गरुडपुराणम्

पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्वकष्टलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्यैकलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्त्यैकलाभे क्रियते प्रयत्नः ॥ १,२२७.

पाने, फुले, फळे आणि पाणी—हे सगळे सहज मिळणारे असले तरी, केवळ भक्तीनेच त्या पुरातन पुरुषाला मिळवता येते आणि त्यातूनच मुक्ती मिळते; म्हणूनच प्रयत्न केला जातो.

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामाहः । वैष्णवोस्मत्कुले जातः स नः सन्तारयिष्यति ॥ १,२२७.

आपल्या कुळात वैष्णव जन्माला आला की, पितर टाळ्या वाजवतात, नाचतात, आणि पूर्वज आनंदित होतात—तोच आपल्याला तारतो.

अज्ञानिनः सुखरे समधिक्षिपन्तो यत्पापिनोऽपि शिशुपालसुयोधनाद्याः । मुक्तिं गताः स्मरणमात्रविधूतपापाः कः संशयः परमभक्तिमतां जनानाम् ॥ १,२२७.

जे अज्ञान आणि पापी होते, ज्यांनी त्यांचा उपहास केला—शिशुपाल, दुर्योधन यांसारखे—तेही फक्त त्यांच्या आठवणीने पापमुक्त होऊन मुक्तीला पोहोचले; मग अत्यंत भक्ती असणाऱ्यांना शंका तरी कशाची?

शरमं तं प्रपन्ना ये ध्यानयोगविवर्जिताः । तेऽपि मृत्युमतिक्रम्य यान्ति तद्वैष्णवं पदम् ॥ १,२२७.

जे ध्यान किंवा योग न करता त्यांच्याकडे शरण गेले, तेही मृत्यू ओलांडून त्या वैष्णव पदाला पोहोचतात.

भवोद्भवक्लेशशतैर्हतस्तथा परिभ्रमन्निन्द्रियरन्ध्रकैर्हयैः । नियम्यतां माधव ! मे मनोहयस्त्वदङ्घ्रिशङ्कौ दृढभक्तिबन्धने ॥ १,२२७.

माधव, या जन्ममरणाच्या शेकडो यातनांनी त्रस्त होऊन, इंद्रियांच्या घोड्यांमुळे भटकत असताना, माझा मनरूपी घोडा तुझ्या पायांजवळ भक्तीच्या घट्ट बंधनात बांधून ठेव.

विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहिताः ॥ १,२२७.

विष्णूच हे परब्रह्म आहेत, जरी येथे त्रैविध्य सांगितले जाते; वेदांच्या अंतिम मार्गावरही मोहग्रस्त लोक हे ओळखू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२८ सूत उवाच । मुक्तिहेतुमनाद्यन्तमजमव्ययमक्षयम् । यो नमेत्सर्वलोकस्य नमस्यो जायते नरः

सूतमुनी म्हणाले: जो मुक्तीचा कारण, अनादि, अनंत, अजन्मा, अविनाशी आणि क्षय न होणाऱ्या त्या परमात्म्याला वंदन करतो, तो सर्व लोकांचा वंदनीय होतो.

विष्णुमानन्दमद्वैतं विज्ञानं सर्वगं प्रभुम् । प्रणमामि सदा भक्त्या चेतसा हृदयालयम्

सर्वज्ञ, सर्वत्र असणाऱ्या, आनंदमय, अद्वितीय, प्रभू विष्णूला मी नेहमी भक्तीने, मनाने आणि हृदयाने वंदन करतो.

योऽन्तस्तिष्ठन्नशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् । तं सर्वसाक्षिणं विष्णुं नमस्ये परमेश्वरम्

जो सर्वांच्या अंतर्यामी राहतो, शुभ-अशुभ पाहतो, सर्वांचा साक्षी आहे, त्या परमेश्वर विष्णूला मी वंदन करतो.

