं नणाम् ॥ १,२३५.

ते तूप बाहेर काढून योग्य कृतीने दिले की, गायींना मोठे बळ मिळते. त्याचप्रमाणे, शरीरात असलेला विष्णू लोकांना आपोआप कल्याण देत नाही.

विनाराधनया देवः सर्वगः परमेश्वरः । आरुरुक्षुमतीनां तु कर्मज्ञानमुदाहृतम् ॥ १,२३५.

पूजा केल्याशिवाय सर्वव्यापी आणि सर्वोच्च देव कल्याण देत नाही. जे वरच्या अवस्थेला जाण्याची इच्छा करतात, त्यांच्यासाठी कर्मज्ञान सांगितले आहे.

आरूढयोगवृक्षाणां ज्ञानं त्यागं परं मतम् । ज्ञातुमिच्छति शब्दादीन्रागो द्वेषोऽथ जायते ॥ १,२३५.

योगरूपी झाडावर चढलेल्या साधकांसाठी ज्ञान आणि त्याग हेच श्रेष्ठ मानले आहे. जेव्हा कोणी शब्द वगैरे जाणून घ्यायची इच्छा करतो, तेव्हा त्याला आसक्ती आणि द्वेष निर्माण होतो.

लोभो मोहः क्रोध एतैर्युक्तः पापं नरश्चरेत् । हस्तावुपस्थमुदरं वाक्चतुर्थो चतुष्टयम् ॥ १,२३५.

लोभ, मोह आणि क्रोध यांच्यामुळे जोडलेला माणूस पाप करतो. हात, जननेंद्रिय, पोट आणि वाणी — ही चार अंगं —

एतत्सुसंयतं यस्य स विप्रः कथ्यते बुधैः (धः) । परवित्तं न गृह्णाति न हिंसां कुरुते तथा ॥ १,२३५.

ज्याचे ही सर्व अंगं नीट संयमित असतात, त्याला विद्वान लोक खरा ब्राह्मण म्हणतात. तो दुसऱ्याचे धन घेत नाही, ना कुणाला इजा करतो.

नाक्षक्रीडारतो यस्तु हस्तौ तस्य सुसंयतौ । परस्त्रीवर्जनरतस्तस्योपस्थं सुसंयतम् ॥ १,२३५.

जो जुगार खेळण्यात आसक्त नाही, त्याचे हात संयमित असतात. जो परस्त्रीपासून दूर राहण्यात आनंद मानतो, त्याचे जननेंद्रिय संयमित असते.

अलोलुपमिदं भुङ्क्ते जठरं तस्य संयतम् । सत्यं हितं मितं ब्रूते यस्माद्वाक्तस्य संयता ॥ १,२३५.

जो लोभ न ठेवता खातो, त्याचे पोट संयमित असते. जो नेहमी सत्य, हितकारक आणि मोजके बोलतो, त्याची वाणी संयमित असते.

यस्य संयतान्येतानि तस्य किं तपसाध्वरैः । ऐक्यं यद्बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वदा ॥ १,२३५.

ज्याचे ही सर्व अंगं संयमित आहेत, त्याला तप किंवा यज्ञांची गरज नाही. बुद्धी, मन आणि इंद्रिय यांचे नेहमी एकरूप होणे —

सबीजं वापि निर्बोजं ध्यानमेतत्प्रकीर्तितम् । भ्रुवोर्मध्ये स्थितां बुद्धिं विषयेषु युनक्ति यः ॥ १,२३५.

बीजासहित किंवा बीजरहित, हेच ध्यान म्हणतात. जो आपली बुद्धी भुवयांच्या मध्ये स्थिर करून विषयांमध्ये लावतो —

हन्द्रियाणामुपरमे मनसि ह्यव्यवस्थिते ॥ १,२३५.

जेव्हा इंद्रिये थांबतात आणि मन स्थिर राहत नाही —

स्वप्नान्पश्यत्यसौ जीवो बाह्यानाभ्यन्तरानथ । जीवो जाग्रदवस्थायामेवमाहुर्विपाश्चितः ॥ १,२३५.

तेव्हा जीव बाह्य आणि अंतर्गत असे दोन्ही प्रकारचे स्वप्न पाहतो. जागृत अवस्थेत, असेच विद्वान लोक सांगतात, जीव असतो.

हृदि स्थितः स तमसा मोहितो न स्मरत्यपि । यदा तस्य कुतो वेति सुषुप्तिरिति कथ्यते ॥ १,२३५.

जेव्हा तो हृदयात राहतो आणि अज्ञानामुळे भ्रमित होतो, तेव्हा काहीच आठवत नाही. कुठून काय झाले हेही कळत नाही, त्याला गाढ झोप म्हणतात.