गरुडपुराणम्

शुध्येत्तद्भस्मना कांस्यं सुरया यन्न लिप्यते । मूत्रेण सुरया मिश्रं तपनैः खलु शुध्यति ॥ १,२२२.

कांस्य भांडी जर मद्याने माखलेली नसतील तर ती राखेने शुद्ध होतात; पण जर ती मूत्र किंवा मद्याने माखली असतील तर ती तापवून शुद्ध करावीत.

गवाघ्रातानि कांस्यानि शूद्रोच्छिष्टानि यानि च । काकश्वापहतान्येव शुध्यन्ति दश भस्मना ॥ १,२२२.

गायीने वास घेतलेली, शूद्राने किंवा अपवित्राने स्पर्श केलेली, कावळा किंवा कुत्र्याने स्पर्श केलेली कांस्य भांडी दहा वेळा राखेने शुद्ध होतात.

शूद्रभाजनभोक्ता यः पञ्चगव्यं त्र्युपोषितः । उच्छिष्टं स्पृशते विप्रः श्वसूद्रश्चापराधिकः ॥ १,२२२.

जो शूद्राच्या भांड्यातून खातो, तीन उपवास करून पंचगव्य घेतो, आणि जर ब्राह्मण उष्टं स्पर्श करतो, तर तो कुत्रा किंवा शूद्रासारखा दोषी ठरतो.

उपोषितः पञ्चगव्याच्छुध्येत्स्पृष्ट्वा रजस्वलाम् । अनुदकेषु देशेषु चोरव्याघ्राकुले पथि ॥ १,२२२.

जो उपवास करून पंचगव्य घेतो, तो रजस्वला स्त्रीला स्पर्श केला तरी, पाणी नसलेल्या ठिकाणी किंवा चोर-व्याघ्र असलेल्या रस्त्यावरही शुद्ध राहतो.

कृत्वा मूत्रपुरीषन्तु द्रव्यहस्तो न दुष्यति । भूमौनिः क्षैप्य तद्द्रव्यं शौचं कृत्वा समाहितः ॥ १,२२२.

मूत्र किंवा विष्ठा केल्यानंतर, ज्या हातात वस्तू आहे तो हात अपवित्र होत नाही; ती वस्तू जमिनीवर ठेवावी, स्वतः शुद्धता करून मग ती लक्षपूर्वक घ्यावी.

आरनालं दधि क्षीरं तक्रन्तु कृसरञ्च यत् । शूद्रादपि च तद्गाह्यं मांसं मधु तथान्त्यजात् ॥ १,२२२.

मट्ठा, दही, दूध, ताक, खिचडी आणि इतर काहीही, शूद्राकडून जरी मिळाले तरी, तसेच मांस आणि मध नीच जातीपासून मिळाले तरी स्वीकारावे.

गौडीं पैष्टीञ्च माध्वीकं विप्रादिर्यः सुरां पिबेत् । सुरां पिबन्द्विजः शुध्येदग्निवर्णां सुरां पिबन् ॥ १,२२२.

गुळ, पीठ किंवा मधापासून बनवलेली सुरा जो पितो, अग्नी रंगाची सुरा पिऊन ब्राह्मणही शुद्ध होतो.

विप्रः पञ्चशतं जप्यं गायत्र्याः क्षत्रियस्य च शतं विप्रश्च भुक्त्वान्नं पानपात्रेण सूतके ॥ १,२२२.

ब्राह्मणाने गायत्री मंत्र पाचशे वेळा जपावा, क्षत्रियाने शंभर वेळा; आणि ब्राह्मणाने जर अशौचाच्या काळात पाण्याच्या भांड्यातून अन्न खाल्ले असेल.

शुचिर्विप्रो दशाहेन क्षत्त्रियो द्वादशाहतः । वैश्यः पञ्चदशाहन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥ १,२२२.

ब्राह्मण दहा दिवसांत, क्षत्रिय बारा दिवसांत, वैश्य पंधरा दिवसांत आणि शूद्र एका महिन्यात शुद्ध होतो.

राज्ञां युद्धेषु यज्ञादौ देशान्तरगतेषु च । बाले प्रेते मासिके च सद्यः शौचं विधीयते ॥ १,२२२.

