गरुडपुराणम्

क्षयो भवेद्यथा वह्नेस्तमसो भास्करोदये । तथैव कलुषौघस्य नामसंकीर्तनाद्धरेः

जसा सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो, तसाच हरीच्या नामस्मरणाने पापराशी नष्ट होतो.

क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरायाति न क्षयम् । गच्छतां दूरमध्वानं कृष्णमूर्छितचेतसाम्

ज्यांचे मन कृष्णात पूर्णपणे गुंतले आहे, त्यांना स्वर्गाचा मार्ग कधीच संपत नाही किंवा पुन्हा परत येत नाही, जरी त्यांनी कितीही लांबचा प्रवास केला तरी.

पाथेयं पुण्डरीकाक्षनामसंकीर्तनं हरेः । संसारसर्पसंदष्टविषचेष्टैकभेषजम् । कृष्णेति वैष्णवं क्षान्तं जप्त्वा मुक्तो भवेन्नरः

पुंडरीकाक्ष हरीचे नामस्मरण हे प्रवासासाठी लागणारे सामान आहे; संसाररूपी सापाच्या विषावर हेच एक औषध आहे. 'कृष्ण' हे नाव जपल्याने मनुष्य मुक्त होतो.

ध्यायन् कृते जपेन्मन्त्रैस्त्रेतायां द्वापरेर्ऽचयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संस्मृत्यकेशवम्

कृतयुगात ध्यानाने, त्रेतायुगात मंत्रांनी, द्वापरयुगात पूजेद्वारे जे मिळते, ते कलियुगात केशवाचे स्मरण केल्याने मिळते.

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । संसारसागरं तीर्त्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

ज्याच्या जिभेवर 'हरी' हे दोन अक्षरांचे नाव आहे, तो संसारसागर पार करून वैष्णव पदाला पोहोचतो.

विज्ञातदुष्कृतिसहस्रसमावृतोऽपिश्रेयः परन्तु परिशुद्धिम भीप्समानः । स्पप्नान्तरे न हि पुनश्च भवं स पश्येन्नारायणस्तुतिकथापरमो मनुष्यः

जरी हजारो पापांनी वेढलेला असला, तरी जो मनापासून शुद्धीची इच्छा करतो आणि नारायणाच्या स्तुतीमध्ये मग्न असतो, त्याला स्वप्नातसुद्धा पुन्हा जन्म दिसत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२९ सूत उवाच । अशेषलोकनाथस्य सारमाराधनं हरेः । दद्यातु पुरुषसूक्तेण यः पुष्पाण्यप एव च ॥ १,२२९.

सूतमुनी म्हणाले: जो मनुष्य पुष्प आणि पाण्याने, पुरुषसूक्त म्हणत, सर्व लोकांचे नाथ असलेल्या हरीची पूजा करतो, तो खऱ्या अर्थाने पूजेचा सार गाठतो.

अर्चितं स्याज्जगदिदं तेन सर्वं चराचरम् । यो न पूजयते विष्णुं तं विद्याद्ब्रह्मघातकम् ॥ १,२२९.

त्यामुळे हे सगळे चराचर जग पूजले जाते; पण जो विष्णूची पूजा करत नाही, त्याला ब्राह्मणहंता समजावे.

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । तं यो न ध्यायते विष्णुं स विष्ठायां क्रिमिर्भवेत् ॥ १,२२९.

ज्याच्यापासून सर्व भुते निर्माण झाली आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, त्या विष्णूचे ध्यान जो करत नाही, तो शेवटी घाणीतला किडा होतो.

नरके पच्यमानस्तु यमेन परिभाषितः । किन्त्वया नार्चितो देवः केशवः क्लेशनाशनः ॥ १,२२९.

नरकात यातना भोगत असताना आणि यमाच्या तोंडून निंदा ऐकताना, 'तू केशवाची, दुःखनाशक देवाची पूजा का केली नाही?' असे विचारले जाते.

उदकेनाप्यभावेन द्रव्याणामर्चितः प्रभुः । यो ददाति स्वकं लोकं स त्वया किं न चार्चितः ॥ १,२२९.

फक्त पाण्याने किंवा इतर काही नसतानाही प्रभूची पूजा केली जाते; जो स्वतःचे लोक आपल्याला देतो, त्याची पूजा तू का केली नाहीस? असे विचारले जाते.

न तत्करोति सा माता न पिता नापि बान्धवः । यत्करोति हृषीकेशः सन्तुष्टः श्रद्धयार्चितः ॥ १,२२९.

आई, वडील किंवा नातेवाईक जे करू शकत नाहीत, ते हृषीकेश प्रसन्न होऊन, श्रद्धेने पूजल्यावर करतो.

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् । विष्णुराराध्यते पन्था नान्यस्तत्तोषकारकः ॥ १,२२९.

जो मनुष्य आपल्या वर्णाश्रमधर्माचे पालन करतो, तोच परम पुरुष विष्णूची योग्य रीतीने पूजा करू शकतो; याखेरीज दुसरा कोणताही मार्ग समाधान देणारा नाही.

न दानैर्विविधैर्दत्तैर्न पुष्पैर्नानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः ॥ १,२२९.

जनार्दनासारखा महात्मा विविध दानं, फुलं किंवा सुगंधी लेप यांनी तितका संतुष्ट होत नाही, जितका तो भक्तीने होतो.

