गरुडपुराणम्

नाम्नि संकीर्तिते विष्णोर्यस्य पुंसो न जायते । शरीरं पुलकोद्भासि तद्भवेत्कुणपोपमम् ॥ १,२२७.

कोणत्याही माणसाला विष्णूचे नाव घेताना अंगावर रोमांच येत नाही, तर त्याचे शरीर मृत शरीरासारखे आहे.

यस्मिन्भक्तिर्द्विजश्रेष्ठ मुक्तिरप्यचिराद्भवेत् । निविष्टमनसां पुंसां सर्वथा वृजिनक्षयः ॥ १,२२७.

हे श्रेष्ठ द्विज, ज्याच्यात भक्ती आहे त्याला मुक्ती लवकर मिळते; ज्यांचे मन पूर्णपणे स्थिर असते, त्यांचे सर्व पाप सर्व प्रकारे नष्ट होते.

स्वपुरुषमभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले । परिहर मधुसूदनप्रापन्नन्प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम् ॥ १,२२७.

यम आपल्या दोरी धरलेल्या सेवकाला पाहून त्या माणसाच्या कानाशी म्हणतो: 'मधुसूदनाच्या आश्रयाला गेलेल्यांना सोडून दे; मी इतरांचा स्वामी आहे, वैष्णवांचा नाही.'

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् । साधुरेव स मन्तव्यः सम्यगव्यवसितो हि सः ॥ १,२२७.

कोणाच्याही वागण्यात कितीही दोष असला, तरी जर तो एकनिष्ठ भावाने माझी भक्ती करत असेल, तर त्याला चांगला समजावे, कारण त्याचा निर्धार योग्य आहे.

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं स गच्छति । विप्रेन्द्र प्रतिजानीहि विष्णुभक्तो न नश्यति ॥ १,२२७.

तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि कायमचा शांतता मिळवतो; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, नक्की समज की विष्णूभक्त कधीही नष्ट होत नाही.

धर्मार्थकामः किं तस्य मुक्तिस्तस्य करे स्थिता । समस्तजगतां मूलं यस्य भक्तिः स्थिरा हरौ ॥ १,२२७.

त्याला धर्म, अर्थ किंवा कामाची गरजच नसते; मुक्ती त्याच्या हातात असते, कारण ज्याची भक्ती हरिवर दृढ असते, तोच सर्व जगाचा आधार असतो.

दैवी ह्येषा गुणमयी हरेर्माया दुरत्यया । तमेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ १,२२७.

ही हरिची गुणांनी बनलेली दैवी माया अत्यंत कठीण आहे; पण जे फक्त त्याच्याकडे शरण जातात, ते या मायेला सहज पार करतात.

किं यज्ञाराधने पुंसा शिष्यते हरिमेधसाम् । भक्त्यैवाराध्यते विष्णुर्नान्यत्तत्रोपकारकम् ॥ १,२२७.

हरि यांना समर्पित यज्ञांच्या पूजेत माणसाला काय उरते? विष्णू फक्त भक्तीनेच संतुष्ट होतात; इतर काहीही त्यात मदतीचे नाही.

न दानैर्विविधैर्दत्तैः पुष्पैर्नैवानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः ॥ १,२२७.

विविध दानांनी, फुलांनी किंवा उटण्यांनीसुद्धा, जनार्दन हे महान आत्मा जसे भक्तीने तृप्त होतात तसे इतर काहीच त्यांना तृप्त करू शकत नाही.

संसारविषवृक्षस्य द्वे फले ह्यमृतोपमे । कदाचित्केशवे भक्तिस्तद्भक्तैर्वा समागमः ॥ १,२२७.

या संसाररूपी विषारी झाडाला दोनच अमृतासारखी फळे आहेत—कधी केशवांवरची भक्ती, आणि त्यांच्या भक्तांसोबत संग.

पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्वकष्टलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्यैकलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्त्यैकलाभे क्रियते प्रयत्नः ॥ १,२२७.

