गरुडपुराणम्

उदकेनाप्यभावेन द्रव्याणामर्चितः प्रभुः । यो ददाति स्वकं लोकं स त्वया किं न चार्चितः ॥ १,२२९.

फक्त पाण्याने किंवा इतर काही नसतानाही प्रभूची पूजा केली जाते; जो स्वतःचे लोक आपल्याला देतो, त्याची पूजा तू का केली नाहीस? असे विचारले जाते.

न तत्करोति सा माता न पिता नापि बान्धवः । यत्करोति हृषीकेशः सन्तुष्टः श्रद्धयार्चितः ॥ १,२२९.

आई, वडील किंवा नातेवाईक जे करू शकत नाहीत, ते हृषीकेश प्रसन्न होऊन, श्रद्धेने पूजल्यावर करतो.

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् । विष्णुराराध्यते पन्था नान्यस्तत्तोषकारकः ॥ १,२२९.

जो मनुष्य आपल्या वर्णाश्रमधर्माचे पालन करतो, तोच परम पुरुष विष्णूची योग्य रीतीने पूजा करू शकतो; याखेरीज दुसरा कोणताही मार्ग समाधान देणारा नाही.

न दानैर्विविधैर्दत्तैर्न पुष्पैर्नानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः ॥ १,२२९.

जनार्दनासारखा महात्मा विविध दानं, फुलं किंवा सुगंधी लेप यांनी तितका संतुष्ट होत नाही, जितका तो भक्तीने होतो.

सम्पदैश्वर्यमाहात्म्यैः सन्तत्या न च कर्मणा । विमुक्तैश्चैकता लभ्या मूलमाराधनं हरेः ॥ १,२२९.

संपत्ती, ऐश्वर्य, मोठेपणा, संतती, किंवा कर्म, अगदी मुक्तीही, हरीच्या उपासनेमुळे मिळणाऱ्या एकत्वाला मिळवू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३० सूत उवाच । आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ १,२३०.

सूतमुनी म्हणाले: सर्व शास्त्रांचा विचार करून, पुन्हा पुन्हा मनन केल्यावर एकच ठाम निष्कर्ष निघतो—सदैव नारायणाचं ध्यान करावं.

किं तस्य दानैः किन्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः ॥ १,२३०.

जो माणूस अखंड आणि एकचित्ताने नारायणाचं ध्यान करतो, त्याला दान, तीर्थ, तप किंवा यज्ञांची गरजच राहत नाही.

षष्टिस्तीर्थसहस्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च । नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १,२३०.

साठ हजार तीर्थे आणि साठशे तीर्थे मिळूनही नारायणाला केलेल्या नमस्काराच्या सोळाव्या भागाइतकीही पुण्याई मिळू शकत नाही.

प्रयश्चित्तान्यशेषाणि तपः कर्माणि यानि वै । विद्धि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ १,२३०.

सर्व प्रकारची प्रायश्चित्तं, तप आणि कर्म यांच्यापेक्षा कृष्णाचं स्मरण हेच सर्वश्रेष्ठ आहे, हे जाणावं.

कृतपापेऽनुरक्तिश्च यस्य पुंसः प्रजायते । प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं हरेः संस्मरणं परम् ॥ १,२३०.

ज्याच्या मनात पापाची ओढ निर्माण झाली आहे, त्याच्यासाठी एकच श्रेष्ठ प्रायश्चित्त आहे—हरिचं स्मरण.

मुहूर्तमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः । सोऽपि स्वर्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः ॥ १,२३०.

जो कोणी क्षणभरही एकाग्रतेने नारायणाचं ध्यान करतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो; मग जो कायम त्याच्यात रंगतो, त्याचं काय सांगावं!

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेषु योगस्थस्य च योगिनः । या काचिन्मनसो वृत्तिः सा भवत्यच्युताश्रयात् ॥ १,२३०.

योगात स्थिर असलेल्या योग्याच्या जागरण, स्वप्न किंवा सुषुप्ती अवस्थेत, मनाची जी काही हालचाल होते, ती सर्व अच्युताच्या आधारानेच घडते.

उत्तिष्ठन्निपतन्विष्णुं प्रलपन्विविशंस्तथा । भुञ्जञ्जाग्रच्च गोविन्दं माधवं यश्च संस्मरेत् ॥ १,२३०.

उठताना, झोपताना, बोलताना, घरात शिरताना, खाताना किंवा जागे असताना, जो कोणी गोविंदा किंवा माधवाचं स्मरण करतो—

स्वेस्वे कर्मण्यभिरतः कुर्याच्चित्तं जनार्दने । एषा शास्त्रानुसारोक्तिः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ १,२३०.

आपापल्या कर्तव्यांत रमणारा माणूसही आपलं मन जनार्दनाकडे लावावं; हीच शास्त्राची शिकवण आहे—इतर अनेक शब्दांची गरज नाही.

ध्यानमेव परो धर्मो ध्यानमेव परं तपः । ध्यानमेव परं शौचं तस्माद्ध्यानपरो भवेत् ॥ १,२३०.

ध्यान हेच श्रेष्ठ धर्म आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ तप आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ शुद्धी आहे; म्हणून ध्यानातच मन लावावं.

नास्ति विष्णोः परं ध्थेयं तपो नानशनात्परम् । तस्मात्प्रधानमत्रोक्तं वासुदेवस्य चिन्तनम् ॥ १,२३०.