राज्याच्या युद्धात, यज्ञाच्या वेळी, परदेशी गेले असता, लहान मुलगा मेला असता किंवा महिन्याभरात मृत्यू झाला असता, त्वरित शुद्धता सांगितली आहे.

अविवाहा तथा कन्या द्विजो मौञ्जीविवर्जितः । जतदन्तश्च बालश्च कुमारी च त्रिवर्षिका ॥ १,२२२.

अविवाहित कन्या, उपवीत नसलेला द्विज, जटा असलेला, लहान मुलगा आणि तीन वर्षांची कुमारिका—

तेषां शुद्धिस्त्रिरात्रेण गर्भस्त्रावे त्रिरात्रिभिः । सूतायां मासतुल्याश्च चतुर्थेऽह्नि रजस्वला ॥ १,२२२.

त्यांची शुद्धता तीन रात्रींमध्ये होते; गर्भपात झाल्यास तीन रात्रींमध्ये; प्रसूतीनंतर स्त्रीची शुद्धता एका महिन्याइतकी, आणि रजस्वला स्त्रीची चौथ्या दिवशी होते.

दुर्भिक्षे राष्ट्रसंपते सूतके मृतकेपि वा । नियमाश्च न दुष्यन्ति दानधर्मपरास्तथा ॥ १,२२२.

दुष्काळ, देशावर आपत्ती, अशौच किंवा मृत्यूच्या वेळी, तसेच दान-धर्म करणाऱ्यांसाठी नियम भंग होत नाहीत.

दक्षिकाले विवाहादौ देवद्विजनिमन्त्रिते । पूर्वसंकल्पिते वापि नाशौचं मृतसूतके ॥ १,२२२.

यज्ञ, विवाह किंवा देव- ब्राह्मणांनी बोलावले असता, किंवा पूर्वी संकल्प केलेला असेल, तर जन्म किंवा मृत्यूचे अशौच लागत नाही.

प्रसूतपत्नीसंस्पर्शादशुचिः स्यात्तथा द्विजः । अग्नयो यत्र हूयन्ते वेदो वा यत्र पठ्यते ॥ १,२२२.

प्रसूती झालेल्या स्त्रीला स्पर्श केल्याने द्विज अपवित्र होतो; जिथे अग्निहोत्र केले जाते किंवा वेदाचे पठण होते—

सततं वैश्वदेवा दि न तेषां सूतकं भवेत् । अशुद्धे च गृहे भुक्ते त्रिरात्राच्छुध्यति द्विजः ॥ १,२२२.

जे नेहमी वैश्वदेव करतात, त्यांना अशौच लागत नाही; अपवित्र घरात अन्न खाल्ले असेल तर ब्राह्मण तीन रात्रींमध्ये शुद्ध होतो.

ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा चैव रजस्वला । अन्योन्यस्पर्शनात्तत्र ब्राह्मणी तु त्रिरात्रतः ॥ १,२२२.

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र स्त्रिया रजस्वला असताना, एकमेकींना स्पर्श केल्यास ब्राह्मण स्त्री तीन रात्रींमध्ये शुद्ध होते.

द्विरात्रतः क्षत्रिया च शुद्धा वैश्या ह्युपोषिता । शूद्रा स्नानेन शुध्येत्तु द्रोणार्थं न विसर्जयेत् ॥ १,२२२.

क्षत्रिय दोन दिवस उपवास केल्यावर शुद्ध होतात, वैश्य एक दिवस उपवास केल्यावर शुद्ध होतात, आणि शूद्र स्नान केल्यावर शुद्ध होतो. एक द्रोण पाण्यासाठी ते टाकू नये.

काकश्वानोपनी तन्तु अन्नं बाह्यन्तु तत्त्यजेत् । सुवर्णाद्भैः समभ्युक्ष्य हुताशे च प्रतापयेत् ॥ १,२२२.

कावळा, कुत्रा किंवा इतर प्राणी अन्न किंवा पाण्याला बाहेरून लागले तर ते टाकावे. सुवर्णाने शिंपडून आणि अग्नीत शुद्ध केल्यावर ते वापरायला योग्य होते.

कूपे च पतितान्दृष्ट्वा श्वशृगालौ च मर्कटम् । तत्कूपस्योदकं पीत्वा शुध्येद्विप्रस्त्रिभिर्दिनैः । क्षत्रियोऽहर्द्वयेनैव वैश्यो वैकाहतः परम् ॥ १,२२२.

