गरुडपुराणम्

शतवर्षं हरिः शेते सृजत्यथ दिनगमे । अव्यक्तादिक्रमेणैव व्यक्तीभूतं चराचरम् ॥ १,२२४.

शंभर दिव्य वर्षे हरि विश्रांती घेतो, आणि मग दिवसाच्या सुरुवातीला, अव्यक्तापासून सर्व चराचर सृष्टी प्रकट करतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२५ सूत उवाच । आध्यात्मिकादितापांस्त्रीञ्ज्ञात्व संस्राचक्रवित् । उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम् ॥ १,२२५.

सूतमुनी म्हणाले: जो माणूस आध्यात्मिक, शारीरिक आणि बाह्य अशा तिन्ही प्रकारच्या दुःखांना ओळखतो आणि जन्ममरणाचा फेरा समजतो, तो ज्ञान आणि वैराग्यामुळे अंतिम मुक्ती मिळवतो.

संसारचक्रं वक्ष्येऽहमादाबुत्क्रान्तिकालतः । यद्विना पुरुषार्थो न लीनः स्यात्परमात्मनि ॥ १,२२५.

आता मी मृत्यूनंतर सुरू होणारा जन्ममरणाचा फेरा सांगतो; हे ज्ञान नसेल तर मनुष्याचा खरा हेतू परमात्म्यात विलीन होत नाही.

ऊर्ध्ववासी नरस्त्यक्त्वा देहमन्यत्प्रपद्यते । नीयतेद्वादशाहेन यमस्य यमपूरुषैः ॥ १,२२५.

जो माणूस सदाचाराने जगतो, तो शरीर सोडल्यानंतर दुसरे रूप घेतो; बारा दिवसांत यमाचे दूत त्याला यमाच्या लोकात घेऊन जातात.

तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह । यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति यमलोके तदश्नुते ॥ १,२२५.

तेथे त्याचे नातेवाईक तिळांसह जे पाणी देतात आणि जे पिंड अर्पण करतात, ते सर्व तो यमाच्या लोकात अनुभवतो.

गतश्च नरकं पापात्स्वर्गं याति स्वपुण्यतः । पापकृद्याति नरकं पुण्यकृद्याति वै दिवम् ॥ १,२२५.

पापामुळे जो नरकात गेला, तो स्वतःच्या पुण्यामुळे स्वर्गात जातो; पाप करणारा नरकात जातो आणि पुण्य करणारा स्वर्गात पोहोचतो.

स्वर्गाच्च नरकात्त्यक्तः स्त्रीणां गर्भे भवत्यपि । नाभिभूतञ्च तस्यैव याति बीजद्वयं हि तत् ॥ १,२२५.

स्वर्ग किंवा नरक सोडून, माणूस पुन्हा स्त्रीच्या गर्भात जन्म घेतो; दोन बीज एकत्र येऊन त्याच्यात प्रवेश करतात.

कललं बुद्ब्रुदमयं ततः शोणितमेव च । पेश्याः पलसमोऽण्डः स्यादङ्कुरं तत उच्यते ॥ १,२२५.

सुरुवातीला कलल म्हणजे गर्भाचा गोळा तयार होतो, मग फुग्यांसारखे रूप येते, त्यानंतर रक्त तयार होते; मग तो गोळा वाटाण्याएवढा होतो आणि त्यातून अंकुर फुटतो.

उपाङ्गान्यङ्गुलीनेत्रनासास्यश्रवणानि च । आवहं याति चाङ्गेभ्यस्तत्परन्तु नखादिकम् ॥ १,२२५.

हातपाय, बोटं, डोळे, नाक, तोंड, कान हे सर्व अवयव तयार होतात; आणि त्यानंतर त्या अवयवांतून नखं वगैरे वाढतात.

त्वचो रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् । नरश्चाधोमुखः स्थित्वा दशमे च सः जायते ॥ १,२२५.

त्वचेपासून केस उगवतात आणि मग डोक्यावरील केसही येतात; माणूस उलटा राहून दहाव्या महिन्यात जन्माला येतो.

ततस्तु वैष्णवी माया वृणोत्यत्यन्तमोहिनी । बालत्वं त्वथ कौमारं यौवनं वृद्धतामपि ॥ १,२२५.

मग विष्णूची माया त्याला पूर्णपणे झाकते; तो बालपण, कुमारावस्था, तारुण्य आणि म्हातारपण या सर्व अवस्थांतून जातो.

ततश्च मरणं तत्तद्धर्मामाप्नोति मानवः । एवं संसारचक्रेऽस्मिन् भ्राम्यते घटीयन्त्रवत् ॥ १,२२५.

यानंतर मृत्यू येतो आणि माणूस आपल्या कर्मानुसार फळ मिळवतो; अशा प्रकारे या जन्ममरणाच्या फेर्यात तो पाण्याच्या चाकासारखा फिरत राहतो.

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु पापयोनिषु जायते । पतितात्प्रतिगृह्याथ अधोयोनिं व्रजेद्बुधः ॥ १,२२५.

नरकातून सुटल्यावर माणूस पापी योनीत जन्म घेतो; पडल्यावर आणि पुन्हा मिळाल्यावर, ज्ञानी माणूस अधःपातात जाऊ शकतो.

