गरुडपुराणम्

मनोबुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञस्त्वं हृदीश्वरः । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः समित्कुशाः ॥ १,२३४.

तू मन, बुद्धी, अहंकार, क्षेत्रज्ञ आणि हृदयाचा स्वामी आहेस. तू यज्ञ, वषट् उच्चार, ॐकार आणि समिधा-कुश आहेस.

त्वं वेदी त्वं हरे दीक्षा त्वं यूपस्त्वं हुताशनः । त्वं पत्नी त्वं पुरोडाशस्त्वं शाला स्त्रुक्च त्वं स्तुवः ॥ १,२३४.

तू वेदी, हरया, दीक्षा, यूप आणि अग्नी आहेस. तू पत्नी, पुरोडाश, शाळा, स्त्रुक आणि स्तोत्रसुद्धा आहेस.

ग्रावाणः सकलं त्वं हि सदस्यास्त्वं सदाक्षिणः । त्वं सूर्पादिस्त्वं च ब्रह्मा मुसलोलूखले ध्रुवम् ॥ १,२३४.

तू दगड, सर्व सभासद, दक्षिणा घेणारे, सूप वगैरे, ब्रह्मा, मुसळ, ओखळ आणि स्थिर आधार आहेस.

त्वं होता यजमानस्त्वं त्वं धान्यं पशुयाजकः । त्वमध्वर्युस्त्वमुद्गाता त्वं यज्ञः पुरुषोत्तमः ॥ १,२३४.

तू होतार, यजमान, धान्य, पशू यज्ञ करणारा आहेस. तू अध्वर्यु, उद्गाता आणि यज्ञरूप परमेश्वर आहेस.

दिक्पातालमहि व्योम द्यौस्त्वं नक्षत्रकारकः । देवतिर्यङ्मनुष्येषु जगदेतच्चराचरम् ॥ १,२३४.

तू दिशा राखणारे, पाताळ, पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि तारांचा निर्माता आहेस. देव, पशू, माणसांत तूच हे सर्व चराचर जग आहेस.

यत्किञ्चिद्दृश्यते देव ब्रह्माण्डमखिलं जगत् । तव रूपमिदं सर्वं दृष्ट्यर्थं संप्रकाशितम् ॥ १,२३४.

देवा, जे काही दिसते, हे अखंड ब्रह्मांड, सर्व जग — हे सर्व तुझंच रूप आहे, जे फक्त पाहण्यासाठी प्रकट झालं आहे.

नाथयन्ते परं ब्रह्म दैवेरपि दुरासदम् । कस्तञ्जानाति विमलं योगगम्यमतीन्द्रियम् ॥ १,२३४.

परब्रह्माला, जे दैवतांनाही सहज मिळत नाही, ते कोण जाणू शकतो? तू निर्मळ, योगानेच मिळणारा आणि इंद्रियांच्या पलीकडचा आहेस.

अक्षयं पुरुषं नित्यमव्यक्तमजमव्ययम् । प्रलयोत्पत्तिरहितं सर्वव्यापिनमीश्वरम् ॥ १,२३४.

तू अविनाशी पुरुष, शाश्वत, अप्रकट, अजन्मा, न बदलणारा, विनाश आणि उत्पत्तीपासून मुक्त, सर्वत्र व्यापलेला ईश्वर आहेस.

सर्वज्ञं निर्गुणं शुद्धमानन्दमजरं परम् । बोधरूपं ध्रुवं शान्तं पूर्णमद्वैतमक्षयम् ॥ १,२३४.

तू सर्वज्ञ, निर्गुण, शुद्ध, आनंदमय, अजरा, सर्वोच्च, ज्ञानस्वरूप, अचल, शांत, पूर्ण, अद्वितीय आणि अक्षय आहेस.

अवतारेषु या मूर्तिर्विदूरे देव दृश्यते । परं भावंमजानन्तस्त्वां भजन्ति दिवौकसः ॥ १,२३४.

अवतारांमध्ये जी मूर्ती दूरवरून दिसते, हे प्रभो, तुझ्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख नसलेले देव तुला भक्तीने पूजतात.

