गरुडपुराणम्

तस्य विष्णो प्रिसादेन यदि कश्चित्प्रबुध्यते । स निस्तरति संसारं देवानामपि दुस्तरम् ॥ १,२३२.

जो कोणी विष्णूच्या कृपेने जागृत होतो, तो देवांनाही कठीण असलेल्या संसारातून पार होतो.

भोगैश्वर्यमदोन्मत्तस्ततत्त्वज्ञानपराङ्मुखः । पुत्रदारकुटुम्बेषु मत्ताः सीदन्तिजन्तवः ॥ १,२३२.

भोग, संपत्ती आणि गर्व यात गुंतून, खरी ज्ञानाकडे पाठ फिरवून, मुले, पत्नी आणि घर यात मस्त झालेले जीव खाली बुडतात.

सर्व एकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव । यस्त्वाननं निबध्नाति दुर्मतिः कोशकारवत् ॥ १,२३२.

सर्वजण एकाच समुद्रात बुडाले आहेत, जसे जुने जंगलातील हत्ती; पण गोंधळलेला जीव स्वतःच्या तोंडाने, रेशीम किड्यासारखा, स्वतःला बांधून घेतो.

तस्य मुक्तिं न पश्यामि जन्मकोटिशतैरपि । तस्मान्नारद सर्वेषां देवानां देवमव्ययम् । आराधयेत्सदा सम्यगध्यायेद्विष्णुं मुदान्वितः ॥ १,२३२.

त्याला कोट्यवधी जन्मांनीही मुक्ती मिळेल असे मला वाटत नाही. म्हणून, नारद, सर्व देवांचे देव असलेल्या अविनाशी विष्णूची नेहमी योग्य रीतीने भक्ती करावी आणि आनंदाने त्याचे ध्यान करावे.

यस्तु विश्वमनाद्यन्तमजमात्मनि संस्थितम् । सर्वज्ञमचलं विष्णुं सदा ध्यायेत्समुच्यते ॥ १,२३२.

जो कोणी सुरुवात आणि अंत नसलेल्या, जन्मरहित, आत्म्यात वास करणाऱ्या, सर्वज्ञ, अचल विष्णूचे नेहमी ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

देवं गर्भोचितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते । अशिरीरं विधातारं सर्वज्ञानमनोरतिम् । अचलं सर्वगं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो नेहमी गर्भात असणाऱ्या, देह नसलेल्या, सर्वज्ञ, मनाला आनंद देणाऱ्या, स्थिर, सर्वत्र असणाऱ्या विष्णूचे ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

निर्विकल्पं निराभासं निष्प्रपञ्चं निरामयम् । वासुदेवं गुरुं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो नेहमी भेदरहित, रूपरहित, जगाच्या पलीकडील, दुःखरहित, वासुदेव, गुरु, विष्णूचे ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

सर्वात्मकञ्च वै यावदात्मचैतन्यरूपकम् । शुभमेकाक्षरं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो नेहमी सर्वांचा आत्मा असलेल्या, आत्मचैतन्यस्वरूप, शुभ, एकाक्षर असलेल्या विष्णूचे ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

वाक्यातीतं त्रिकालज्ञं विश्वेशं लोकसाक्षिणम् । सर्वस्मादुत्तमं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो नेहमी शब्दांच्या पलीकडील, तीन काळ जाणणारा, विश्वाचा स्वामी, सर्व लोकांचा साक्षी, सर्वांत श्रेष्ठ अशा विष्णूचे ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

ब्रह्मादिदेवगन्धर्वैर्मुनिभिः सिद्धचारणैः । योगिभिः सेवितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो नेहमी ब्रह्मा आणि इतर देव, गंधर्व, ऋषी, सिद्ध, चारण आणि योगी ज्यांची सेवा करतात अशा विष्णूचे ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

संसारबन्धनामुक्तिमिच्छंल्लोको ह्यशेषतः । स्तुत्वैवं वरदं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो कोणी या जगात संसाराच्या बंधनातून पूर्ण मुक्तीची इच्छा करतो, तो वर देणाऱ्या विष्णूचे स्तवन करून आणि नेहमी त्याचे ध्यान करून मुक्त होतो.

संसारबन्धनात्कोऽपि मुक्तिमिच्छन्समाहितः । अनन्तमव्ययं देवं विष्णं विश्वप्रतिष्ठितम् । विश्वेश्वरमजं विष्णुं संदा ध्यायन्विमुच्यते ॥ १,२३२.

जो कोणी एकाग्रतेने संसारबंधनातून मुक्तीची इच्छा करतो आणि अनंत, अविनाशी, विश्वात स्थिर असलेल्या, विश्वस्वामी, जन्मरहित विष्णूचे नेहमी ध्यान करतो, तो मुक्त होतो.

सूत उवाच । नारदेन पुरा पृष्ट एवं स वृषभध्वजः । येत्तेन तस्मै व्याख्यातं तन्मया कथितं तव ॥ १,२३२.

सूतम्हणाले: पूर्वी नारदाने विचारले असता, वृषभध्वज (शिव) यांनी त्याला हे सांगितले होते; ते मी आता तुला सांगितले.

तमेव सततन्ध्यायन्निर्व्ययं ब्रह्म निष्कलम् । अवाप्स्यसि ध्रुवं तात ! शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १,२३२.

जो नेहमी अविनाशी, निरुपाधी ब्रह्माचे ध्यान करतो, तो नक्कीच, प्रिय, शाश्वत आणि अविनाशी पदाला पोहोचतो.

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च । क्षणमेकाग्रचित्तस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १,२३२.

एकाग्रचित्ताने एक क्षण केलेले ध्यान, हजार अश्वमेध यज्ञ किंवा शेकडो वाजपेय यज्ञ यांच्या सोळाव्या भागाइतकेही होत नाही.