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु कृमिर्भवति याचकः । उपाध्यायव्यलीकं तु कृत्वा श्वा भवति द्विज ॥ १,२२५.

नरकातून सुटल्यावर तो किडा किंवा भिकारी होतो; जो द्विज आपला गुरु फसवतो, तो कुत्रा बनतो.

तज्जायां मनसा वाञ्छंस्तद्द्रव्यं वाप्यसंशयम् । गर्दभोजायते जन्तुर्मित्रस्यैवापमानकृत् ॥ १,२२५.

दुसऱ्याची पत्नी किंवा मालमत्ता मनातही इच्छिली, किंवा ती नक्कीच घेतली, तर तो प्राणी गाढव म्हणून जन्म घेतो; मित्राचा अपमान करणाऱ्यालाही हेच फळ मिळते.

पितरौ पीडयित्वा तु कच्छपत्वञ्च जायते । भुर्तुः पिण्डमुपाश्वस्तो वञ्जयित्वा तमेव यः ॥ १,२२५.

पालकांना त्रास दिला तर तो कासव म्हणून जन्म घेतो; आणि जो भाऊच्या पिंडाचा अपहार करतो, तोही तसाच जन्म घेतो.

सोऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः । न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः ॥ १,२२५.

तोही मोहाने ग्रासला गेला तर मरणानंतर वानर म्हणून जन्म घेतो; आणि जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, नरकातून सुटल्यावर किडा बनतो.

असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः । विश्वासहर्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

ज्याच्या मनात हेवा नसतो, तो नरकातून मुक्त होतो, अगदी राक्षस असला तरी. पण जो विश्वासघात करतो, तो मास्याच्या पोटी जन्म घेतो.

यवधान्यानि संहृत्य जायते मूषको मृतः । परदाराभिमर्शात्तु वृको घोरोऽभिजायते ॥ १,२२५.

जो ज्वारी, गहू वगैरे धान्य गोळा करतो आणि मरतो, तो उंदीर होतो. दुसऱ्याच्या बायेला स्पर्श करणारा भयंकर लांडगा होतो.

भ्रातृभार्याप्रसंगेन कोकिलो जायते नरः । गुर्वादिभार्यागमनाच्छूकरो जायते नरः ॥ १,२२५.

जो आपल्या भावाच्या बायेकडे वळतो, तो कोकिळ होतो. गुरू किंवा वडीलधाऱ्याच्या बायेकडे जाणारा डुक्कर होतो.

यज्ञदानविवाहानां विघ्नकर्ता भवेत्कृमिः । देवतापितृविप्राणामदत्त्वा योऽन्नमश्नुते ॥ १,२२५.

यज्ञ, दान किंवा लग्नात अडथळा आणणारा किडा होतो. देव, पितर किंवा ब्राह्मण यांना अन्न न देता स्वतः खातो, तोही तसाच होतो.

प्रमुक्तो नरकाद्वापि वायसः सन्प्रजायते । ज्येष्ठभ्रात्रपमानाच्च क्रौञ्चयोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

जो नरकातून सुटतो, तो कावळा होतो. मोठ्या भावाचा अपमान करणारा क्रौंच पक्ष्याच्या जातीमध्ये जन्म घेतो.

शूद्रस्तु ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते । तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कटीको भवेत् ॥ १,२२५.

शूद्र जर ब्राह्मण स्त्रीकडे गेला, तर तो किड्याच्या पोटी जन्म घेतो. तिच्यापासून मूल जन्माला घातल्यास, तो लाकडात राहणारा किडा होतो.

कृतघ्नः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा । अशस्त्रं पुरुषं हर्ता नरः सञ्जायते खरः ॥ १,२२५.

कृतघ्न माणूस किडा, कीटक, पतंग किंवा विंचू होतो. निःशस्त्र माणसाचे काही चोरल्यास, तो गाढव होतो.

कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनञ्चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ॥ १,२२५.

जो स्त्री किंवा लहान मुलांना मारतो, तो किडा होतो. जेवण चोरल्यास, तो माशी होतो.

हृत्वाज्यञ्चैव मार्जारस्तिलहृच्चैव मूषकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्भुरमामिषम् ॥ १,२२५.

तूप चोरणारा मांजर होतो, तीळ चोरणारा उंदीर होतो, साजूक तूप चोरणारा मुंगूस होतो, मांस किंवा भात चोरणारा कावळा होतो.

मधु हृत्वा नरो दंशपूपं हृत्वा पिपीलिकः । अपो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते ॥ १,२२५.

मध चोरणारा डास किंवा चावणारा कीटक होतो, पापड किंवा गोड पदार्थ चोरणारा मुंगी होतो, पाणी चोरणारा पापी कावळा होतो.

हृते काष्ठे च हारीतः कपोतो वा प्रजायते । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १,२२५.

लाकूड चोरणारा पोपट किंवा कपोत होतो. सोनं किंवा भांडी चोरणारा किड्याच्या पोटी जन्म घेतो.

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वह्रिहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकं हृत्वा शाकपत्रञ्च जायते ॥ १,२२५.

कापूस चोरणारा क्रौंच पक्षी होतो, नांगर चोरणारा बगळा होतो, रंगीत पूड चोरणारा मोर होतो, भाजीची पानं चोरणारा ससा होतो.