कुत्रा, कोल्हा किंवा माकड विहिरीत पडलेले दिसले आणि त्या विहिरीचे पाणी प्यायले, तर ब्राह्मण तीन दिवसांत, क्षत्रिय दोन दिवसांत आणि वैश्य एका दिवसात शुद्ध होतो.

अस्थि चर्म मलं वापि मूषिकां यदि कूपतः । उद्धृत्य चोदकं पञ्च गव्याच्छुद्ध्येत्तु शोधितम् ॥ १,२२२.

विहिरीत हाड, कातडी, घाण किंवा उंदीर पडला तर ते काढून, पाच घागरी पाणी काढून, आणि पाच प्रकारच्या गायीच्या पदार्थांनी ते पाणी शुद्ध होते.

तडागे पुष्करिण्यादौ भस्मादिं पातयेत्तथा । षट्कुम्भानप उत्द्धृय पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ १,२२२.

तलाव किंवा पुष्करणीत राख किंवा असे काही पडले तर, सहा घागरी पाणी काढून आणि पाच प्रकारच्या गायीच्या पदार्थांनी ते पाणी शुद्ध होते.

स्त्रीरजः पतितं मध्ये त्रिंशत्कुम्भान्समुद्धरेत् । अगम्यागमनं कृत्वा मद्यगोमांसभक्षणम् ॥ १,२२२.

जर स्त्रीचे रज तलावाच्या मध्यभागी पडले तर तीस घागरी पाणी काढावे लागते. अगम्य स्त्रीसंग, मद्यपान किंवा गोमांस खाल्ल्यावर शुद्धीचे नियम सांगितले आहेत.

शुध्ये च्चान्द्रायणाद्विप्रः प्राजापत्येन भूमिपः । वैश्यः सान्तपनाच्छूद्रः पञ्चाहोभिर्विशुध्यति ॥ १,२२२.

ब्राह्मण चांद्रायण व्रत करून शुद्ध होतो, क्षत्रिय प्राजापत्य व्रताने, वैश्य सांत्तपन व्रताने, आणि शूद्र पाच दिवसांनी शुद्ध होतो.

प्रायश्चित्ते कृते दद्याद्गवां ब्राह्मणभोजनम् । क्रीडायां शयनीयादौ नीलीवस्त्रं न दुष्यति ॥ १,२२२.

प्रायश्चित्त केल्यावर गायी द्याव्यात आणि ब्राह्मणांना जेवू घालावे. खेळताना, झोपताना किंवा अशा प्रसंगी निळे वस्त्र अपवित्र होत नाही.

नीलीवस्त्रं न स्पृशेच्च नीली च निरयं ब्रजेत् । व्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ १,२२२.

निळे वस्त्र स्पर्श करू नये; निळी वनस्पती नरकात नेते. ब्राह्मणहत्यारा, मद्यपान करणारा, चोर आणि गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा हे निंदनीय आहेत.

ऋक्षं दृष्ट्वा विशुध्यन्ते तत्संयोगी च पञ्चमः । ततो धेनुशतं दद्याद्ब्राह्मणानान्तु भोजनम् ॥ १,२२२.

कोणी अस्वल पाहिले तर तो आणि त्याच्याशी संबंध असलेला पाचवा जण शुद्ध होतो. त्यानंतर शंभर गायी द्याव्यात आणि ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

ब्रह्महा द्वादशाब्दानि कुटीं कृत्वा वने वसेत् । न्यस्येदात्मानमग्नौ वा सुसमिद्धे सुरापकः ॥ १,२२२.

ब्राह्मणहत्याऱ्याने बारा वर्षे जंगलात झोपडी करून राहावे; मद्यपान करणाऱ्याने स्वतःला चांगल्या पेटलेल्या अग्नीत समर्पित करावे.

स्तेयी सर्वं वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत् । वृषमेकं सहस्रं गां दद्याच्च गुरुतल्पगः ॥ १,२२२.

चोराने सर्व वस्तू वेदज्ञ ब्राह्मणाला परत द्याव्यात; गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणाऱ्याने एक हजार बैल आणि गायी द्याव्यात.