शक्तेनापि नमस्कारः प्रयुक्तश्चक्रपाणये । संसारतृणवर्गाणामुद्वेजनकरो हि सः

शक्ती असतानाही जो चक्रधारी परमेश्वराला वंदन करतो, त्याच्या नमस्कारामुळे संसाररूपी गवताच्या पात्यांमध्येही हालचाल होते.

कृष्णे स्फुरज्जलधरोदरचारुकृष्णे लोकाधिकारपुरुषे परमप्रमेये । एको हि भावगुणमात्रदृढप्रणामः सद्यः श्वपाकमपि साधयितुं सशक्तः

पावसाच्या ढगासारखा काळा, सुंदर कृष्ण, जगाचा अधिपती, अपरिमित—त्यांना केवळ भावनेने आणि गुणांनी केलेला एक दृढ नमस्कारही, अगदी नीच माणसालाही क्षणात पावन करू शकतो.

प्रणम्य दण्डबद्भूमौ नमस्कारेण योर्ऽचयेत् । स यां गतिमवाप्नोति न तां क्रतुशतैरपि

जो जमिनीवर दंडवत घालून भक्तीने पूजा करतो, त्याला जी प्राप्ती होते ती शेकडो यज्ञांनीसुद्धा मिळत नाही.

दुर्गसंसारकान्ताराकूपारेऽपि प्रधावताम् । एकः कृष्णे नमस्कारो मुक्त्या तांस्तारयिष्यति

या कठीण संसाररूपी अरण्याच्या कडेलाही, कृष्णांना एक नमस्कार केला तरी तो मुक्तीकडे घेऊन जातो.

आसीनो वा शयानो वातिष्ठन् वा यत्र तत्र वा । नमो नारायणायेति मन्त्रैकशरणो भवेत्

बसलेला असो, झोपलेला असो, उभा असो किंवा कुठेही असो, 'नमो नारायणाय' हा मंत्रच एकमेव आधार असावा.

नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वशवर्तिनी । तथापि नरके मूढाः पतन्तीति किमद्भुतम्

'नारायण' हा शब्द आहे, वाणी आपल्या हातात आहे, तरीही अज्ञानी नरकात पडतात—यात नवल ते काय?

चतुर्मुखो वा यदि कोटिवक्त्रो भवेन्नरः कोपि विशुद्धचेताः । स वै गुणानामयुतैकदेशं वदेन्न वा देववरस्य विष्णोः

जरी एखाद्या माणसाला ब्रह्मदेवाप्रमाणे चार तोंडे असली, किंवा दहा लाख तोंडे असली आणि मन पूर्णपणे शुद्ध असले, तरीसुद्धा तो देवांचा देव असलेल्या विष्णूच्या गुणांचा अगदी थोडासाही भाग सांगू शकत नाही.

व्यासाद्या मुनयः सर्वे स्तुवन्तो मधुसूदनम् । मतिक्षयान्निवर्तन्ते न गोविन्दगुणक्षयात्

व्यास वगैरे सर्व ऋषी मधुसूदनाची स्तुती करत असले, तरी त्यांच्या बुद्धीची मर्यादा येते, पण गोविंदाच्या गुणांची कधीच समाप्ती होत नाही.

अवशेनापि यन्नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः । पुमान् विमुच्यते सद्यः सिंहत्रस्तो मृगा यथा । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

कोणाच्याही तोंडून त्याचे नाव अनाहूतपणे जरी उच्चारले गेले, तरी तो मनुष्य सर्व पापांतून ताबडतोब मुक्त होतो, जसे सिंहाच्या भीतीने प्राणी पळून जातात; त्या नावाच्या उच्चाराने तो मोक्षाच्या मार्गाला लागतो.

स्वप्नेऽपि नाम स्पृशतोऽपि पुंसः क्षयं करोत्यक्षयपापराशिम् । प्रत्यक्षतः किं पुनरत्र पुंसा प्रकीर्तिते नाम्नि जनार्दनस्य

एखाद्या माणसाने स्वप्नातसुद्धा त्याचे नाव स्पर्श केले, तरीही त्याच्या अनंत पापांचा नाश होतो; मग प्रत्यक्षात कोणी जनार्दनाचे नाव उच्चारले, तर त्याचे किती मोठे फळ मिळेल!

