गरुडपुराणम्

कृष्णे स्फुरज्जलधरोदरचारुकृष्णे लोकाधिकारपुरुषे परमप्रमेये । एको हि भावगुणमात्रदृढप्रणामः सद्यः श्वपाकमपि साधयितुं सशक्तः

पावसाच्या ढगासारखा काळा, सुंदर कृष्ण, जगाचा अधिपती, अपरिमित—त्यांना केवळ भावनेने आणि गुणांनी केलेला एक दृढ नमस्कारही, अगदी नीच माणसालाही क्षणात पावन करू शकतो.

प्रणम्य दण्डबद्भूमौ नमस्कारेण योर्ऽचयेत् । स यां गतिमवाप्नोति न तां क्रतुशतैरपि

जो जमिनीवर दंडवत घालून भक्तीने पूजा करतो, त्याला जी प्राप्ती होते ती शेकडो यज्ञांनीसुद्धा मिळत नाही.

दुर्गसंसारकान्ताराकूपारेऽपि प्रधावताम् । एकः कृष्णे नमस्कारो मुक्त्या तांस्तारयिष्यति

या कठीण संसाररूपी अरण्याच्या कडेलाही, कृष्णांना एक नमस्कार केला तरी तो मुक्तीकडे घेऊन जातो.

आसीनो वा शयानो वातिष्ठन् वा यत्र तत्र वा । नमो नारायणायेति मन्त्रैकशरणो भवेत्

बसलेला असो, झोपलेला असो, उभा असो किंवा कुठेही असो, 'नमो नारायणाय' हा मंत्रच एकमेव आधार असावा.

नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वशवर्तिनी । तथापि नरके मूढाः पतन्तीति किमद्भुतम्

'नारायण' हा शब्द आहे, वाणी आपल्या हातात आहे, तरीही अज्ञानी नरकात पडतात—यात नवल ते काय?

चतुर्मुखो वा यदि कोटिवक्त्रो भवेन्नरः कोपि विशुद्धचेताः । स वै गुणानामयुतैकदेशं वदेन्न वा देववरस्य विष्णोः

जरी एखाद्या माणसाला ब्रह्मदेवाप्रमाणे चार तोंडे असली, किंवा दहा लाख तोंडे असली आणि मन पूर्णपणे शुद्ध असले, तरीसुद्धा तो देवांचा देव असलेल्या विष्णूच्या गुणांचा अगदी थोडासाही भाग सांगू शकत नाही.

व्यासाद्या मुनयः सर्वे स्तुवन्तो मधुसूदनम् । मतिक्षयान्निवर्तन्ते न गोविन्दगुणक्षयात्

व्यास वगैरे सर्व ऋषी मधुसूदनाची स्तुती करत असले, तरी त्यांच्या बुद्धीची मर्यादा येते, पण गोविंदाच्या गुणांची कधीच समाप्ती होत नाही.

अवशेनापि यन्नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः । पुमान् विमुच्यते सद्यः सिंहत्रस्तो मृगा यथा । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

कोणाच्याही तोंडून त्याचे नाव अनाहूतपणे जरी उच्चारले गेले, तरी तो मनुष्य सर्व पापांतून ताबडतोब मुक्त होतो, जसे सिंहाच्या भीतीने प्राणी पळून जातात; त्या नावाच्या उच्चाराने तो मोक्षाच्या मार्गाला लागतो.

स्वप्नेऽपि नाम स्पृशतोऽपि पुंसः क्षयं करोत्यक्षयपापराशिम् । प्रत्यक्षतः किं पुनरत्र पुंसा प्रकीर्तिते नाम्नि जनार्दनस्य

एखाद्या माणसाने स्वप्नातसुद्धा त्याचे नाव स्पर्श केले, तरीही त्याच्या अनंत पापांचा नाश होतो; मग प्रत्यक्षात कोणी जनार्दनाचे नाव उच्चारले, तर त्याचे किती मोठे फळ मिळेल!

नमः कृष्णाच्युतानन्तवासुदेवेत्युदीरितम् । यैर्भावभावितैर्विप्रन ते यमपुरं ययुः

जे लोक भक्तिभावाने 'कृष्ण, अच्युत, अनंत, वासुदेव' असे नाव उच्चारतात, हे ब्राह्मण, ते यमाच्या नगरीत जातात.

क्षयो भवेद्यथा वह्नेस्तमसो भास्करोदये । तथैव कलुषौघस्य नामसंकीर्तनाद्धरेः

जसा सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो, तसाच हरीच्या नामस्मरणाने पापराशी नष्ट होतो.

क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरायाति न क्षयम् । गच्छतां दूरमध्वानं कृष्णमूर्छितचेतसाम्

ज्यांचे मन कृष्णात पूर्णपणे गुंतले आहे, त्यांना स्वर्गाचा मार्ग कधीच संपत नाही किंवा पुन्हा परत येत नाही, जरी त्यांनी कितीही लांबचा प्रवास केला तरी.

पाथेयं पुण्डरीकाक्षनामसंकीर्तनं हरेः । संसारसर्पसंदष्टविषचेष्टैकभेषजम् । कृष्णेति वैष्णवं क्षान्तं जप्त्वा मुक्तो भवेन्नरः

पुंडरीकाक्ष हरीचे नामस्मरण हे प्रवासासाठी लागणारे सामान आहे; संसाररूपी सापाच्या विषावर हेच एक औषध आहे. 'कृष्ण' हे नाव जपल्याने मनुष्य मुक्त होतो.