कथं त्वामीदृशं सूक्ष्मं शक्नोमि पुरुषोत्तम । अराधयितुमीशान मनोगम्यमगोचरम् ॥ १,२३४.

हे पुरुषोत्तम, इतक्या सूक्ष्म स्वरूपात असलेल्या तुला, मनाने जरी जाणता येत असलास तरी, मी कसा पूजू?

इह यन्मण्डले नाथ पूज्यते विधिवत्क्रमैः । पुष्पधूपादिभिर्यत्र तत्र सर्वा विभूतयः ॥ १,२३४.

हे नाथा, या मंडळात जिथे तुला योग्य विधीने, फुलं, धूप इत्यादींनी पूजलं जातं, तिथे तुझ्या सर्व शक्ती असतात.

संकर्षणादिभेदेन तव यत्पूजिता मया । क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं यत्कृतं न कृतं मया ॥ १,२३४.

संक्रमण, संकर्षण वगैरे रूपांनी मी जी पूजा केली, ती पूर्ण झाली असो वा राहिली असो, हे सर्व तू मला माफ करावं.

न शक्नोमि विभो सम्यक्कर्तुं पूजां यथोदिताम् । यत्कृतं जपहोमादि असाध्यं पुरुषोत्तम ॥ १,२३४.

हे प्रभो, मी सांगितल्याप्रमाणे पूजा नीट करू शकत नाही. मी केलेली जप, होम वगैरे सर्व काही अपूर्णच आहे, हे पुरुषोत्तम.

विनिष्पादयितुं भक्त्या अत स्त्वां क्षमयाम्यहम् । दिवा रात्रौ च सन्ध्यायां सर्वावस्थासु चेष्टतः ॥ १,२३४.

हे सर्व भक्तीने पूर्ण करता आलं नाही म्हणून मी तुझी क्षमा मागतो. दिवस असो, रात्र असो, संध्याकाळ असो किंवा कोणत्याही अवस्थेत असो.

अचला तु हरे ! भक्तिस्तवाङ्घ्रियुगले मम । शरिरे न (ण) तथा प्रीतिर्न च धर्मादिकेषु च ॥ १,२३४.

हे हरि, तुझ्या दोन्ही पायांवर माझी भक्ती कधीही डळमळू नये. माझ्या शरीरावर, किंवा धर्म वगैरे गोष्टींवर मला तितकी माया नाही.

यथा त्वयि जगन्नाथ प्रीतिंरात्यन्तिकी मम । किं तेन न कृतं कर्म स्वर्गमोक्षादिसाधनम् ॥ १,२३४.

जसा मला तुझ्यावर, हे जगन्नाथा, अत्यंत प्रेम आहे, तसा प्रेमाचा अनुभव दुसऱ्या कुठल्याही कर्मात, किंवा स्वर्ग, मोक्ष मिळवण्याच्या साधनांत नाही.

यस्य विष्णौ दृढा भक्तिः सर्वकामफलप्रदे । पूजां कर्तुं तथा स्तोत्रं कः शक्नोति तवाच्युत ॥ १,२३४.

ज्याच्या मनात विष्णूवर ठाम भक्ती नाही, तो सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या अच्युताची पूजा किंवा स्तुती कशी करू शकेल?

स्तुतं तु पूजितं मेऽद्य तत्क्षमस्व नमोऽस्तु ते । इति चक्रधारस्तोत्रं मया सम्यगुदाहृतम् । स्तौहि विष्णुं मुने भक्त्या यदीच्छसि परं पदम् ॥ १,२३४.

आज मी जे काही तुझी स्तुती व पूजा केली, ते क्षमा कर. तुला नमस्कार असो. मी चक्रधारीची ही स्तुती योग्य रीतीने म्हटली आहे. हे मुनी, जर तुला परमपद हवे असेल तर भक्तीने विष्णूची पूजा कर.

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति पूजाकाले जगद्घुरुम् ॥ १,२३४.

जो कोणी या स्तोत्राने पूजा करताना जगाचा गुरुची स्तुती करतो—

अचिराल्लभते मोक्षं छित्वा संसारबन्धनम् । अन्योऽपि यो जपेद्भक्त्या त्रिसन्ध्यं नियतः शुचिः ॥ १,२३४.