नमः कृष्णाच्युतानन्तवासुदेवेत्युदीरितम् । यैर्भावभावितैर्विप्रन ते यमपुरं ययुः

जे लोक भक्तिभावाने 'कृष्ण, अच्युत, अनंत, वासुदेव' असे नाव उच्चारतात, हे ब्राह्मण, ते यमाच्या नगरीत जातात.

क्षयो भवेद्यथा वह्नेस्तमसो भास्करोदये । तथैव कलुषौघस्य नामसंकीर्तनाद्धरेः

जसा सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो, तसाच हरीच्या नामस्मरणाने पापराशी नष्ट होतो.

क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरायाति न क्षयम् । गच्छतां दूरमध्वानं कृष्णमूर्छितचेतसाम्

ज्यांचे मन कृष्णात पूर्णपणे गुंतले आहे, त्यांना स्वर्गाचा मार्ग कधीच संपत नाही किंवा पुन्हा परत येत नाही, जरी त्यांनी कितीही लांबचा प्रवास केला तरी.

पाथेयं पुण्डरीकाक्षनामसंकीर्तनं हरेः । संसारसर्पसंदष्टविषचेष्टैकभेषजम् । कृष्णेति वैष्णवं क्षान्तं जप्त्वा मुक्तो भवेन्नरः

पुंडरीकाक्ष हरीचे नामस्मरण हे प्रवासासाठी लागणारे सामान आहे; संसाररूपी सापाच्या विषावर हेच एक औषध आहे. 'कृष्ण' हे नाव जपल्याने मनुष्य मुक्त होतो.

ध्यायन् कृते जपेन्मन्त्रैस्त्रेतायां द्वापरेर्ऽचयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संस्मृत्यकेशवम्

कृतयुगात ध्यानाने, त्रेतायुगात मंत्रांनी, द्वापरयुगात पूजेद्वारे जे मिळते, ते कलियुगात केशवाचे स्मरण केल्याने मिळते.

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । संसारसागरं तीर्त्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

ज्याच्या जिभेवर 'हरी' हे दोन अक्षरांचे नाव आहे, तो संसारसागर पार करून वैष्णव पदाला पोहोचतो.

विज्ञातदुष्कृतिसहस्रसमावृतोऽपिश्रेयः परन्तु परिशुद्धिम भीप्समानः । स्पप्नान्तरे न हि पुनश्च भवं स पश्येन्नारायणस्तुतिकथापरमो मनुष्यः

जरी हजारो पापांनी वेढलेला असला, तरी जो मनापासून शुद्धीची इच्छा करतो आणि नारायणाच्या स्तुतीमध्ये मग्न असतो, त्याला स्वप्नातसुद्धा पुन्हा जन्म दिसत नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२९ सूत उवाच । अशेषलोकनाथस्य सारमाराधनं हरेः । दद्यातु पुरुषसूक्तेण यः पुष्पाण्यप एव च ॥ १,२२९.

सूतमुनी म्हणाले: जो मनुष्य पुष्प आणि पाण्याने, पुरुषसूक्त म्हणत, सर्व लोकांचे नाथ असलेल्या हरीची पूजा करतो, तो खऱ्या अर्थाने पूजेचा सार गाठतो.

अर्चितं स्याज्जगदिदं तेन सर्वं चराचरम् । यो न पूजयते विष्णुं तं विद्याद्ब्रह्मघातकम् ॥ १,२२९.

त्यामुळे हे सगळे चराचर जग पूजले जाते; पण जो विष्णूची पूजा करत नाही, त्याला ब्राह्मणहंता समजावे.

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । तं यो न ध्यायते विष्णुं स विष्ठायां क्रिमिर्भवेत् ॥ १,२२९.

ज्याच्यापासून सर्व भुते निर्माण झाली आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, त्या विष्णूचे ध्यान जो करत नाही, तो शेवटी घाणीतला किडा होतो.