ध्यायन् कृते जपेन्मन्त्रैस्त्रेतायां द्वापरेर्ऽचयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संस्मृत्यकेशवम्

कृतयुगात ध्यानाने, त्रेतायुगात मंत्रांनी, द्वापरयुगात पूजेद्वारे जे मिळते, ते कलियुगात केशवाचे स्मरण केल्याने मिळते.

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । संसारसागरं तीर्त्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

ज्याच्या जिभेवर 'हरी' हे दोन अक्षरांचे नाव आहे, तो संसारसागर पार करून वैष्णव पदाला पोहोचतो.

विज्ञातदुष्कृतिसहस्रसमावृतोऽपिश्रेयः परन्तु परिशुद्धिम भीप्समानः । स्पप्नान्तरे न हि पुनश्च भवं स पश्येन्नारायणस्तुतिकथापरमो मनुष्यः

जरी हजारो पापांनी वेढलेला असला, तरी जो मनापासून शुद्धीची इच्छा करतो आणि नारायणाच्या स्तुतीमध्ये मग्न असतो, त्याला स्वप्नातसुद्धा पुन्हा जन्म दिसत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२९ सूत उवाच । अशेषलोकनाथस्य सारमाराधनं हरेः । दद्यातु पुरुषसूक्तेण यः पुष्पाण्यप एव च ॥ १,२२९.

सूतमुनी म्हणाले: जो मनुष्य पुष्प आणि पाण्याने, पुरुषसूक्त म्हणत, सर्व लोकांचे नाथ असलेल्या हरीची पूजा करतो, तो खऱ्या अर्थाने पूजेचा सार गाठतो.

अर्चितं स्याज्जगदिदं तेन सर्वं चराचरम् । यो न पूजयते विष्णुं तं विद्याद्ब्रह्मघातकम् ॥ १,२२९.

त्यामुळे हे सगळे चराचर जग पूजले जाते; पण जो विष्णूची पूजा करत नाही, त्याला ब्राह्मणहंता समजावे.

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । तं यो न ध्यायते विष्णुं स विष्ठायां क्रिमिर्भवेत् ॥ १,२२९.

ज्याच्यापासून सर्व भुते निर्माण झाली आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, त्या विष्णूचे ध्यान जो करत नाही, तो शेवटी घाणीतला किडा होतो.

नरके पच्यमानस्तु यमेन परिभाषितः । किन्त्वया नार्चितो देवः केशवः क्लेशनाशनः ॥ १,२२९.

नरकात यातना भोगत असताना आणि यमाच्या तोंडून निंदा ऐकताना, 'तू केशवाची, दुःखनाशक देवाची पूजा का केली नाही?' असे विचारले जाते.

उदकेनाप्यभावेन द्रव्याणामर्चितः प्रभुः । यो ददाति स्वकं लोकं स त्वया किं न चार्चितः ॥ १,२२९.

फक्त पाण्याने किंवा इतर काही नसतानाही प्रभूची पूजा केली जाते; जो स्वतःचे लोक आपल्याला देतो, त्याची पूजा तू का केली नाहीस? असे विचारले जाते.

न तत्करोति सा माता न पिता नापि बान्धवः । यत्करोति हृषीकेशः सन्तुष्टः श्रद्धयार्चितः ॥ १,२२९.

आई, वडील किंवा नातेवाईक जे करू शकत नाहीत, ते हृषीकेश प्रसन्न होऊन, श्रद्धेने पूजल्यावर करतो.

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् । विष्णुराराध्यते पन्था नान्यस्तत्तोषकारकः ॥ १,२२९.

जो मनुष्य आपल्या वर्णाश्रमधर्माचे पालन करतो, तोच परम पुरुष विष्णूची योग्य रीतीने पूजा करू शकतो; याखेरीज दुसरा कोणताही मार्ग समाधान देणारा नाही.

न दानैर्विविधैर्दत्तैर्न पुष्पैर्नानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः ॥ १,२२९.

जनार्दनासारखा महात्मा विविध दानं, फुलं किंवा सुगंधी लेप यांनी तितका संतुष्ट होत नाही, जितका तो भक्तीने होतो.

सम्पदैश्वर्यमाहात्म्यैः सन्तत्या न च कर्मणा । विमुक्तैश्चैकता लभ्या मूलमाराधनं हरेः ॥ १,२२९.

संपत्ती, ऐश्वर्य, मोठेपणा, संतती, किंवा कर्म, अगदी मुक्तीही, हरीच्या उपासनेमुळे मिळणाऱ्या एकत्वाला मिळवू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३० सूत उवाच । आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ १,२३०.

सूतमुनी म्हणाले: सर्व शास्त्रांचा विचार करून, पुन्हा पुन्हा मनन केल्यावर एकच ठाम निष्कर्ष निघतो—सदैव नारायणाचं ध्यान करावं.

किं तस्य दानैः किन्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः ॥ १,२३०.

जो माणूस अखंड आणि एकचित्ताने नारायणाचं ध्यान करतो, त्याला दान, तीर्थ, तप किंवा यज्ञांची गरजच राहत नाही.

षष्टिस्तीर्थसहस्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च । नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १,२३०.

साठ हजार तीर्थे आणि साठशे तीर्थे मिळूनही नारायणाला केलेल्या नमस्काराच्या सोळाव्या भागाइतकीही पुण्याई मिळू शकत नाही.

प्रयश्चित्तान्यशेषाणि तपः कर्माणि यानि वै । विद्धि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ १,२३०.

सर्व प्रकारची प्रायश्चित्तं, तप आणि कर्म यांच्यापेक्षा कृष्णाचं स्मरण हेच सर्वश्रेष्ठ आहे, हे जाणावं.