गरुडपुराणम्

सदा चित्तं समासक्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यदि नारायणेऽप्येवं को न मुच्येत बन्धनात् ॥ १,२३०.

सर्वसामान्य जीवाचं मन नेहमी विषयांच्या मागेच असतं; तेच जर नारायणाच्या आठवणीला लागलं, तर कोणाचंही बंधन सुटणार नाही का?

सूत उवाच । विष्णुभक्तिर्यस्य चित्ते कं वा जीवो नमेत्सदा । स तारयति चात्मानं तदैव दुरितार्णवात् ॥ १,२३०.

सूतमुनी म्हणाले: ज्याच्या मनात विष्णूभक्ती आहे, आणि ज्याचं मन नेहमी त्याला वाकतं, तो स्वतःला पापाच्या समुद्रातून लगेच तारतो.

तञ्ज्ञानं यत्र गोविन्दः सा कथा यत्र काशवः । तत्कर्म यत्तदर्थाय किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ १,२३०.

जिथे गोविंदाचं ज्ञान आहे, जिथे काशवाची कथा आहे, आणि जिथे सर्व कर्म त्याच्यासाठी केलं जातं, तिथे इतर अनेक शब्दांची काय गरज?

सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं यत्तदर्पितम् । तावेव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ ॥ १,२३०.

तीच जिभा खरोखर मोठी आहे जी हरीचं स्तवन करते; तेच मन श्रेष्ठ आहे जे त्याला अर्पण केलं आहे; आणि तेच दोन हात खरेच वाखाणण्याजोगे आहेत जे त्याची पूजा करतात.

प्रणाममीशस्य शिरः फलं विदुस्तदर्चनं पाणिफलं दिवौकसः । मनः फलं तद्गुणकर्मचिन्तनं वचस्तु गोविन्दगुणस्तुतिः फलम् ॥ १,२३०.

डोक्याचं फळ म्हणजे प्रभूला वाकणं; हाताचं फळ म्हणजे त्याची पूजा करणं, असं देवतांनी सांगितलं आहे; मनाचं फळ म्हणजे त्याच्या गुणांची आणि कृत्यांची आठवण ठेवणं; आणि वाणीचं फळ म्हणजे गोविंदाच्या गुणांचं स्तवन करणं.

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । केशवस्मरणादेव तस्य सर्वं विनश्यति ॥ १,२३०.

पापांचा ढीग जर मेरू किंवा मंदार पर्वताएवढा मोठा असला, तरी केशवाच्या आठवणीने तो सगळा नष्ट होतो.

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन्नपि न लिम्पति ॥ १,२३०.

माणूस जे काही करतो, ते चांगलं असो वा वाईट, जर तो सर्व काही नारायणाला अर्पण करतो, तर तो करत असतानाही त्याला काहीही लागणार नाही.

तृणादिचतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् । चराचरं जगत्सर्वं प्रसुप्तं मायया तव ॥ १,२३०.

तृणापासून ते चतुर्मुख ब्रह्मदेवापर्यंत, चार प्रकारच्या सर्व जीव, सगळं चराचर जग, हे सगळं तुझ्या मायेत गुंतून झोपलेलं आहे.

यस्मिन्न्यस्तमतिर्न याति नरकं स्वर्गोऽपि यच्चिन्तने विघ्नो यत्र नवा विशेत्कथमपि ब्राह्मोऽपिलोकोऽल्पकः । मुक्तिञ्चेतसि संस्थितो जडधियां पुंसां ददात्यव्ययः किञ्चित्रं यदयं प्रयाति विलयं तत्राच्युते कीर्तिते ॥ १,२३०.

ज्याचं मन त्या एकामध्ये स्थिर झालं, तो नरकात जात नाही; त्याचं चिंतन केल्यावर स्वर्गही मिळत नाही आणि ब्रह्मलोकही अगदी लहान वाटतो. मुक्ती मनात ठेवल्यावर, अच्युत ती अगदी मंद बुद्धीच्या लोकांनाही देतो. अच्युताचं कीर्तन केल्यावर सर्व काही नाहीसं होतं, यात काय आश्चर्य?