तो लवकरच संसाराच्या बंधनातून मुक्त होऊन मोक्ष मिळवतो. जो दुसरा भक्त, शुद्ध आणि नियमीत राहून, दिवसातून तीन वेळा हे स्तोत्र म्हणतो—

इदं स्तोत्रं मुने सोऽपि सर्वकाममवाप्नुयात् । पुत्रार्थो लभते पुत्रान्बद्धो मुच्यते बन्धनात् ॥ १,२३४.

तो मुनीही या स्तोत्रामुळे सर्व इच्छा पूर्ण करतो; ज्याला पुत्र हवे असतील त्याला पुत्र मिळतात, आणि जो बांधला गेला आहे तो बंधनातून सुटतो.

रोगाद्विमुच्यते रागी लभते निर्धनो धनम् । विद्यार्थो लभते विद्यां भग्यं कीर्ति च विन्दति ॥ १,२३४.

रोगी रोगातून मुक्त होतो, कामी धन मिळवतो, विद्या हवी असलेला विद्या मिळवतो, आणि भाग्य व कीर्ती प्राप्त होते.

जाति स्मरत्वं मेधावी यद्यदिच्छति चेतसा । स धन्यः सर्ववित्प्राज्ञःस साधुः सर्वकर्मकृत् ॥ १,२३४.

ज्याच्या मनात जे काही हवे असेल—पूर्वजन्माची आठवण असो किंवा बुद्धी असो—तो धन्य होतो, सर्वज्ञ, बुद्धिमान आणि सर्व कर्मात पारंगत होतो.

स सत्यवाकूछुचिर्दाता यः स्तौति पुरुषोत्तमम् । असंभाष्या हि ते सर्वे सर्वधर्मबहिष्कृताः ॥ १,२३४.

जो पुरुषोत्तमाची स्तुती करतो तो नेहमी सत्य बोलणारा, शुद्ध आणि दानशूर असतो. बाकीचे सर्वजण, जे धर्मापासून दूर आहेत, त्यांच्याशी संबंध ठेवू नये.

येषां प्रवर्तने नास्ति हरिमुद्दिश्य सत्क्रिया । न शुद्धं विद्यते तस्य मनो वाक्च दुरात्मनः ॥ १,२३४.

ज्यांच्या वागण्यात हरिच्या भक्तीसाठी कोणतीही चांगली कृती नाही, त्यांचे मन आणि वाणी शुद्ध नसतात, आणि ते दुष्ट असतात.

यस्य सर्वार्थदे विष्णौ भक्तिर्नाव्यभिचारिणी । आराध्य विधिवद्देवं हरिं सर्वसुखप्रदम् ॥ १,२३४.

ज्याची विष्णूवर अचल भक्ती आहे, जो सर्व काही देणारा आहे, आणि जो योग्य पद्धतीने सर्व सुख देणाऱ्या हरिची पूजा करतो—

प्राप्नोति पुरुषः सम्यग्यद्यत्प्रार्थयते फलम् । कर्म कामादिकं सर्वं श्रद्धधानः सुरोत्तमः । असुरादिवपुः सिद्धैर्देयते यस्य नान्तरम् ॥ १,२३४.

तो माणूस जे काही फळ मनापासून इच्छितो ते पूर्णपणे मिळवतो; श्रद्धावान श्रेष्ठ पुरुष सर्व कर्मे आणि इच्छा साध्य करतो. त्याला असुर किंवा सिद्ध कोणीही अडथळा आणू शकत नाही.

सकलमुनिभिराद्यश्चिन्त्यते यो हि शुद्धो निखिलहृदि निविष्टो वेत्ति यः सर्वसाक्षी । तमजममृतमीशं वासुदेवं नतोऽस्मि भयमरणविहीनं नित्यमानन्दरूपम् ॥ १,२३४.

सर्व ऋषी ज्याचा ध्यान करतात, जो पूर्णपणे शुद्ध आहे, सर्वांच्या हृदयात वसलेला, सर्वांचा साक्षीदार, जन्ममृत्यूच्या भीतीपासून मुक्त आणि नित्य आनंदस्वरूप वासुदेव, त्याला मी वंदन करतो.