गरुडपुराणम्

अस्थि चर्म मलं वापि मूषिकां यदि कूपतः । उद्धृत्य चोदकं पञ्च गव्याच्छुद्ध्येत्तु शोधितम् ॥ १,२२२.

विहिरीत हाड, कातडी, घाण किंवा उंदीर पडला तर ते काढून, पाच घागरी पाणी काढून, आणि पाच प्रकारच्या गायीच्या पदार्थांनी ते पाणी शुद्ध होते.

तडागे पुष्करिण्यादौ भस्मादिं पातयेत्तथा । षट्कुम्भानप उत्द्धृय पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ १,२२२.

तलाव किंवा पुष्करणीत राख किंवा असे काही पडले तर, सहा घागरी पाणी काढून आणि पाच प्रकारच्या गायीच्या पदार्थांनी ते पाणी शुद्ध होते.

स्त्रीरजः पतितं मध्ये त्रिंशत्कुम्भान्समुद्धरेत् । अगम्यागमनं कृत्वा मद्यगोमांसभक्षणम् ॥ १,२२२.

जर स्त्रीचे रज तलावाच्या मध्यभागी पडले तर तीस घागरी पाणी काढावे लागते. अगम्य स्त्रीसंग, मद्यपान किंवा गोमांस खाल्ल्यावर शुद्धीचे नियम सांगितले आहेत.

शुध्ये च्चान्द्रायणाद्विप्रः प्राजापत्येन भूमिपः । वैश्यः सान्तपनाच्छूद्रः पञ्चाहोभिर्विशुध्यति ॥ १,२२२.

ब्राह्मण चांद्रायण व्रत करून शुद्ध होतो, क्षत्रिय प्राजापत्य व्रताने, वैश्य सांत्तपन व्रताने, आणि शूद्र पाच दिवसांनी शुद्ध होतो.

प्रायश्चित्ते कृते दद्याद्गवां ब्राह्मणभोजनम् । क्रीडायां शयनीयादौ नीलीवस्त्रं न दुष्यति ॥ १,२२२.

प्रायश्चित्त केल्यावर गायी द्याव्यात आणि ब्राह्मणांना जेवू घालावे. खेळताना, झोपताना किंवा अशा प्रसंगी निळे वस्त्र अपवित्र होत नाही.

नीलीवस्त्रं न स्पृशेच्च नीली च निरयं ब्रजेत् । व्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ १,२२२.

निळे वस्त्र स्पर्श करू नये; निळी वनस्पती नरकात नेते. ब्राह्मणहत्यारा, मद्यपान करणारा, चोर आणि गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा हे निंदनीय आहेत.

ऋक्षं दृष्ट्वा विशुध्यन्ते तत्संयोगी च पञ्चमः । ततो धेनुशतं दद्याद्ब्राह्मणानान्तु भोजनम् ॥ १,२२२.

कोणी अस्वल पाहिले तर तो आणि त्याच्याशी संबंध असलेला पाचवा जण शुद्ध होतो. त्यानंतर शंभर गायी द्याव्यात आणि ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

ब्रह्महा द्वादशाब्दानि कुटीं कृत्वा वने वसेत् । न्यस्येदात्मानमग्नौ वा सुसमिद्धे सुरापकः ॥ १,२२२.

ब्राह्मणहत्याऱ्याने बारा वर्षे जंगलात झोपडी करून राहावे; मद्यपान करणाऱ्याने स्वतःला चांगल्या पेटलेल्या अग्नीत समर्पित करावे.

स्तेयी सर्वं वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत् । वृषमेकं सहस्रं गां दद्याच्च गुरुतल्पगः ॥ १,२२२.

चोराने सर्व वस्तू वेदज्ञ ब्राह्मणाला परत द्याव्यात; गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणाऱ्याने एक हजार बैल आणि गायी द्याव्यात.

कृतपापश्चरेद्रोधे द्वौ पादौ बन्धयन्पशोः । सर्वकृच्छ्रं निपानेस्यात्कान्तारे गृहदाहतः ॥ १,२२२.

पाप केलेल्याने जनावरासारखे दोन पाय बांधून गोठ्यात फिरावे; निर्जन स्थळी किंवा घर जळाल्यावर कठोर प्रायश्चित्त करावे.