पाने, फुले, फळे आणि पाणी—हे सगळे सहज मिळणारे असले तरी, केवळ भक्तीनेच त्या पुरातन पुरुषाला मिळवता येते आणि त्यातूनच मुक्ती मिळते; म्हणूनच प्रयत्न केला जातो.

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामाहः । वैष्णवोस्मत्कुले जातः स नः सन्तारयिष्यति ॥ १,२२७.

आपल्या कुळात वैष्णव जन्माला आला की, पितर टाळ्या वाजवतात, नाचतात, आणि पूर्वज आनंदित होतात—तोच आपल्याला तारतो.

अज्ञानिनः सुखरे समधिक्षिपन्तो यत्पापिनोऽपि शिशुपालसुयोधनाद्याः । मुक्तिं गताः स्मरणमात्रविधूतपापाः कः संशयः परमभक्तिमतां जनानाम् ॥ १,२२७.

जे अज्ञान आणि पापी होते, ज्यांनी त्यांचा उपहास केला—शिशुपाल, दुर्योधन यांसारखे—तेही फक्त त्यांच्या आठवणीने पापमुक्त होऊन मुक्तीला पोहोचले; मग अत्यंत भक्ती असणाऱ्यांना शंका तरी कशाची?

शरमं तं प्रपन्ना ये ध्यानयोगविवर्जिताः । तेऽपि मृत्युमतिक्रम्य यान्ति तद्वैष्णवं पदम् ॥ १,२२७.

जे ध्यान किंवा योग न करता त्यांच्याकडे शरण गेले, तेही मृत्यू ओलांडून त्या वैष्णव पदाला पोहोचतात.

भवोद्भवक्लेशशतैर्हतस्तथा परिभ्रमन्निन्द्रियरन्ध्रकैर्हयैः । नियम्यतां माधव ! मे मनोहयस्त्वदङ्घ्रिशङ्कौ दृढभक्तिबन्धने ॥ १,२२७.

माधव, या जन्ममरणाच्या शेकडो यातनांनी त्रस्त होऊन, इंद्रियांच्या घोड्यांमुळे भटकत असताना, माझा मनरूपी घोडा तुझ्या पायांजवळ भक्तीच्या घट्ट बंधनात बांधून ठेव.

विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहिताः ॥ १,२२७.

विष्णूच हे परब्रह्म आहेत, जरी येथे त्रैविध्य सांगितले जाते; वेदांच्या अंतिम मार्गावरही मोहग्रस्त लोक हे ओळखू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२८ सूत उवाच । मुक्तिहेतुमनाद्यन्तमजमव्ययमक्षयम् । यो नमेत्सर्वलोकस्य नमस्यो जायते नरः

सूतमुनी म्हणाले: जो मुक्तीचा कारण, अनादि, अनंत, अजन्मा, अविनाशी आणि क्षय न होणाऱ्या त्या परमात्म्याला वंदन करतो, तो सर्व लोकांचा वंदनीय होतो.

विष्णुमानन्दमद्वैतं विज्ञानं सर्वगं प्रभुम् । प्रणमामि सदा भक्त्या चेतसा हृदयालयम्

सर्वज्ञ, सर्वत्र असणाऱ्या, आनंदमय, अद्वितीय, प्रभू विष्णूला मी नेहमी भक्तीने, मनाने आणि हृदयाने वंदन करतो.

योऽन्तस्तिष्ठन्नशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् । तं सर्वसाक्षिणं विष्णुं नमस्ये परमेश्वरम्

जो सर्वांच्या अंतर्यामी राहतो, शुभ-अशुभ पाहतो, सर्वांचा साक्षी आहे, त्या परमेश्वर विष्णूला मी वंदन करतो.

शक्तेनापि नमस्कारः प्रयुक्तश्चक्रपाणये । संसारतृणवर्गाणामुद्वेजनकरो हि सः

शक्ती असतानाही जो चक्रधारी परमेश्वराला वंदन करतो, त्याच्या नमस्कारामुळे संसाररूपी गवताच्या पात्यांमध्येही हालचाल होते.

