गरुडपुराणम्

दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम् । कापिलं वामनञ्चैव तथैवोशनसेरितम् ॥ १,२२३.

दुर्वासांनी सांगितलेले अद्भुत, नंतर नारदांनी सांगितलेले, कपिल, वामन आणि उषणाने सांगितलेले असेही आहेत.

ब्रह्माण्डं वारुणञ्चाथ कालिकाह्वयमेव च । माहेश्वरं तथा साम्बमेवं सर्वार्थसञ्चयम् । पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम् ॥ १,२२३.

ब्रह्मांड, वारुण, कालिका नावाचे, माहेश्वर, सांब — असे सर्व अर्थांचा संग्रह; पराशरांनी सांगितलेले, मारिच आणि भार्गव नावाचेही आहेत.

पुराणं धर्मशास्त्रञ्च वेदास्त्वङ्गानि यन्मुने । न्यायः शौनक मीमांसा आयुर्वेदार्थशास्त्रकम् । गान्धर्वश्च धनुर्वेदो विद्या ह्यष्टादशस्मृताः ॥ १,२२३.

पुराण, धर्मशास्त्र, वेद आणि त्यांची अंगे, हे ऋषे; न्याय, शौनक, मीमांसा, आयुर्वेद, अर्थशास्त्र, गंधर्व, धनुर्वेद — या अठरा विद्या मानल्या जातात.

द्वापरान्तेन च हरिर्गुरुभारमपाहरत् । एकपादस्थिते धर्मे कृष्णत्वञ्चाच्युते गते ॥ १,२२३.

द्वापारयुगाच्या शेवटी हरिने गुरूंचा भार दूर केला; धर्म एका पायावर उभा राहिला आणि कृष्ण अच्युत होऊन निघून गेला.

जनास्तदा दुराचारा भविष्यन्ति च निर्दयाः । सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणाः । कालसञ्चोदितास्तेऽपि परिवर्तन्त आत्मनि ॥ १,२२३.

तेव्हा लोक दुष्ट आणि निर्दयी होतील; सत्त्व, रज आणि तम हे गुण माणसात दिसतात आणि काळाच्या प्रेरणेने ते मनात फिरतात.

प्रभूतञ्च यदा सत्त्वं मनो बुद्धीन्द्रियाणि च । तदा कृतयुगं विद्याज्ज्ञाने तपसि यद्रतिः ॥ १,२२३.

जेव्हा सत्त्व, मन, बुद्धी आणि इंद्रिये पुष्कळ असतात, तेव्हा ते कृतयुग समजावे, जेव्हा ज्ञान आणि तप यात आनंद असतो.

यदा कर्मसु काम्येषु शक्तिर्यशसि देहिनाम् । तदा त्रेता रजोभूतिरिति जानीहि शौनक ॥ १,२२३.

जेव्हा लोकांची शक्ती कर्म, इच्छा आणि कीर्तीमध्ये असते, तेव्हा, शौनक, जाण की त्रेतायुग म्हणजे रजोगुणाचा प्रभाव आहे.

यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भश्च मत्सरः । कर्मणाञ्चापि काम्यानां द्वापरं तद्रजस्तमः ॥ १,२२३.

जेव्हा लोभ, असमाधान, अहंकार, दंभ, मत्सर आणि काम्य कर्मे असतात, तेव्हा द्वापारयुग — रज आणि तम यांचा संयोग — असे समजावे.

यदा सदानृतं तन्द्रा निद्रा हिंसादिसाधनम् । शोकमोहौ भयं दैन्यं स कलिस्तमसि स्मृतः ॥ १,२२३.

जेव्हा नेहमी असत्य, आळस, झोप, हिंसा, शोक, मोह, भीती आणि दारिद्र्य असते, तेव्हा ते कलियुग, तमोगुणाने भरलेले, असे समजले जाते.

यस्मिञ्जनाः कामिनः स्युः शश्वत्कटुकभाषिणः । दस्यूत्कृष्टा जनपदा वेदाः पाषण्डदूषिताः ॥ १,२२३.