कण्ठाभरणदोषेण कृच्छ्रपादं मृते गवि । अस्थिभङ्गं गवां कृत्वा शृङ्गभङ्गमथापि वा ॥ १,२२२.

गळ्यात दागिना घातल्यामुळे जर गाय मेली तर कृच्छ्र व्रत करावे; गायीचे हाड किंवा शिंग मोडल्यासही तसेच करावे.

त्वग्भेदं पुच्छनाशे वा मासार्धं यावकं पिबेत् । सर्वं हस्त्यश्वशस्त्राद्यैर्निश्चयं कृच्छ्रमेव तु ॥ १,२२२.

कातडी फाटली किंवा शेपूट तुटली तर अर्धा महिना जवाच्या पाण्याचे सेवन करावे. हत्ती, घोडा किंवा शस्त्र यांच्याशी संबंधित सर्व अपराधांसाठी कृच्छ्र व्रत करावे.

अज्ञानात्प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च । पुनः संस्कारमायान्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ १,२२२.

अज्ञानाने विष्ठा, मूत्र खाल्ले किंवा मद्याला स्पर्श केला तर तिन्ही द्विज जातींनी पुन्हा संस्कार करावा.

वपनं मेख्ला दण्डो भैक्ष्यचर्याव्रतानि च । निवर्तन्ते द्विजातीनां पुनः संस्कारकर्मणि ॥ १,२२२.

डोक्याचे केस कापणे, मेखला, दंड आणि भिक्षाटन ही व्रते द्विजांनी पुन्हा संस्कार करताना करावीत.

आममांसं घृतं क्षौद्रं स्नेहश्च कालसम्भवाः । अन्त्यभाण्डस्थिताः सर्वे निष्क्रान्ताः शुचयः स्मृताः ॥ १,२२२.

कच्चे मांस, तूप, मध आणि जुने तेल हे सगळे अपवित्र भांड्यात ठेवले असले तरी, बाहेर काढल्यावर शुद्ध मानले जातात.

तैलादिघृतमाध्वीकं पण्यद्रव्यं द्रवस्तथा । एकभक्तं क्रमान्नक्तं एकैकाहमयाचितम् । उपवासः पादकृच्छ्रं कृच्छार्धद्विगुणं हि यत् ॥ १,२२२.

तेल, तूप, मध, विक्रीत वस्तू आणि इतर द्रव पदार्थ; एकदाच जेवण, रोज वेगवेगळ्या वेळी जेवण, रात्रीचं जेवण, एक दिवसाचं उपवास, एक दिवसासाठी भिक्षा मागणं, उपवास करणं, पादकृच्छ्र व्रत — हे सगळे कधी अर्ध्या प्रमाणात, तर कधी दुप्पट प्रमाणात कृच्छ्र व्रत मानले जातात.

प्राजापत्यन्तु तत्स्याच्च सर्वपातकनाशनम् । कृच्छ्रं सप्तोपवासैश्च महासान्तपनं स्मृतम् ॥ १,२२२.

प्राजापत्य व्रत असं केल्याने सर्व पापांचा नाश होतो. सात उपवासांनी केलेलं कृच्छ्र व्रत हे महा-सांतपन व्रत म्हणून ओळखलं जातं.

त्र्यहमुष्णं पिबेच्छापः त्र्यहमुष्णं पयः पिबेत् । त्र्यमुष्णं पिबेत्सर्पिस्तप्तकृच्छ्रमघापहम् ॥ १,२२२.

तीन दिवस गरम पाणी प्यावं, तीन दिवस गरम दूध प्यावं, आणि तीन दिवस गरम तूप प्यावं. असं केल्याने तापलेलं कृच्छ्र व्रत पूर्ण होतं आणि पापांचा नाश होतो.

द्वादशाहोपवासेन पराकः सर्वपापहा । एकैकं वर्धयेत्पिण्डं शुक्ले कृष्णे च ह्रासयेत् ॥ १,२२२.

बारा दिवस उपवास केल्याने पराक व्रत केलं जातं आणि सर्व पापं नाहीशी होतात. शुक्ल पक्षात रोज अन्नाचा भाग वाढवावा आणि कृष्ण पक्षात तो कमी करावा.

