गरुडपुराणम्

मुहूर्तमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः । सोऽपि स्वर्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः ॥ १,२३०.

जो कोणी क्षणभरही एकाग्रतेने नारायणाचं ध्यान करतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो; मग जो कायम त्याच्यात रंगतो, त्याचं काय सांगावं!

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेषु योगस्थस्य च योगिनः । या काचिन्मनसो वृत्तिः सा भवत्यच्युताश्रयात् ॥ १,२३०.

योगात स्थिर असलेल्या योग्याच्या जागरण, स्वप्न किंवा सुषुप्ती अवस्थेत, मनाची जी काही हालचाल होते, ती सर्व अच्युताच्या आधारानेच घडते.

उत्तिष्ठन्निपतन्विष्णुं प्रलपन्विविशंस्तथा । भुञ्जञ्जाग्रच्च गोविन्दं माधवं यश्च संस्मरेत् ॥ १,२३०.

उठताना, झोपताना, बोलताना, घरात शिरताना, खाताना किंवा जागे असताना, जो कोणी गोविंदा किंवा माधवाचं स्मरण करतो—

स्वेस्वे कर्मण्यभिरतः कुर्याच्चित्तं जनार्दने । एषा शास्त्रानुसारोक्तिः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ १,२३०.

आपापल्या कर्तव्यांत रमणारा माणूसही आपलं मन जनार्दनाकडे लावावं; हीच शास्त्राची शिकवण आहे—इतर अनेक शब्दांची गरज नाही.

ध्यानमेव परो धर्मो ध्यानमेव परं तपः । ध्यानमेव परं शौचं तस्माद्ध्यानपरो भवेत् ॥ १,२३०.

ध्यान हेच श्रेष्ठ धर्म आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ तप आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ शुद्धी आहे; म्हणून ध्यानातच मन लावावं.

नास्ति विष्णोः परं ध्थेयं तपो नानशनात्परम् । तस्मात्प्रधानमत्रोक्तं वासुदेवस्य चिन्तनम् ॥ १,२३०.

विष्णूच्या ध्यानापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, उपवासापेक्षा मोठं तप नाही; म्हणून इथे मुख्य सांगितलेलं म्हणजे वासुदेवाचं चिंतन.

यद्दुर्लभं परं प्राप्यं मनसो यन्न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं ध्यातो ददाति मधुसूदनः ॥ १,२३०.

जे दुर्मिळ, श्रेष्ठ आणि मनाच्या आवाक्याबाहेरचं आहे, तेही, न मागता, माधुसूदन ध्यान करणाऱ्याला देतो.

प्रमादात्कुर्वतां कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु यत् । स्मरणादेव तद्विष्णोः संपूर्णं स्यादिति श्रुतिः ॥ १,२३०.

यज्ञ किंवा कर्म करताना चुकून काही त्रुटी राहिली, तर फक्त विष्णूचं स्मरण केल्याने ते पूर्ण होतं, असं श्रुती सांगते.

ध्यानेन सदृशो नास्ति शोधनं पापकर्मणाम् । आगामिदेहहेतूनां दाहको योगपावकः ॥ १,२३०.

पाप कर्मांसाठी ध्यानासारखं शुद्ध करणं दुसरं नाही; योगाचा अग्नी भविष्यातील देहाच्या कारणांना जाळून टाकतो.

विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिमत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मा च योऽचिरात् ॥ १,२३०.

ज्याने पूर्ण समाधी मिळवली आहे, योगाग्नीने ज्याची कर्मे जळून गेली आहेत, असा योगी या जन्मातच मुक्ती मिळवतो आणि तीही लवकरच.

यथाग्निरुद्यतशिखः कक्षं दहति वानिलः । तथा चित्तस्थिते विष्णौ योगिना सर्वकिल्बिषम् ॥ १,२३०.

जसा प्रज्वलित अग्नी जंगल जाळतो, तसंच, मनात विष्णूची स्थापना झाल्यावर योगी सर्व पापं जाळून टाकतो.

यथाग्नियोगात्कनकममलं संप्रजायते । संप्लुष्टो वासुदेवेन मनुष्याणां सदा मलः ॥ १,२३०.

जसा सोनं अग्नीमध्ये टाकल्यावर शुद्ध होतं, तसंच वासुदेवाच्या कृपेने माणसांमधील दोष नेहमीच नाहीसा होतो.

गङ्गास्नानसहस्रेषु पुष्करस्नानकोटिषु । यत्पापं निलययाति स्मृते नश्यति तद्धरौ ॥ १,२३०.

गंगेत हजार वेळा स्नान केलं, पुष्करात कोटी वेळा स्नान केलं तरी जे पाप जात नाही, ते श्रीहरीचं स्मरण केल्यावर नष्ट होतं.

प्राणायामसहस्नैस्तु यत्पापं नश्यति ध्रुवम् । क्षणमात्रेण तत्पापं हरेर्ध्यानात्प्रणश्यति ॥ १,२३०.

हजार प्राणायामांनी जे पाप निश्चित नष्ट होतं, तेच पाप हरिच्या ध्यानानं एका क्षणात नाहीसं होतं.

कलिप्रभावाद्दुष्टोक्तिः पाषण्डानां तथोक्तयः । न क्रामेन्मानसं तस्य यस्य चेतसि केशवः ॥ १,२३०.

कलियुगाच्या प्रभावामुळे पाषंड्यांच्या वाईट बोलण्याचा आणि त्यांच्या शिकवणीचा परिणाम त्याच्या मनावर होत नाही, ज्याच्या हृदयात केशव वसतो.

