गरुडपुराणम्

ततस्तु वैष्णवी माया वृणोत्यत्यन्तमोहिनी । बालत्वं त्वथ कौमारं यौवनं वृद्धतामपि ॥ १,२२५.

मग विष्णूची माया त्याला पूर्णपणे झाकते; तो बालपण, कुमारावस्था, तारुण्य आणि म्हातारपण या सर्व अवस्थांतून जातो.

ततश्च मरणं तत्तद्धर्मामाप्नोति मानवः । एवं संसारचक्रेऽस्मिन् भ्राम्यते घटीयन्त्रवत् ॥ १,२२५.

यानंतर मृत्यू येतो आणि माणूस आपल्या कर्मानुसार फळ मिळवतो; अशा प्रकारे या जन्ममरणाच्या फेर्यात तो पाण्याच्या चाकासारखा फिरत राहतो.

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु पापयोनिषु जायते । पतितात्प्रतिगृह्याथ अधोयोनिं व्रजेद्बुधः ॥ १,२२५.

नरकातून सुटल्यावर माणूस पापी योनीत जन्म घेतो; पडल्यावर आणि पुन्हा मिळाल्यावर, ज्ञानी माणूस अधःपातात जाऊ शकतो.

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु कृमिर्भवति याचकः । उपाध्यायव्यलीकं तु कृत्वा श्वा भवति द्विज ॥ १,२२५.

नरकातून सुटल्यावर तो किडा किंवा भिकारी होतो; जो द्विज आपला गुरु फसवतो, तो कुत्रा बनतो.

तज्जायां मनसा वाञ्छंस्तद्द्रव्यं वाप्यसंशयम् । गर्दभोजायते जन्तुर्मित्रस्यैवापमानकृत् ॥ १,२२५.

दुसऱ्याची पत्नी किंवा मालमत्ता मनातही इच्छिली, किंवा ती नक्कीच घेतली, तर तो प्राणी गाढव म्हणून जन्म घेतो; मित्राचा अपमान करणाऱ्यालाही हेच फळ मिळते.

पितरौ पीडयित्वा तु कच्छपत्वञ्च जायते । भुर्तुः पिण्डमुपाश्वस्तो वञ्जयित्वा तमेव यः ॥ १,२२५.

पालकांना त्रास दिला तर तो कासव म्हणून जन्म घेतो; आणि जो भाऊच्या पिंडाचा अपहार करतो, तोही तसाच जन्म घेतो.

सोऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः । न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः ॥ १,२२५.

तोही मोहाने ग्रासला गेला तर मरणानंतर वानर म्हणून जन्म घेतो; आणि जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, नरकातून सुटल्यावर किडा बनतो.

असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः । विश्वासहर्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

ज्याच्या मनात हेवा नसतो, तो नरकातून मुक्त होतो, अगदी राक्षस असला तरी. पण जो विश्वासघात करतो, तो मास्याच्या पोटी जन्म घेतो.

यवधान्यानि संहृत्य जायते मूषको मृतः । परदाराभिमर्शात्तु वृको घोरोऽभिजायते ॥ १,२२५.

जो ज्वारी, गहू वगैरे धान्य गोळा करतो आणि मरतो, तो उंदीर होतो. दुसऱ्याच्या बायेला स्पर्श करणारा भयंकर लांडगा होतो.

भ्रातृभार्याप्रसंगेन कोकिलो जायते नरः । गुर्वादिभार्यागमनाच्छूकरो जायते नरः ॥ १,२२५.

जो आपल्या भावाच्या बायेकडे वळतो, तो कोकिळ होतो. गुरू किंवा वडीलधाऱ्याच्या बायेकडे जाणारा डुक्कर होतो.

यज्ञदानविवाहानां विघ्नकर्ता भवेत्कृमिः । देवतापितृविप्राणामदत्त्वा योऽन्नमश्नुते ॥ १,२२५.

यज्ञ, दान किंवा लग्नात अडथळा आणणारा किडा होतो. देव, पितर किंवा ब्राह्मण यांना अन्न न देता स्वतः खातो, तोही तसाच होतो.

प्रमुक्तो नरकाद्वापि वायसः सन्प्रजायते । ज्येष्ठभ्रात्रपमानाच्च क्रौञ्चयोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

जो नरकातून सुटतो, तो कावळा होतो. मोठ्या भावाचा अपमान करणारा क्रौंच पक्ष्याच्या जातीमध्ये जन्म घेतो.

शूद्रस्तु ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते । तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कटीको भवेत् ॥ १,२२५.

शूद्र जर ब्राह्मण स्त्रीकडे गेला, तर तो किड्याच्या पोटी जन्म घेतो. तिच्यापासून मूल जन्माला घातल्यास, तो लाकडात राहणारा किडा होतो.

कृतघ्नः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा । अशस्त्रं पुरुषं हर्ता नरः सञ्जायते खरः ॥ १,२२५.

कृतघ्न माणूस किडा, कीटक, पतंग किंवा विंचू होतो. निःशस्त्र माणसाचे काही चोरल्यास, तो गाढव होतो.

कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनञ्चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ॥ १,२२५.

जो स्त्री किंवा लहान मुलांना मारतो, तो किडा होतो. जेवण चोरल्यास, तो माशी होतो.

हृत्वाज्यञ्चैव मार्जारस्तिलहृच्चैव मूषकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्भुरमामिषम् ॥ १,२२५.

