गरुडपुराणम्

राष्ट्रस्य शरणं राजा पितरो बालकस्य च । धर्मश्च सर्वमर्त्यानां सर्वस्य शरणं हरिः ॥ १,२३०.

राजा हा राज्याचा आधार असतो, वडील मुलाचा आधार असतात, धर्म हा सर्व मर्त्यांचा आधार असतो आणि हरी हा सर्वांचा खरा आधार आहे.

ये नमन्ति जगद्योनिं वासुदेवं सनातनम् । न येभ्यो विद्यते तीर्थमधिकं मुनिसत्तम् ॥ १,२३०.

ज्यांनी जगाचा आदिकारण असलेल्या सनातन वासुदेवाला वाकून नमस्कार केला, हे श्रेष्ठ मुनी, त्यांच्यापेक्षा मोठं तीर्थ दुसरं नाही.

अनर्घरत्नपूजाञ्च कुर्यात्स्वाध्यायमेव च । तमेवोद्दिश्य गोविन्दं ध्यायन्नित्यमतन्द्रितः ॥ १,२३०.

अनमोल रत्नांची पूजा करावी, वेदांचा अभ्यास करावा, आणि नेहमी अडथळा न आणता गोविंदाचं ध्यान करावं.

शूद्रं वा भगवद्भक्तं निषादं श्वपचं तथा । द्विजजाति समंमन्यो न याति नरकं नरः ॥ १,२३०.

शूद्र, भगवंताचा भक्त, निषाद किंवा चांडाळ, जो त्यांना द्विजांइतकं समजतो, तो नरकात जात नाही.

आदरेण सदा स्तौति धनवन्तं धनेच्छया । तथा विश्वस्य कर्तारं को न मुच्येत बन्धनात् ॥ १,२३०.

जसा धनाची इच्छा असलेला माणूस नेहमी श्रीमंताची आदराने स्तुती करतो, तसंच, जो या विश्वाचा कर्ता आहे, त्याची स्तुती केल्याने कोणाचंही बंधन सुटणार नाही का?

यथा प्राप्तवनो वह्निर्दहत्यार्द्रमपीन्धनम् । तथाविधः स्थितो विष्णुर्योगिनां सर्वकिल्विषम् ॥ १,२३०.

जसा अग्नी ओला लाकूड मिळताच जाळतो, तसाच विष्णू योग्यांच्या सर्व पापांना जाळून टाकतो.

आदीप्तं पर्वतं यद्वन्नाश्रयन्ति मृगादयः । तद्वत्पापनि सर्वाणि योगाभ्यासरतं नरम् ॥ १,२३०.

जसा प्रज्वलित पर्वताजवळ जनावरे जात नाहीत, तसंच योगाभ्यासात मग्न असलेल्या माणसाजवळ सर्व पापंही जात नाहीत.

यस्य यावांश्च विश्वासस्तस्य सिद्धिस्तु तावती । एतवानेव कृष्णस्य प्रभावः परिमीयते ॥ १,२३०.

जितका विश्वास, तितकीच सिद्धी मिळते; श्रीकृष्णाची महतीसुद्धा याच प्रमाणात समजावी.

विद्वेषादपि गोविन्दं दमघोषात्मजः स्मरन् । शिशुपालो गतस्तत्त्वं किं पुनस्तत्परायणः ॥ १,२३०.

गोविंदाचा द्वेष करतानाही दमघोषाचा मुलगा शिशुपाळ त्याचं स्मरण करून अंतिम सत्याला पोहोचला, तर ज्याचं मन पूर्णपणे त्याच्यात आहे त्याचं काय वर्णन करावं!

श्रीगरुडमहापुराणम् २३१ सूत उवाच । नारसिंहस्तुतिं वक्ष्ये शिवोक्तं शौनकाधुना । पूर्वं मातृगणाः सर्वे शङ्करं वाक्यमब्रुवन् ॥ १,२३१.

सूतरांनी सांगितलं: आता मी नरसिंहाचं स्तवन सांगतो, जे शंकरांनी शौनकाला सांगितलं होतं. पूर्वी सर्व मातृगणांनी शंकराला असे शब्द सांगितले.