कृष्णे स्फुरज्जलधरोदरचारुकृष्णे लोकाधिकारपुरुषे परमप्रमेये । एको हि भावगुणमात्रदृढप्रणामः सद्यः श्वपाकमपि साधयितुं सशक्तः

पावसाच्या ढगासारखा काळा, सुंदर कृष्ण, जगाचा अधिपती, अपरिमित—त्यांना केवळ भावनेने आणि गुणांनी केलेला एक दृढ नमस्कारही, अगदी नीच माणसालाही क्षणात पावन करू शकतो.

प्रणम्य दण्डबद्भूमौ नमस्कारेण योर्ऽचयेत् । स यां गतिमवाप्नोति न तां क्रतुशतैरपि

जो जमिनीवर दंडवत घालून भक्तीने पूजा करतो, त्याला जी प्राप्ती होते ती शेकडो यज्ञांनीसुद्धा मिळत नाही.

दुर्गसंसारकान्ताराकूपारेऽपि प्रधावताम् । एकः कृष्णे नमस्कारो मुक्त्या तांस्तारयिष्यति

या कठीण संसाररूपी अरण्याच्या कडेलाही, कृष्णांना एक नमस्कार केला तरी तो मुक्तीकडे घेऊन जातो.

आसीनो वा शयानो वातिष्ठन् वा यत्र तत्र वा । नमो नारायणायेति मन्त्रैकशरणो भवेत्

बसलेला असो, झोपलेला असो, उभा असो किंवा कुठेही असो, 'नमो नारायणाय' हा मंत्रच एकमेव आधार असावा.

नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वशवर्तिनी । तथापि नरके मूढाः पतन्तीति किमद्भुतम्

'नारायण' हा शब्द आहे, वाणी आपल्या हातात आहे, तरीही अज्ञानी नरकात पडतात—यात नवल ते काय?

चतुर्मुखो वा यदि कोटिवक्त्रो भवेन्नरः कोपि विशुद्धचेताः । स वै गुणानामयुतैकदेशं वदेन्न वा देववरस्य विष्णोः

जरी एखाद्या माणसाला ब्रह्मदेवाप्रमाणे चार तोंडे असली, किंवा दहा लाख तोंडे असली आणि मन पूर्णपणे शुद्ध असले, तरीसुद्धा तो देवांचा देव असलेल्या विष्णूच्या गुणांचा अगदी थोडासाही भाग सांगू शकत नाही.

व्यासाद्या मुनयः सर्वे स्तुवन्तो मधुसूदनम् । मतिक्षयान्निवर्तन्ते न गोविन्दगुणक्षयात्

व्यास वगैरे सर्व ऋषी मधुसूदनाची स्तुती करत असले, तरी त्यांच्या बुद्धीची मर्यादा येते, पण गोविंदाच्या गुणांची कधीच समाप्ती होत नाही.

अवशेनापि यन्नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः । पुमान् विमुच्यते सद्यः सिंहत्रस्तो मृगा यथा । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

कोणाच्याही तोंडून त्याचे नाव अनाहूतपणे जरी उच्चारले गेले, तरी तो मनुष्य सर्व पापांतून ताबडतोब मुक्त होतो, जसे सिंहाच्या भीतीने प्राणी पळून जातात; त्या नावाच्या उच्चाराने तो मोक्षाच्या मार्गाला लागतो.

स्वप्नेऽपि नाम स्पृशतोऽपि पुंसः क्षयं करोत्यक्षयपापराशिम् । प्रत्यक्षतः किं पुनरत्र पुंसा प्रकीर्तिते नाम्नि जनार्दनस्य

एखाद्या माणसाने स्वप्नातसुद्धा त्याचे नाव स्पर्श केले, तरीही त्याच्या अनंत पापांचा नाश होतो; मग प्रत्यक्षात कोणी जनार्दनाचे नाव उच्चारले, तर त्याचे किती मोठे फळ मिळेल!