ज्यात लोक कामुक, नेहमी कठोर बोलणारे, दरोडेखोर गावांवर राज्य करतात आणि वेद पाखंडी लोकांनी दूषित केलेले असतात.

राजानश्च प्रजाभिक्षाः शिश्नोदरपराजिताः । अव्रता वटवोऽशौचा भिक्षवश्च कुटुम्बिनः ॥ १,२२३.

राजे प्रजेकडून भीक मागतात, वासना आणि भुकेने जिंकलेले असतात; व्रत नसलेले, अपवित्र ब्राह्मण, आणि भिक्षुक गृहस्थ असतात.

तपस्विनो ग्रामवासाः न्यासिनो ह्यर्थलोलुपाः । ह्रस्वकाया महाहाराश्चौरास्ते साधवः स्मृताः ॥ १,२२३.

तपस्वी गावात राहतील, संन्यासी धनाच्या मागे लागतील; अंगाने लहान असणारे लोक भरपूर खातील, आणि चोर लोकांना चांगले समजले जाईल.

त्यक्ष्यन्ति भृत्याश्च पतिं तापसस्त्यक्ष्यति व्रतम् । शूद्राः प्रतिग्रहिष्यन्ति वैश्या व्रतपरायणः ॥ १,२२३.

नोकर आपल्या मालकाला सोडून जातील, तपस्वी आपले व्रत सोडतील; शूद्र लोक दान स्वीकारतील, आणि वैश्य लोक धर्मकर्मात मन लावतील.

उद्विग्नाः सन्ति च जनाः पिशाचसदृशाः प्रजाः । अन्यायभोजनेनाग्निदेवतातिथिपूजनम् ॥ १,२२३.

लोक नेहमीच काळजीत राहतील, आणि माणसे राक्षसांसारखी दिसतील; चुकीच्या मार्गाने मिळवलेल्या अन्नाने अग्नी, देवता आणि पाहुण्यांची पूजा केली जाईल.

करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पित्र्योदकक्रियाम् । स्त्रीपराश्च जनाः सर्वे शूद्रप्रायाश्च शौनक ॥ १,२२३.

कलियुग येताच लोक पितरांसाठी पाणी देण्याचा विधी करणार नाहीत; सर्व लोक स्त्रियांच्या मागे लागतील, आणि बहुतेक लोक शूद्रच असतील, शौनक.

बहुप्रजाल्पभाग्याश्च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः । शिरः कण्डूयनपरा आज्ञां भेत्स्यन्ति भर्त्सिताः ॥ १,२२३.

कलियुगात स्त्रिया खूप बोलक्या आणि नशिबवान असतील; त्या डोकं खाजवण्यात गुंतलेल्या राहतील, आणि ओरडले की आज्ञा मोडतील.

विष्णुं न पूजयिष्यन्ति पाषण्डोपहता जनाः । कलेर्दोषनिधेर्विप्रा अस्ति ह्येको महागुणः ॥ १,२२३.

पाखंडी विचारांनी भरलेले लोक विष्णूची पूजा करणार नाहीत; पण ब्राह्मणांनो, कलियुगात दोष जरी खूप असले तरी एक मोठा गुण आहे.

कीर्तनादेव कृष्णस्य महाबन्धं परित्यजेत् । कृते यद्ध्यायतो विष्णुं त्रेतायां जपतः फलम् ॥ १,२२३.

फक्त कृष्णाचे नामस्मरण केल्याने मोठ्या बंधनातून मुक्तता मिळते; कृतयुगात विष्णूचे ध्यान करून, त्रेतायुगात जप करून जे फळ मिळते,

द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद्धरिकीर्तनात् । तस्माद्ध्येयो हरिर्नित्यं गेयः पूज्यश्च शौनक ॥ १,२२३.

द्वापरयुगात सेवा करून जे फळ मिळते, ते कलियुगात हरिच्या कीर्तनाने मिळते; म्हणून, शौनक, हरिचे नेहमी ध्यान करावे, त्याचे गुणगान करावे आणि पूजा करावी.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२४ सूत उवाच । चतुर्युगसहस्रान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः । अनावृष्टिश्च कल्पान्ते जायते शतवार्षिकी ॥ १,२२४.