श्रुत्वा सुरऋषिर्विष्णोः प्राधान्यमिदमीश्वरात् । स विष्णुं सम्यगाराध्य सिद्धः पदमवाप्तवान् ॥ १,२३२.

देवतांमधील ऋषीने प्रभूंकडून विष्णूचे हे श्रेष्ठत्व ऐकून, योग्य प्रकारे विष्णूची उपासना करून सिद्ध पद प्राप्त केले.

यः पठेच्छृणुयाद्वा पि नित्यमेव स्तवोत्तमम् । कोटिजन्मकृतं पापमपि तस्य प्रणश्यति ॥ १,२३२.

जो कोणी हा उत्तम स्तोत्र रोज वाचतो किंवा ऐकतो, त्याचे कोट्यवधी जन्मांचे पापही नष्ट होते.

विष्णोः स्तवमिदं दिव्यं महादेवेन कीर्तितम् । प्रयत्नाद्यः पठेन्नित्य ममृतत्वं स गच्छति ॥ १,२३२.

जो कोणी प्रयत्नपूर्वक महादेवांनी सांगितलेले हे दिव्य विष्णूस्तोत्र रोज वाचतो, तो अमरत्व प्राप्त करतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३३ सूत उवाच । स्तोत्रं तत्सं प्रवक्ष्यामि मार्कण्डेयन भाषितम् । दामोदरं प्रपन्नोऽस्मि किन्नो मृत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

सूतम्हणाले: आता मी मार्कंडेयांनी सांगितलेले ते स्तोत्र सांगतो: 'मी दामोदराच्या शरण गेलो आहे—मृत्यू माझे काय करणार?''

शङ्खचक्रधरं देवं व्यक्तरूपिणमव्ययम् । अधोऽक्षजं प्रपन्नोस्मि किन्नो मृत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

शंख आणि चक्र धारण करणाऱ्या, प्रकट आणि अविनाशी, खाली असलेल्या आणि अजन्मा असलेल्या देवाच्या मी शरण गेलो आहे—मृत्यू माझे काय करणार?

वराहं वामनं विष्णुं नारसिंहं जनार्दनम् । माधवं च प्रपन्नोऽस्मि किन्नो मृत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

वराह, वामन, विष्णू, नरसिंह, जनार्दन आणि माधव यांच्या मी शरण गेलो आहे—मृत्यू माझे काय करणार?

पुरुषं पुष्करक्षेत्रबीजं पुण्यं जगत्पतिम् । लोकनाथं प्रपन्नोऽस्मि किन्नो मृत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

मी पुष्करक्षेत्राचा मूळ पुरुष, पुण्यवान, जगाचा स्वामी, सर्व लोकांचा रक्षक याच्या शरण गेलो आहे. मग मृत्यू माझे काय वाईट करणार?

सहस्रशिरसं देवं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् । महायोगं प्रपन्नोऽस्मि किन्नो मृत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

मी हजारो डोकी असलेल्या, प्रकट आणि अप्रकट, सनातन, महान योगी अशा देवाच्या शरण गेलो आहे. मग मृत्यू माझे काय वाईट करणार?

भूतात्मानं महात्मानं यज्ञयोनिमयोनिजम् । विश्वरूपं प्रपन्नोऽस्मि किन्नो मूत्युः करिष्यति ॥ १,२३३.

मी सर्व जीवांचा आत्मा, महान आत्मा, यज्ञाचा उगम आणि मूळ, विश्वरूप अशाच्या शरण गेलो आहे. मग मृत्यू माझे काय वाईट करणार?

इत्युदीरितमाकर्ण्य स्तोत्रं तस्य महात्मनुः । अपयातस्ततो मृत्युर्विष्णुदूतैः प्रपीडितः ॥ १,२३३.

त्या महात्म्याने हे स्तोत्र उच्चारल्यावर, विष्णूच्या दूतांनी त्रास दिल्यामुळे मृत्यू तिथून पळून गेला.

इति तेन जितो मृत्युर्मार्कण्डेयेन धीमता । प्रसन्ने पुण्डरीकाक्षे नृसिंहे नास्तिदुर्लभम् ॥ १,२३३.

अशा प्रकारे बुद्धिमान मार्कंडेयाने मृत्यूवर विजय मिळवला; कमळनयन नरसिंह प्रसन्न झाला की काहीही अशक्य राहत नाही.

मृत्य्वष्टकमिदं पुण्यं मृत्युप्रशमनं शुभम् । मार्कण्डेयहितार्थाय स्वयं विष्णुरुवाच ह ॥ १,२३३.

मृत्यू शांत करणारे, शुभ आणि पुण्य देणारे हे मृत्यष्टक स्वतः विष्णूंनी मार्कंडेयाच्या हितासाठी सांगितले.

इदं यः पठते भक्त्या त्रिकालं नियतं शुचिः । नाकाले तस्य मृत्युः स्यान्नरस्याच्युतचेतसः ॥ १,२३३.

जो कोणी हे भक्तीने, नियमाने, शुद्धतेने दिवसातून तीन वेळा म्हणतो, त्याच्या अच्युतावर स्थिर असलेल्या मनाला मृत्यू चुकीच्या वेळी येत नाही.

हृत्पद्ममध्ये पुरुषं पुराणं नारायणं शाश्वतमप्रमेयम् । विचिन्त्य सूर्यादतिराजमानं मृत्युं स योगि जितवांस्तथैव ॥ १,२३३.

ज्याच्या हृदयकमळात प्राचीन, शाश्वत, अपरिमित, सूर्यापेक्षा तेजस्वी नारायणाचे ध्यान करतो, तो योगी मृत्यूवर सहज विजय मिळवतो.