गरुडपुराणम्

एकान्तिनः स्ववपुषा गच्छन्ति परमं पदम् । एकान्तेन समो विष्णुस्तस्मादेषां परायणः ॥ १,२२७.

जे एकनिष्ठ असतात ते स्वतःच्या स्वरूपाने परमपद गाठतात; त्यांच्यासाठी फक्त विष्णूच सर्वोच्च ध्येय असतो.

यस्मादेकान्तिनः प्रोक्तास्तद्भागवतचेतसः । प्रियाणामपि सर्वेषां देवदेवस्य सुप्रियः ॥ १,२२७.

एकनिष्ठ म्हणून ज्यांना ओळखले जाते, त्यांचे मन नेहमी त्याच्याकडे असते; सर्व प्रिय व्यक्तींमध्ये, देवांचा देव त्यांना सर्वांत जास्त प्रिय मानतो.

आपत्स्वपि सदा भस्य भक्तिरव्यभिचारिणा । या प्रीतिरधिका विष्णोर्विषयेष्वनपायिनी ॥ १,२२७.

आपत्तीमध्येही जी भक्ती कधीच ढळत नाही, ती नेहमीच मोठ्या प्रेमाने गौरवली जाते; विष्णूवरील प्रेम हे इतर सर्व गोष्टींपेक्षा मोठे असते आणि कधीही कमी होत नाही.

विष्णुं संस्मरतः सा मे हृदयान्नोपसर्पति । दृढभक्तोऽपि वेदादिसर्वशास्त्रार्थपारगः ॥ १,२२७.

मी विष्णूचे स्मरण करत असताना ती भक्ती माझ्या हृदयातून कधीच जात नाही; जरी कोणी भक्तीमध्ये दृढ असला आणि सर्व वेद व शास्त्रांचे अर्थ शिकला तरीही.

यो न सर्वेश्वरे भक्तस्तं विद्यात्पुरुषाधमम् । नाधीतवेदशास्त्रोऽपि न कृतोऽध्वरसम्भवः । यो भक्तिं वहते विष्णौ तेन सर्वं कृतं भवेत् ॥ १,२२७.

जो सर्वांचा स्वामी असलेल्या देवावर भक्ती करत नाही, त्याला सगळ्यात नीच समजावे; जरी त्याने वेद किंवा शास्त्र शिकले नसले, किंवा यज्ञ केले नसले, तरी जो विष्णूवर भक्ती ठेवतो त्याने सर्व काही साध्य केले असे समजावे.

यज्वानः क्रतुमुख्यानां वेदानां पारगा अपि । न तां यान्ति गतिं भक्ता यां यान्ति मुनिसत्तमाः ॥ १,२२७.

यज्ञ करणारे, अगदी श्रेष्ठ यज्ञ करणारे आणि वेद शिकलेले लोक, ज्या अवस्थेला भक्त साधू पोहोचतात, तिथे पोहोचू शकत नाहीत.

यः कश्चिद्वैष्णवो लोके मिथ्याचारोऽप्यनाश्रमी । पुनाति सकलांल्लोकान्सहस्रांशुरिवोदितः ॥ १,२२७.

जगातला कोणताही वैष्णव, जरी त्याचे वर्तन खोटे असले किंवा तो कोणत्याही आश्रमात नसला, तरी तो उगवत्या सूर्याप्रमाणे सर्व लोकांना पावन करतो.

ये नृशंसा दुरात्मानः पापाचररतास्तथा । तेऽपि यान्ति परं स्थानं नारायणपरायणाः ॥ १,२२७.

जे निर्दयी, वाईट मनाचे आणि पाप करणारे असतात, तरीही जर ते नारायणाच्या भक्तीत मग्न असतील, तर तेही परम स्थान मिळवतात.

दृढा जनार्दने भक्तिर्यदैवाव्यभिचारिणी । तदा कियत्स्वर्गसुखं सैव निर्वाणहेतुका ॥ १,२२७.

जेव्हा जनार्दनावर दृढ आणि कधीही न ढळणारी भक्ती असते, तेव्हा, हे श्रेष्ठ द्विज, स्वर्गातील जेवढे सुख आहे, ते सर्व त्या भक्तीमुळेच मुक्ती मिळवण्याचे कारण होते.