तूप चोरणारा मांजर होतो, तीळ चोरणारा उंदीर होतो, साजूक तूप चोरणारा मुंगूस होतो, मांस किंवा भात चोरणारा कावळा होतो.

मधु हृत्वा नरो दंशपूपं हृत्वा पिपीलिकः । अपो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते ॥ १,२२५.

मध चोरणारा डास किंवा चावणारा कीटक होतो, पापड किंवा गोड पदार्थ चोरणारा मुंगी होतो, पाणी चोरणारा पापी कावळा होतो.

हृते काष्ठे च हारीतः कपोतो वा प्रजायते । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

लाकूड चोरणारा पोपट किंवा कपोत होतो. सोनं किंवा भांडी चोरणारा किड्याच्या पोटी जन्म घेतो.

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वह्रिहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकं हृत्वा शाकपत्रञ्च जायते ॥ १,२२५.

कापूस चोरणारा क्रौंच पक्षी होतो, नांगर चोरणारा बगळा होतो, रंगीत पूड चोरणारा मोर होतो, भाजीची पानं चोरणारा ससा होतो.

जीवञ्जीवकतां याति रक्तवस्त्वपहृन्नरः । छुछुन्दरिः शुभान्गन्धाञ्छशं हृत्वा शशो भवेत् ॥ १,२२५.

जिवंत प्राणी चोरणारा मुंगूस होतो, लाल वस्त्र चोरणारा उंदीर होतो, सुवासिक पदार्थ चोरणारा ससा होतो.

षण्डाः कलापहरणे काष्ठहृत्तृणकीटकः । पुष्पं हृत्वा दरिद्रस्तु पङ्गुर्याचकहृन्नरः ॥ १,२२५.

दागिने चोरणारे शंढ लाकडात राहणारे किडे होतात. फुलं चोरणारा गरीब होतो. अपंगाच्या भिक्षापात्र चोरणारा अपंगच होतो.

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । गृहहृन्नरकान्गत्वा रौरवादीन्सुदारुणान् ॥ १,२२५.

भाजी चोरणारा पोपट होतो, पाणी चोरणारा चातक पक्षी होतो. घर चोरणारा नरकात जाऊन भयंकर रूपात जन्म घेतो.

तृणगुल्मलतावल्लीत्वग्घारी तरुतां व्रजेत् । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णादिहारिणाम् ॥ १,२२५.

गवत, झुडुपं, वेल, झाडाची साल चोरणारा झाड होतो. गायी, सोनं वगैरे चोरणाऱ्यांनाही हाच क्रम लागू पडतो.

विद्यापहारी मूकः स्याद्गत्वा च नरकान्बहन् । असमिद्धे हुते चाग्नौ मन्दाग्निः खलु जायते ॥ १,२२५.

विद्या चोरणारा माणूस मुका होतो आणि नरकात जाऊन, यज्ञातील अग्नी नीट पेटला नाही तर मंद अग्नी होतो.

परनिन्दा कृतघ्नत्वं परसीमाभिघातनम् । नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम् ॥ १,२२५.

दुसऱ्याची निंदा करणे, कृतघ्नता, दुसऱ्याच्या जमिनीवर अतिक्रमण करणे, कठोरपणा, निर्दयपणा आणि दुसऱ्याच्या बायेकडे जाणे—

परस्वहरणाशौचं देवतानां च कुत्सनम् । निकृत्य बन्धनं नॄणां कार्पण्यञ्च नृणां वधः । उपलक्षणाद्विजानीयान्मुक्तानां नरकादनु ॥ १,२२५.

इतरांचे धन चोरणे, अपवित्रता, देवांची निंदा करणे, कपट, लोकांना बांधून ठेवणे, कंजुषपणामुळे हत्या करणे — या सर्व लक्षणांवरून नरकातून सुटलेल्यांना ओळखावे.

दया भूतेषु संवादः परलोकं प्रति क्रिया । सत्यं हितार्थमुक्तिश्च वेदप्रामाण्यदर्शनम् ॥ १,२२५.

सर्व प्राण्यांवर दया, सत्य बोलणे, परलोकासाठी चांगली कृत्ये करणे, हितासाठी सत्य सांगणे आणि वेदांचा मान राखणे — ही त्यांची लक्षणे आहेत.

गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिसेवनं साधुसंयमः । सत्क्रियाष्वसनं मैत्री स्वर्गस्य लक्षणं विदुः । अष्टाङ्गयोगविज्ञानात्प्राप्नोत्यात्यन्तिकं फलम् ॥ १,२२५.

गुरु, देव, ऋषी आणि सिद्ध यांची सेवा करणे, सज्जनांमध्ये संयम ठेवणे, चांगल्या वागणुकीत आनंद मानणे, मैत्री — ही स्वर्गाची लक्षणे मानली जातात; आणि अष्टांग योगाचे ज्ञान मिळवल्यावर अत्युच्च फळ मिळते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२६ सूत उवाच वक्ष्ये साङ्गं महायोगं भुक्तिमुक्तिकरं परम् । सर्वपापप्रशमनं भक्त्यानुपठितं शृणु ॥ १,२२६.

सूतमुनी म्हणाले: मी आता संपूर्ण महायोग सांगतो, जो सुख आणि मुक्ती देतो, सर्व पापे नाहीशी करतो — भक्तीने ऐक.