सूतमुनी म्हणाले: चार युगांच्या हजार चक्रांच्या शेवटी ब्रह्माचा नैमित्तिक प्रलय होतो; कल्पाच्या शेवटी शंभर वर्षांची दुष्काळ पडतो.

उतिष्ठन्ति तदा रौद्रा दिवि सप्त दिवाकराः । ते तु पीत्वा जलं सर्वं शोषयन्ति जगत्त्रयम् ॥ १,२२४.

त्या वेळी आकाशात सात भयंकर सूर्य उगवतात; ते सगळं पाणी शोषून घेतात आणि तिन्ही लोक सुकवतात.

भूर्भुवः स्वर्महर्लोकं चराचरं जनस्तथा । विष्णुश्च रुद्रो भूत्वासौ पातालानि दहत्यधः ॥ १,२२४.

भूर्लोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक, महर्लोक, जनलोक, जड आणि जंगम सगळं नष्ट होतं; विष्णू रुद्ररूप घेऊन पाताळलोक जाळतो.

विष्णुर्दहेत्त्रिलोकञ्चि मुखान्मेघान् सृजत्यलम् । वर्षन्ते वै वर्षशतं नानावर्णा महाघनाः ॥ १,२२४.

विष्णू तिन्ही लोक जाळतो, आणि त्याच्या तोंडातून मेघ निर्माण होतात; हे मोठे आणि रंगीबेरंगी मेघ शंभर वर्षे पाऊस पाडतात.

विष्णुरूपःशतं वाति वर्षाणां वायुरूर्जितः । विष्णुरे कार्णवी भूते वर्षे ब्रह्मस्वरूपधृक् । शेतेऽनन्तासने विष्णुर्नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ १,२२४.

विष्णूरूप असलेला वारा शंभर वर्षे जोरात वाहतो; विष्णू ब्रह्मरूप घेऊन समुद्र बनतो, आणि स्थावर-जंगम सर्व नष्ट झाल्यावर, अनंत सर्पावर झोपतो.

सुप्त्वा वर्षसहस्रं स जगद्भूयोऽसृजद्धरिः । अथ प्राकृतिकं वक्ष्ये प्रलयं शृणु शौनक ॥ १,२२४.

हरि हजार वर्षे झोपून राहतो आणि पुन्हा जगाची निर्मिती करतो; आता मी नैसर्गिक प्रलय सांगतो, ऐक शौनक.

पूर्णे संवत्सरशते संहृत्य सकलं जगत् । ब्रह्माणं न्यस्य देहे हि मुक्तो योगबलैर्हरिः ॥ १,२२४.

शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, हरि संपूर्ण जग मागे घेतो; योगशक्तीने ब्रह्माला स्वतःमध्ये ठेवतो आणि मुक्त होतो.

ये गता ब्रह्मणः स्थानं तेऽपि यान्ति परं पदम् । अनावृष्ट्यर्कसम्पन्ना आसन्मेघास्तथा द्विज । शतं वर्षाणि वर्षद्भिर्मेधैरण्डं प्रपूर्यते ॥ १,२२४.

जे ब्रह्मलोकात पोहोचले, तेही परमपदाला जातात; द्विजा, दुष्काळ आणि सूर्यामुळे तयार झालेले मेघ शंभर वर्षे पावसाने अंड ब्रह्मांड भरतात.

अन्तर्गतेन तोयेन भिन्नमण्डं जगत्पतेः । पूर्णे ब्रह्मायुषि गते भिद्यतेऽम्भसि लीयते ॥ १,२२४.

जगाच्या स्वामीच्या अंडात असलेल्या पाण्यामुळे ते अंड फुटते; ब्रह्माचा आयुष्य संपल्यावर, ते तुटते आणि पाण्यात विलीन होते.

एवं सा जगदाधारा तोये चोर्वो प्रलीयते । आपस्तेजसि लीयन्ते तेजो वायौ प्रलीयते ॥ १,२२४.

अशा प्रकारे जगाचा आधार पाण्यात विलीन होतो, पाणी तेजात, आणि तेज वायूत विलीन होते.