भगवन् भक्षयिष्यामः सदेवासुरमानुषम् । त्वत्प्रसादाज्जगत्सर्वं तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १,२३१.

"भगवंत, तुझ्या कृपेने आम्हाला सर्व देव, असुर आणि माणसं खायला मिळावीत असं वाटतं; म्हणून हे सगळं जग खायला तू आम्हाला परवानगी द्यावी."

शङ्करौवाच । भवतीभिः प्रजाः सर्वा रक्षणीया न संशयः । तस्माड्वोरतरप्रायं मनः शीघ्रं निवर्त्यताम् ॥ १,२३१.

शंकर म्हणाले: "तुम्ही सर्वांनी या सृष्टीतील प्रजांचं रक्षण करावं, यात शंका नाही; म्हणून हे अती लोभाचं मन लवकर मागे घ्या."

इत्येवं शङ्करेणोक्तमनादृत्य तु तद्वचः । भक्षयामासुरव्यग्रास्त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १,२३१.

शंकरांनी सांगितलेलं ऐकलं नाही आणि त्या मातृगणांनी तळमळीने चालतं-न चालतं असं त्रैलोक्य खायला सुरुवात केली.

त्रैलोक्ये भक्ष्यमाणे तु तदा मातृगणेन वै । नृसिंहरूपिणं देवं प्रदध्यौ भगवाञ्छिवः ॥ १,२३१.

त्या वेळी मातृगण त्रैलोक्य खाऊ लागल्या, तेव्हा भगवान शंकरांनी नरसिंहरूप असलेल्या देवाचं ध्यान केलं.

अनादिनिधनं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् । विद्युज्जिह्वं महादंष्ट्रं स्फुरत्केसरमालिनम् ॥ १,२३१.

ज्याला सुरुवात आणि शेवट नाही, जो सर्व सृष्टीचा उगम आहे, विद्युल्लतेसारखी जीभ, मोठे दात आणि चमकणारा केसांचा माळ असलेला त्या देवाचं त्यांनी ध्यान केलं.

रत्नाङ्गदं समुकुटं हेमकेसरभूषितम् । खोणिसूत्रेण महता काञ्चनेन विराजितम् ॥ १,२३१.

रत्नांनी मढवलेली बाजूबंद, सुंदर मुकुट, सोन्याच्या केसांनी शोभलेला आणि मोठ्या सोन्याच्या कटीसूत्राने झळाळणारा तो देव.

नीलोत्पलदलश्यामं रत्ननूपुरभूषितम् । तेजसाक्रान्तसकलब्रह्माण्डोदरमण्डपम् ॥ १,२३१.

नीळ कमळाच्या पाकळीसारखा काळा रंग, पायात रत्नांच्या नुपुरांनी सजलेला, ज्याचं तेज संपूर्ण ब्रह्मांड व्यापून टाकतं.

आवर्तसदृशाकारैः संयुक्तं देहरोमभिः । सर्वपुष्पैर्योजिताञ्च धारयंश्च महास्त्रजम् ॥ १,२३१.

त्याच्या अंगावर वावटळीसारखी रोमं आहेत, सर्व फुलांनी सजलेला आणि मोठ्या हारानं मढवलेला तो देव.

स ध्यातमात्रो भगवान्प्रददौ तस्य दर्शनम् । यादृशेन रूपेण ध्यातो रुद्रैस्तु भक्तितः ॥ १,२३१.

भगवान ज्या क्षणी ध्यानात आले, त्याक्षणी त्यांनी दर्शन दिलं, ज्या रूपात रुद्रांनी भक्तीने त्यांचं ध्यान केलं होतं, त्याच रूपात ते प्रकट झाले.

तादृशेनैव रूपेण दुर्निरीक्ष्येण दैवतैः । प्रणिपत्य तु देवेशं तदा तुष्टाव शङ्करः ॥ १,२३१.

देवतांना ज्याचं रूप पाहणं कठीण आहे, अशा त्या रूपात शंकरांनी देवाधिदेवांना वंदन केलं आणि स्तुती केली.