भ्राम्यतां तत्र संसारे नराणां कुर्मदुर्गमे । हस्तावलम्बने ह्येकं येन तुष्येज्जनार्दनः । न शृणोति गुणान्दिव्यान्देवदेवस्य चक्रिणः । स मरो बधिरो ज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ १,२२७.

या जगात कासवाच्या वाटेसारखे कठीण असलेल्या संसारात भटकणाऱ्यांसाठी, जनार्दनाला जे आवडते तेच एकमेव आधार आहे; जो देवांचा देव, चक्रधारी यांच्या दिव्य गुणांचे ऐकतोच नाही, तो मरण पावलेला, बहिरा आणि सर्व धर्मांपासून दूर समजावा.

नाम्नि संकीर्तिते विष्णोर्यस्य पुंसो न जायते । शरीरं पुलकोद्भासि तद्भवेत्कुणपोपमम् ॥ १,२२७.

कोणत्याही माणसाला विष्णूचे नाव घेताना अंगावर रोमांच येत नाही, तर त्याचे शरीर मृत शरीरासारखे आहे.

यस्मिन्भक्तिर्द्विजश्रेष्ठ मुक्तिरप्यचिराद्भवेत् । निविष्टमनसां पुंसां सर्वथा वृजिनक्षयः ॥ १,२२७.

हे श्रेष्ठ द्विज, ज्याच्यात भक्ती आहे त्याला मुक्ती लवकर मिळते; ज्यांचे मन पूर्णपणे स्थिर असते, त्यांचे सर्व पाप सर्व प्रकारे नष्ट होते.

स्वपुरुषमभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले । परिहर मधुसूदनप्रापन्नन्प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम् ॥ १,२२७.

यम आपल्या दोरी धरलेल्या सेवकाला पाहून त्या माणसाच्या कानाशी म्हणतो: 'मधुसूदनाच्या आश्रयाला गेलेल्यांना सोडून दे; मी इतरांचा स्वामी आहे, वैष्णवांचा नाही.'

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् । साधुरेव स मन्तव्यः सम्यगव्यवसितो हि सः ॥ १,२२७.

कोणाच्याही वागण्यात कितीही दोष असला, तरी जर तो एकनिष्ठ भावाने माझी भक्ती करत असेल, तर त्याला चांगला समजावे, कारण त्याचा निर्धार योग्य आहे.

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं स गच्छति । विप्रेन्द्र प्रतिजानीहि विष्णुभक्तो न नश्यति ॥ १,२२७.

तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि कायमचा शांतता मिळवतो; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, नक्की समज की विष्णूभक्त कधीही नष्ट होत नाही.

धर्मार्थकामः किं तस्य मुक्तिस्तस्य करे स्थिता । समस्तजगतां मूलं यस्य भक्तिः स्थिरा हरौ ॥ १,२२७.

त्याला धर्म, अर्थ किंवा कामाची गरजच नसते; मुक्ती त्याच्या हातात असते, कारण ज्याची भक्ती हरिवर दृढ असते, तोच सर्व जगाचा आधार असतो.

दैवी ह्येषा गुणमयी हरेर्माया दुरत्यया । तमेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ १,२२७.

ही हरिची गुणांनी बनलेली दैवी माया अत्यंत कठीण आहे; पण जे फक्त त्याच्याकडे शरण जातात, ते या मायेला सहज पार करतात.

किं यज्ञाराधने पुंसा शिष्यते हरिमेधसाम् । भक्त्यैवाराध्यते विष्णुर्नान्यत्तत्रोपकारकम् ॥ १,२२७.

हरि यांना समर्पित यज्ञांच्या पूजेत माणसाला काय उरते? विष्णू फक्त भक्तीनेच संतुष्ट होतात; इतर काहीही त्यात मदतीचे नाही.

न दानैर्विविधैर्दत्तैः पुष्पैर्नैवानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः ॥ १,२२७.

विविध दानांनी, फुलांनी किंवा उटण्यांनीसुद्धा, जनार्दन हे महान आत्मा जसे भक्तीने तृप्त होतात तसे इतर काहीच त्यांना तृप्त करू शकत नाही.