अग्निकार्यं जपः स्नानं विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम् । गन्तुं दुः खोदधेः कुर्युर्ये च तत्र नरन्ति ते ॥ १,२३०.

अग्निहोत्र, जप, स्नान, विष्णूचं ध्यान आणि पूजा हे सर्व जे करतात, ते दुःखाच्या समुद्रातून पार जाण्यासाठीच करतात आणि ते तिथे पोहोचतात.

राष्ट्रस्य शरणं राजा पितरो बालकस्य च । धर्मश्च सर्वमर्त्यानां सर्वस्य शरणं हरिः ॥ १,२३०.

राजा हा राज्याचा आधार असतो, वडील मुलाचा आधार असतात, धर्म हा सर्व मर्त्यांचा आधार असतो आणि हरी हा सर्वांचा खरा आधार आहे.

ये नमन्ति जगद्योनिं वासुदेवं सनातनम् । न येभ्यो विद्यते तीर्थमधिकं मुनिसत्तम् ॥ १,२३०.

ज्यांनी जगाचा आदिकारण असलेल्या सनातन वासुदेवाला वाकून नमस्कार केला, हे श्रेष्ठ मुनी, त्यांच्यापेक्षा मोठं तीर्थ दुसरं नाही.

अनर्घरत्नपूजाञ्च कुर्यात्स्वाध्यायमेव च । तमेवोद्दिश्य गोविन्दं ध्यायन्नित्यमतन्द्रितः ॥ १,२३०.

अनमोल रत्नांची पूजा करावी, वेदांचा अभ्यास करावा, आणि नेहमी अडथळा न आणता गोविंदाचं ध्यान करावं.

शूद्रं वा भगवद्भक्तं निषादं श्वपचं तथा । द्विजजाति समंमन्यो न याति नरकं नरः ॥ १,२३०.

शूद्र, भगवंताचा भक्त, निषाद किंवा चांडाळ, जो त्यांना द्विजांइतकं समजतो, तो नरकात जात नाही.

आदरेण सदा स्तौति धनवन्तं धनेच्छया । तथा विश्वस्य कर्तारं को न मुच्येत बन्धनात् ॥ १,२३०.

जसा धनाची इच्छा असलेला माणूस नेहमी श्रीमंताची आदराने स्तुती करतो, तसंच, जो या विश्वाचा कर्ता आहे, त्याची स्तुती केल्याने कोणाचंही बंधन सुटणार नाही का?

यथा प्राप्तवनो वह्निर्दहत्यार्द्रमपीन्धनम् । तथाविधः स्थितो विष्णुर्योगिनां सर्वकिल्विषम् ॥ १,२३०.

जसा अग्नी ओला लाकूड मिळताच जाळतो, तसाच विष्णू योग्यांच्या सर्व पापांना जाळून टाकतो.

आदीप्तं पर्वतं यद्वन्नाश्रयन्ति मृगादयः । तद्वत्पापनि सर्वाणि योगाभ्यासरतं नरम् ॥ १,२३०.

जसा प्रज्वलित पर्वताजवळ जनावरे जात नाहीत, तसंच योगाभ्यासात मग्न असलेल्या माणसाजवळ सर्व पापंही जात नाहीत.

यस्य यावांश्च विश्वासस्तस्य सिद्धिस्तु तावती । एतवानेव कृष्णस्य प्रभावः परिमीयते ॥ १,२३०.

जितका विश्वास, तितकीच सिद्धी मिळते; श्रीकृष्णाची महतीसुद्धा याच प्रमाणात समजावी.

विद्वेषादपि गोविन्दं दमघोषात्मजः स्मरन् । शिशुपालो गतस्तत्त्वं किं पुनस्तत्परायणः ॥ १,२३०.

गोविंदाचा द्वेष करतानाही दमघोषाचा मुलगा शिशुपाळ त्याचं स्मरण करून अंतिम सत्याला पोहोचला, तर ज्याचं मन पूर्णपणे त्याच्यात आहे त्याचं काय वर्णन करावं!