विष्णूच्या ध्यानापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, उपवासापेक्षा मोठं तप नाही; म्हणून इथे मुख्य सांगितलेलं म्हणजे वासुदेवाचं चिंतन.

यद्दुर्लभं परं प्राप्यं मनसो यन्न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं ध्यातो ददाति मधुसूदनः ॥ १,२३०.

जे दुर्मिळ, श्रेष्ठ आणि मनाच्या आवाक्याबाहेरचं आहे, तेही, न मागता, माधुसूदन ध्यान करणाऱ्याला देतो.

प्रमादात्कुर्वतां कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु यत् । स्मरणादेव तद्विष्णोः संपूर्णं स्यादिति श्रुतिः ॥ १,२३०.

यज्ञ किंवा कर्म करताना चुकून काही त्रुटी राहिली, तर फक्त विष्णूचं स्मरण केल्याने ते पूर्ण होतं, असं श्रुती सांगते.

ध्यानेन सदृशो नास्ति शोधनं पापकर्मणाम् । आगामिदेहहेतूनां दाहको योगपावकः ॥ १,२३०.

पाप कर्मांसाठी ध्यानासारखं शुद्ध करणं दुसरं नाही; योगाचा अग्नी भविष्यातील देहाच्या कारणांना जाळून टाकतो.

विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिमत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मा च योऽचिरात् ॥ १,२३०.

ज्याने पूर्ण समाधी मिळवली आहे, योगाग्नीने ज्याची कर्मे जळून गेली आहेत, असा योगी या जन्मातच मुक्ती मिळवतो आणि तीही लवकरच.

यथाग्निरुद्यतशिखः कक्षं दहति वानिलः । तथा चित्तस्थिते विष्णौ योगिना सर्वकिल्बिषम् ॥ १,२३०.

जसा प्रज्वलित अग्नी जंगल जाळतो, तसंच, मनात विष्णूची स्थापना झाल्यावर योगी सर्व पापं जाळून टाकतो.

यथाग्नियोगात्कनकममलं संप्रजायते । संप्लुष्टो वासुदेवेन मनुष्याणां सदा मलः ॥ १,२३०.

जसा सोनं अग्नीमध्ये टाकल्यावर शुद्ध होतं, तसंच वासुदेवाच्या कृपेने माणसांमधील दोष नेहमीच नाहीसा होतो.

गङ्गास्नानसहस्रेषु पुष्करस्नानकोटिषु । यत्पापं निलययाति स्मृते नश्यति तद्धरौ ॥ १,२३०.

गंगेत हजार वेळा स्नान केलं, पुष्करात कोटी वेळा स्नान केलं तरी जे पाप जात नाही, ते श्रीहरीचं स्मरण केल्यावर नष्ट होतं.

प्राणायामसहस्नैस्तु यत्पापं नश्यति ध्रुवम् । क्षणमात्रेण तत्पापं हरेर्ध्यानात्प्रणश्यति ॥ १,२३०.

हजार प्राणायामांनी जे पाप निश्चित नष्ट होतं, तेच पाप हरिच्या ध्यानानं एका क्षणात नाहीसं होतं.

कलिप्रभावाद्दुष्टोक्तिः पाषण्डानां तथोक्तयः । न क्रामेन्मानसं तस्य यस्य चेतसि केशवः ॥ १,२३०.

कलियुगाच्या प्रभावामुळे पाषंड्यांच्या वाईट बोलण्याचा आणि त्यांच्या शिकवणीचा परिणाम त्याच्या मनावर होत नाही, ज्याच्या हृदयात केशव वसतो.

सा तिथिस्तदहोरात्रं स योगः स च चन्द्रमाः । लग्नं तदेव विख्यातं यत्र संस्मर्यते हरिः ॥ १,२३०.

ज्या वेळी, ज्या दिवशी, ज्या रात्री किंवा ज्या मुहूर्तावर श्रीहरीचं स्मरण केलं जातं, तोच दिवस पवित्र, तीच रात्र शुभ, तोच योग आणि तोच चंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे.

सा हानिस्तन्महच्छिद्रं सा चार्थजडमूकता । चन्मुहूर्तं क्षणो वापि वासुदेवो न चिन्त्यते ॥ १,२३०.

ज्या क्षणी किंवा एका क्षणभर जरी वासुदेवाचं चिंतन केलं जात नाही, तोच खरा तोटा, तीच मोठी चूक आणि तेच मूर्खपण समजावं.

कलौ कृत युगं तस्य कलिस्तस्य कृते युगे । हृदि नो यस्य गोविन्दो यस्य चेतसि नाच्युतः ॥ १,२३०.

ज्याच्या हृदयात गोविंद नाही आणि ज्याच्या मनात अच्युत नाही, त्याच्यासाठी कलियुग हेच सत्ययुग होतं आणि सत्ययुग हेच कलियुग होतं.

यस्याग्रतस्तथा पृष्ठे गच्छतस्तिष्ठतोऽपि वा । गोविन्दे नियतं चेतः कृतकृत्यः सदैव सः ॥ १,२३०.

ज्याचं मन नेहमी गोविंदावर स्थिर आहे, तो पुढे, मागे, चालताना किंवा उभा असताना, त्याचं सर्व कर्तव्य पूर्ण झालं असतं.