संसारविषवृक्षस्य द्वे फले ह्यमृतोपमे । कदाचित्केशवे भक्तिस्तद्भक्तैर्वा समागमः ॥ १,२२७.

या संसाररूपी विषारी झाडाला दोनच अमृतासारखी फळे आहेत—कधी केशवांवरची भक्ती, आणि त्यांच्या भक्तांसोबत संग.

पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्वकष्टलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्यैकलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्त्यैकलाभे क्रियते प्रयत्नः ॥ १,२२७.

पाने, फुले, फळे आणि पाणी—हे सगळे सहज मिळणारे असले तरी, केवळ भक्तीनेच त्या पुरातन पुरुषाला मिळवता येते आणि त्यातूनच मुक्ती मिळते; म्हणूनच प्रयत्न केला जातो.

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामाहः । वैष्णवोस्मत्कुले जातः स नः सन्तारयिष्यति ॥ १,२२७.

आपल्या कुळात वैष्णव जन्माला आला की, पितर टाळ्या वाजवतात, नाचतात, आणि पूर्वज आनंदित होतात—तोच आपल्याला तारतो.

अज्ञानिनः सुखरे समधिक्षिपन्तो यत्पापिनोऽपि शिशुपालसुयोधनाद्याः । मुक्तिं गताः स्मरणमात्रविधूतपापाः कः संशयः परमभक्तिमतां जनानाम् ॥ १,२२७.

जे अज्ञान आणि पापी होते, ज्यांनी त्यांचा उपहास केला—शिशुपाल, दुर्योधन यांसारखे—तेही फक्त त्यांच्या आठवणीने पापमुक्त होऊन मुक्तीला पोहोचले; मग अत्यंत भक्ती असणाऱ्यांना शंका तरी कशाची?

शरमं तं प्रपन्ना ये ध्यानयोगविवर्जिताः । तेऽपि मृत्युमतिक्रम्य यान्ति तद्वैष्णवं पदम् ॥ १,२२७.

जे ध्यान किंवा योग न करता त्यांच्याकडे शरण गेले, तेही मृत्यू ओलांडून त्या वैष्णव पदाला पोहोचतात.

भवोद्भवक्लेशशतैर्हतस्तथा परिभ्रमन्निन्द्रियरन्ध्रकैर्हयैः । नियम्यतां माधव ! मे मनोहयस्त्वदङ्घ्रिशङ्कौ दृढभक्तिबन्धने ॥ १,२२७.

माधव, या जन्ममरणाच्या शेकडो यातनांनी त्रस्त होऊन, इंद्रियांच्या घोड्यांमुळे भटकत असताना, माझा मनरूपी घोडा तुझ्या पायांजवळ भक्तीच्या घट्ट बंधनात बांधून ठेव.

विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहिताः ॥ १,२२७.

विष्णूच हे परब्रह्म आहेत, जरी येथे त्रैविध्य सांगितले जाते; वेदांच्या अंतिम मार्गावरही मोहग्रस्त लोक हे ओळखू शकत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२८ सूत उवाच । मुक्तिहेतुमनाद्यन्तमजमव्ययमक्षयम् । यो नमेत्सर्वलोकस्य नमस्यो जायते नरः

सूतमुनी म्हणाले: जो मुक्तीचा कारण, अनादि, अनंत, अजन्मा, अविनाशी आणि क्षय न होणाऱ्या त्या परमात्म्याला वंदन करतो, तो सर्व लोकांचा वंदनीय होतो.

विष्णुमानन्दमद्वैतं विज्ञानं सर्वगं प्रभुम् । प्रणमामि सदा भक्त्या चेतसा हृदयालयम्

सर्वज्ञ, सर्वत्र असणाऱ्या, आनंदमय, अद्वितीय, प्रभू विष्णूला मी नेहमी भक्तीने, मनाने आणि हृदयाने वंदन करतो.

योऽन्तस्तिष्ठन्नशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् । तं सर्वसाक्षिणं विष्णुं नमस्ये परमेश्वरम्

जो सर्वांच्या अंतर्यामी राहतो, शुभ-अशुभ पाहतो, सर्वांचा साक्षी आहे, त्या परमेश्वर विष्णूला मी वंदन करतो.