सा तिथिस्तदहोरात्रं स योगः स च चन्द्रमाः । लग्नं तदेव विख्यातं यत्र संस्मर्यते हरिः ॥ १,२३०.

ज्या वेळी, ज्या दिवशी, ज्या रात्री किंवा ज्या मुहूर्तावर श्रीहरीचं स्मरण केलं जातं, तोच दिवस पवित्र, तीच रात्र शुभ, तोच योग आणि तोच चंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

सा हानिस्तन्महच्छिद्रं सा चार्थजडमूकता । चन्मुहूर्तं क्षणो वापि वासुदेवो न चिन्त्यते ॥ १,२३०.

ज्या क्षणी किंवा एका क्षणभर जरी वासुदेवाचं चिंतन केलं जात नाही, तोच खरा तोटा, तीच मोठी चूक आणि तेच मूर्खपण समजावं.

कलौ कृत युगं तस्य कलिस्तस्य कृते युगे । हृदि नो यस्य गोविन्दो यस्य चेतसि नाच्युतः ॥ १,२३०.

ज्याच्या हृदयात गोविंद नाही आणि ज्याच्या मनात अच्युत नाही, त्याच्यासाठी कलियुग हेच सत्ययुग होतं आणि सत्ययुग हेच कलियुग होतं.

यस्याग्रतस्तथा पृष्ठे गच्छतस्तिष्ठतोऽपि वा । गोविन्दे नियतं चेतः कृतकृत्यः सदैव सः ॥ १,२३०.

ज्याचं मन नेहमी गोविंदावर स्थिर आहे, तो पुढे, मागे, चालताना किंवा उभा असताना, त्याचं सर्व कर्तव्य पूर्ण झालं असतं.

वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु । तस्यान्तरायो मैत्रेय वेवेन्द्रत्वादिकं फलम् ॥ १,२३०.

मित्र मैत्रेय, ज्या व्यक्तीचं मन वासुदेवात जप, होम, पूजा आणि इतर विधींमध्ये असतं, त्याच्या अडचणी सुद्धा इंद्रपदासारख्या फळदायी होतात.

असंत्यज्य च गार्हस्थयं स तप्त्वा च महत्तपः । छिनत्ति पौरुषीं मायां केशवार्पितमानसः ॥ १,२३०.

गृहस्थाश्रम सोडला नाही, मोठं तप केलं, तरी ज्याचं मन केशवाला अर्पण केलं आहे, तो माणूस-माया सहज तोडतो.

क्षमां कुर्वन्ति क्रुद्धेषु दयां मूर्खेषु मानवाः । मुदञ्च धर्मशीलेषु गोविन्दे हृदयस्थिते ॥ १,२३०.

ज्याच्या हृदयात गोविंद वसतो, तो रागावलेल्या लोकांना क्षमा करतो, मूर्खांवर दया करतो आणि धर्मशीलांमध्ये आनंद मानतो.

ध्यायेन्नारायणं देवं स्नानदानादिकर्मसु । प्रायश्चितेतेषु सर्वेषु दुष्कृतेषु विशेषतः ॥ १,२३०.

स्नान, दान आणि इतर सर्व कर्मांमध्ये, विशेषतः प्रायश्चित्ताच्या वेळी, नेहमी नारायणाचं ध्यान करावं.

लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराभवः । येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ॥ १,२३०.

ज्यांच्या हृदयात निळ्या कमळासारखा श्रीजनार्दन वसतो, त्यांना लाभ, विजय नेहमीच मिळतो; त्यांचा पराभव कसा होईल?

कीटपक्षिगणानाञ्च हरौ संन्यस्तचेतसाम् । ऊर्ध्वा ह्येव गतिश्चास्ति किं पुनर्ज्ञानिनां नृणाम् ॥ १,२३०.

ज्यांच्या मनात हरि आहे, त्या कीटक आणि पक्ष्यांनाही उन्नतीचा मार्ग मिळतो; मग ज्ञानी माणसांना तर किती अधिक!

वासुदेवतरुच्छाया नातिशीतातितापदा । नरकद्वारशमनी सा किमर्थं न सेव्यते ॥ १,२३०.

वासुदेवाच्या वृक्षाची सावली ना फार थंड, ना फार गरम; ती नरकाच्या वाटेपासून वाचवते, मग ती का शोधली जात नाही?

न च दुर्वाससः शापो राज्यञ्चापि शचीपतेः । हन्तुं समर्थं हि सखे हृत्कृते मधुसूदने ॥ १,२३०.

मित्रा, ज्याचं हृदय मधुसूदनासाठी समर्पित आहे, त्याला दुर्वासांचा शाप किंवा शचीपतीचं राज्यही काहीही करू शकत नाही.

वदतस्तिष्ठतोऽन्यद्वा स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । नापयाति यदा चिन्ता सिद्धां मन्येत धारणाम् ॥ १,२३०.

बोलताना, उभं असताना किंवा मनाप्रमाणे काहीही करताना, ज्या वेळी चिंता राहत नाही, तेव्हा ती एकाग्रता पूर्ण समजावी.

ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्तो नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः । केयूरवान्मकरकुण्डलवान्किरीटी हारी हिरण्मयवपुर्धृतशङ्खचक्रः ॥ १,२३०.

नेहमी सूर्याच्या मंडलाच्या मध्यभागी, कमळावर बसलेल्या, कयूर, मकरकुंडल, किरीट, हार घातलेल्या, सोन्यासारखा तेजस्वी, शंख आणि चक्र धारण केलेल्या नारायणाचं ध्यान करावं.