शङ्कर उवाच । नमस्तेऽस्त जगन्नाथ नरसिंहवपुर्धर । दैत्येश्वरेन्द्रसंहारिनखशुक्तिविराजित ॥ १,२३१.

शंकर म्हणाले: "जगाच्या नाथा, नरसिंह रूप धारण करणाऱ्या, दैत्यांच्या राजांचा संहार करणाऱ्या, शंखासारख्या तेजस्वी नखांनी शोभणाऱ्या, तुला नमस्कार."

नखमण्डलसभिन्नहेमपिङ्गलविग्रह । नमोऽस्तु पद्मनाभाय शोभनाय जगद्गुरो । कल्पान्ताम्भोदनिर्घोष सूर्यकोटिसमप्रभ ॥ १,२३१.

नखांच्या वर्तुळाने विभागलेलं सोन्यासारखं शरीर, कमळनाभा, जगाचा शुभ गुरू, कल्पाच्या शेवटी समुद्राच्या गजरासारखा गर्जना करणारा आणि कोट्यवधी सूर्यांसारखा तेजस्वी, तुला मी वंदन करतो.

सहस्रयमसंत्रास सहस्रेन्द्रपराक्रम । हसस्त्रधनदस्फीत सहस्रचरणात्मक ॥ १,२३१.

हजार यमांना घाबरवणारा, हजार इंद्रांची ताकद असलेला, हजार कुबेरांचं वैभव असलेला आणि हजार पायांचा मूर्तिमंत स्वरूप.

सहस्रचन्दप्रतिम ! सहस्रांशुहरिक्रम । सहस्ररुद्रतेजस्क सहस्रब्रह्मसंस्तुत ॥ १,२३१.

हजार चंद्रांसारखा, हजार सूर्यांच्या प्रकाशाला झाकणारा, हजार रुद्रांच्या तेजाने उजळलेला आणि हजार ब्रह्म्यांनी स्तुती केलेला.

सहस्ररुद्रसंजप्त सहस्राक्षनिरीक्षण । सहस्रजन्ममथन सहस्रबन्धनमोचन ॥ १,२३१.

हजार रुद्रांनी जपलेला, हजार डोळ्यांनी पाहिलेला, हजार जन्मांचा नाश करणारा आणि हजार बंधनातून मुक्त करणारा.

सहस्रवायुवेगाक्ष सहस्राज्ञकृपाकर । स्तुत्वैवं देवदेवेशं नृसिंहवपुषं हरिम् । विज्ञापयामास पुनर्विनयावनतः शिवः ॥ १,२३१.

हजार वाऱ्यांच्या वेगासारख्या डोळ्यांनी, हजार राजांवर दया करणारा, अशा त्या देवांचा देव, नरसिंह रूपातील हरि यांची स्तुती करून, शंकराने नम्रपणे पुन्हा एकदा विनंती केली.

अन्धकस्य विनाशाय या सृष्टा मातरो मया । अनादृत्य तु मद्वाक्यं भक्ष्यन्त्वद्भुताः प्रजाः ॥ १,२३१.

अंधकाचा नाश व्हावा म्हणून मी त्या मातांना निर्माण केल्या, पण माझं वचन न ऐकता त्या अद्भुत प्रजांना खाऊ लागल्या.

सृष्ट्वा ताश्च न शक्तोऽहं संहर्तुमपराजितः । पूर्वं कृत्वा कथं तासां विनाशमभिरोचये ॥ १,२३१.

त्या मी निर्माण केल्या, पण त्यांना आवर घालायला मी असमर्थ आहे, हे अजिंक्य प्रभु, पूर्वी मी त्यांना जन्म दिला, आता त्यांचा नाश कसा करावा, हे मला समजत नाही.

एवमुक्तः स रुद्रेण नरसिहवपुर्हरिः । सहस्रहेवीर्जिह्वाग्रात्तदा वागीश्वरो हरिः ॥ १,२३१.

रुद्राने असे म्हटल्यावर, नरसिंह रूपातील हरि, वाणीचा स्वामी, आपल्या हजार ज्वालांप्रमाणे जिभेच्या टोकावरून बोलू लागला.