सम्पदैश्वर्यमाहात्म्यैः सन्तत्या न च कर्मणा । विमुक्तैश्चैकता लभ्या मूलमाराधनं हरेः ॥ १,२२९.

संपत्ती, ऐश्वर्य, मोठेपणा, संतती, किंवा कर्म, अगदी मुक्तीही, हरीच्या उपासनेमुळे मिळणाऱ्या एकत्वाला मिळवू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३० सूत उवाच । आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ १,२३०.

सूतमुनी म्हणाले: सर्व शास्त्रांचा विचार करून, पुन्हा पुन्हा मनन केल्यावर एकच ठाम निष्कर्ष निघतो—सदैव नारायणाचं ध्यान करावं.

किं तस्य दानैः किन्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः ॥ १,२३०.

जो माणूस अखंड आणि एकचित्ताने नारायणाचं ध्यान करतो, त्याला दान, तीर्थ, तप किंवा यज्ञांची गरजच राहत नाही.

षष्टिस्तीर्थसहस्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च । नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १,२३०.

साठ हजार तीर्थे आणि साठशे तीर्थे मिळूनही नारायणाला केलेल्या नमस्काराच्या सोळाव्या भागाइतकीही पुण्याई मिळू शकत नाही.

प्रयश्चित्तान्यशेषाणि तपः कर्माणि यानि वै । विद्धि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ १,२३०.

सर्व प्रकारची प्रायश्चित्तं, तप आणि कर्म यांच्यापेक्षा कृष्णाचं स्मरण हेच सर्वश्रेष्ठ आहे, हे जाणावं.

कृतपापेऽनुरक्तिश्च यस्य पुंसः प्रजायते । प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं हरेः संस्मरणं परम् ॥ १,२३०.

ज्याच्या मनात पापाची ओढ निर्माण झाली आहे, त्याच्यासाठी एकच श्रेष्ठ प्रायश्चित्त आहे—हरिचं स्मरण.

मुहूर्तमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः । सोऽपि स्वर्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः ॥ १,२३०.

जो कोणी क्षणभरही एकाग्रतेने नारायणाचं ध्यान करतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो; मग जो कायम त्याच्यात रंगतो, त्याचं काय सांगावं!

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेषु योगस्थस्य च योगिनः । या काचिन्मनसो वृत्तिः सा भवत्यच्युताश्रयात् ॥ १,२३०.

योगात स्थिर असलेल्या योग्याच्या जागरण, स्वप्न किंवा सुषुप्ती अवस्थेत, मनाची जी काही हालचाल होते, ती सर्व अच्युताच्या आधारानेच घडते.

उत्तिष्ठन्निपतन्विष्णुं प्रलपन्विविशंस्तथा । भुञ्जञ्जाग्रच्च गोविन्दं माधवं यश्च संस्मरेत् ॥ १,२३०.

उठताना, झोपताना, बोलताना, घरात शिरताना, खाताना किंवा जागे असताना, जो कोणी गोविंदा किंवा माधवाचं स्मरण करतो—

स्वेस्वे कर्मण्यभिरतः कुर्याच्चित्तं जनार्दने । एषा शास्त्रानुसारोक्तिः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ १,२३०.

आपापल्या कर्तव्यांत रमणारा माणूसही आपलं मन जनार्दनाकडे लावावं; हीच शास्त्राची शिकवण आहे—इतर अनेक शब्दांची गरज नाही.

ध्यानमेव परो धर्मो ध्यानमेव परं तपः । ध्यानमेव परं शौचं तस्माद्ध्यानपरो भवेत् ॥ १,२३०.

ध्यान हेच श्रेष्ठ धर्म आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ तप आहे, ध्यान हेच श्रेष्ठ शुद्धी आहे; म्हणून ध्यानातच मन लावावं.

नास्ति विष्णोः परं ध्थेयं तपो नानशनात्परम् । तस्मात्प्रधानमत्रोक्तं वासुदेवस्य चिन्तनम् ॥ १,२३०.

विष्णूच्या ध्यानापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, उपवासापेक्षा मोठं तप नाही; म्हणून इथे मुख्य सांगितलेलं म्हणजे वासुदेवाचं चिंतन.

यद्दुर्लभं परं प्राप्यं मनसो यन्न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं ध्यातो ददाति मधुसूदनः ॥ १,२३०.

जे दुर्मिळ, श्रेष्ठ आणि मनाच्या आवाक्याबाहेरचं आहे, तेही, न मागता, माधुसूदन ध्यान करणाऱ्याला देतो.

प्रमादात्कुर्वतां कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु यत् । स्मरणादेव तद्विष्णोः संपूर्णं स्यादिति श्रुतिः ॥ १,२३०.

यज्ञ किंवा कर्म करताना चुकून काही त्रुटी राहिली, तर फक्त विष्णूचं स्मरण केल्याने ते पूर्ण होतं, असं श्रुती सांगते.

ध्यानेन सदृशो नास्ति शोधनं पापकर्मणाम् । आगामिदेहहेतूनां दाहको योगपावकः ॥ १,२३०.

पाप कर्मांसाठी ध्यानासारखं शुद्ध करणं दुसरं नाही; योगाचा अग्नी भविष्यातील देहाच्या कारणांना जाळून टाकतो.