पयः काञ्चनवर्णायाः श्वेतवर्णं च गोमयम् । गोमूत्रं ताम्रवर्णाया नीलवर्णभवं घृतम् ॥ १,२२२.

सोन्यासारख्या वर्णासाठी दूध, पांढऱ्या रंगासाठी गोमय, तांबड्या रंगासाठी गोमूत्र, आणि निळ्या रंगासाठी तूप दिलं जातं.

दधि स्यात्कृष्णवर्णाया दर्भोदकसमायुतम् । गोमूत्रमाषकाण्यष्टौ गोमयस्य चतुष्टयम् ॥ १,२२२.

काळ्या रंगासाठी दही, त्यात दर्भाचं पाणी मिसळावं; गोमूत्रासाठी आठ माषा, आणि गोमयासाठी चार माषा वापरावेत.

क्षीरस्य द्वादश प्रोक्ता दध्नस्तु दश उच्यते । घृतस्य माषकाः पञ्च पञ्चगव्यं मलापहम् ॥ १,२२२.

दुधासाठी बारा माषा, दह्यासाठी दहा, तुपासाठी पाच माषा सांगितले आहेत. पंचगव्य हे मलाचा नाश करणारं आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२३ ब्रह्मोवाच मुनिभिश्चरिता धर्मा भक्त्या व्यास मयोदिताः । यैर्विष्णुस्तुष्यते चैव सूर्यादिपरिचारणात् ॥ १,२२३.

ब्रह्मा म्हणाले: ऋषींनी भक्तीने आचरलेले धर्म, मी आणि व्यास यांनी सांगितलेले, हेच ते आहेत ज्यामुळे विष्णू प्रसन्न होतो. सूर्यादी देवांची सेवा हाही त्यातच येतो.

तर्पणेन च होमेन सन्ध्याया वन्दनेन च । प्राप्यते भगवान् विष्णुर्धर्मकामार्थमोक्षदः ॥ १,२२३.

तर्पण, होम, आणि संध्याकाळी वंदन या सर्वांमुळे भगवंत विष्णू मिळतो, जो धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष देणारा आहे.

धर्मो हि भगवान्विष्णुः पूजी विष्णोस्तु तर्पणम् । होमः सन्ध्या तथा ध्यानं धारणा सकलं हरिः ॥ १,२२३.

धर्म म्हणजेच भगवंत विष्णू; विष्णूची पूजा म्हणजे तर्पण; होम, संध्या, ध्यान, धारणा — हे सगळं हरिच आहे.

सूच उवाच । प्रलयं जगतो वक्ष्ये तत्सर्वं शृणु शौनक । चतुर्युगसहस्रन्तु कल्पैकाब्जदिनं स्मृतम् ॥ १,२२३.

सूच म्हणाले: मी या जगाचा प्रलय सांगतो, ते सर्व ऐक, शौनक. चार युगांच्या हजार चक्रांनी एक ब्रह्माचा दिवस, म्हणजे कल्पा, पूर्ण होतो.

कृतत्रेताद्वापरादियुगावस्था निबोधमे । कृते धर्मश्चतुष्पाच्च सत्यं दानं तपो दया ॥ १,२२३.

कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलियुग या अवस्थांचा अर्थ समजून घे. कृतयुगात धर्म चार पायांवर उभा असतो — सत्य, दान, तप आणि दया.

धर्मपाता हरिश्चेति सन्तुष्टा ज्ञानिनो नराः । चतुर्वर्षसहस्राणि नरा जीवन्ति वै तदा ॥ १,२२३.

धर्म कमी झाला तरी हरि उपस्थित असतो आणि ज्ञानी लोक समाधानी असतात. त्या काळात माणसं चार हजार वर्षं जगतात.

कृतान्ते क्षत्त्रियैर्विप्रा विट्शूद्राश्च जिता द्विजैः । शूरश्चातिबलो विष्णू रक्षांसि च जघान ह ॥ १,२२३.

कृतयुगाच्या शेवटी क्षत्रियांनी ब्राह्मण, वैश्य आणि शूद्रांना जिंकले. पराक्रमी आणि बलाढ्य विष्णूने राक्षसांचा नाश केला.