श्रीगरुडमहापुराणम् २३१ सूत उवाच । नारसिंहस्तुतिं वक्ष्ये शिवोक्तं शौनकाधुना । पूर्वं मातृगणाः सर्वे शङ्करं वाक्यमब्रुवन् ॥ १,२३१.

सूतरांनी सांगितलं: आता मी नरसिंहाचं स्तवन सांगतो, जे शंकरांनी शौनकाला सांगितलं होतं. पूर्वी सर्व मातृगणांनी शंकराला असे शब्द सांगितले.

भगवन् भक्षयिष्यामः सदेवासुरमानुषम् । त्वत्प्रसादाज्जगत्सर्वं तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १,२३१.

"भगवंत, तुझ्या कृपेने आम्हाला सर्व देव, असुर आणि माणसं खायला मिळावीत असं वाटतं; म्हणून हे सगळं जग खायला तू आम्हाला परवानगी द्यावी."

शङ्करौवाच । भवतीभिः प्रजाः सर्वा रक्षणीया न संशयः । तस्माड्वोरतरप्रायं मनः शीघ्रं निवर्त्यताम् ॥ १,२३१.

शंकर म्हणाले: "तुम्ही सर्वांनी या सृष्टीतील प्रजांचं रक्षण करावं, यात शंका नाही; म्हणून हे अती लोभाचं मन लवकर मागे घ्या."

इत्येवं शङ्करेणोक्तमनादृत्य तु तद्वचः । भक्षयामासुरव्यग्रास्त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १,२३१.

शंकरांनी सांगितलेलं ऐकलं नाही आणि त्या मातृगणांनी तळमळीने चालतं-न चालतं असं त्रैलोक्य खायला सुरुवात केली.

त्रैलोक्ये भक्ष्यमाणे तु तदा मातृगणेन वै । नृसिंहरूपिणं देवं प्रदध्यौ भगवाञ्छिवः ॥ १,२३१.

त्या वेळी मातृगण त्रैलोक्य खाऊ लागल्या, तेव्हा भगवान शंकरांनी नरसिंहरूप असलेल्या देवाचं ध्यान केलं.

अनादिनिधनं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् । विद्युज्जिह्वं महादंष्ट्रं स्फुरत्केसरमालिनम् ॥ १,२३१.

ज्याला सुरुवात आणि शेवट नाही, जो सर्व सृष्टीचा उगम आहे, विद्युल्लतेसारखी जीभ, मोठे दात आणि चमकणारा केसांचा माळ असलेला त्या देवाचं त्यांनी ध्यान केलं.

रत्नाङ्गदं समुकुटं हेमकेसरभूषितम् । खोणिसूत्रेण महता काञ्चनेन विराजितम् ॥ १,२३१.

रत्नांनी मढवलेली बाजूबंद, सुंदर मुकुट, सोन्याच्या केसांनी शोभलेला आणि मोठ्या सोन्याच्या कटीसूत्राने झळाळणारा तो देव.

नीलोत्पलदलश्यामं रत्ननूपुरभूषितम् । तेजसाक्रान्तसकलब्रह्माण्डोदरमण्डपम् ॥ १,२३१.

नीळ कमळाच्या पाकळीसारखा काळा रंग, पायात रत्नांच्या नुपुरांनी सजलेला, ज्याचं तेज संपूर्ण ब्रह्मांड व्यापून टाकतं.

आवर्तसदृशाकारैः संयुक्तं देहरोमभिः । सर्वपुष्पैर्योजिताञ्च धारयंश्च महास्त्रजम् ॥ १,२३१.

त्याच्या अंगावर वावटळीसारखी रोमं आहेत, सर्व फुलांनी सजलेला आणि मोठ्या हारानं मढवलेला तो देव.

स ध्यातमात्रो भगवान्प्रददौ तस्य दर्शनम् । यादृशेन रूपेण ध्यातो रुद्रैस्तु भक्तितः ॥ १,२३१.

भगवान ज्या क्षणी ध्यानात आले, त्याक्षणी त्यांनी दर्शन दिलं, ज्या रूपात रुद्रांनी भक्तीने त्यांचं ध्यान केलं होतं, त्याच रूपात ते प्रकट झाले.