गरुडपुराणम्

चाण्डालश्वपचैर्वापि विण्मूत्रे तु कृते द्विजाः । प्रायश्चित्तं त्रिरात्रं स्यात्पराकश्चान्त्यजागतौ ॥ १,२२२.

द्विजांनी चांडाळ किंवा श्वपच यांच्या मलमूत्राशी संपर्क आला, तर तीन दिवस प्रायश्चित्त करावं, आणि नीच जातीसाठी पराक व्रत आहे.

अकामतः स्त्रियो गत्वा पराकस्तत्र साधकः । अन्त्यजातिप्रसूतस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ १,२२२.

स्त्रीने अनिच्छेने नीच जातीच्या पुरुषाकडे गेलं, तर पराक व्रत प्रायश्चित्त आहे. पण नीच जातीच्या संततीसाठी कोणतंही प्रायश्चित्त नाही.

मद्यादिदुष्टभाण्डेषु यादपः पिबति द्विजः । कृच्छ्रपादेन शुध्येद्वै पुनः संस्कारकर्मणा ॥ १,२२२.

द्विजाने मद्य वगैरे दूषित भांड्यातलं पाणी प्यायलं, तर पादकृच्छ्र व्रत केल्याने आणि योग्य संस्कारांनी तो शुद्ध होतो.

ये प्रत्यवसिता विप्रा वज्राग्निपवनादिषु । अन्नपानादि संगृह्य चिकीर्षन्ति गृहान्तरम् ॥ १,२२२.

जे ब्राह्मण वज्र, अग्नी, वारा वगैरे दोष करतात आणि अन्नपान घेऊन दुसऱ्या घरात जायचं ठरवतात, त्यांनी सांगितलेली संस्कारविधी पाळावी.

चारयेत्त्रीणि कृच्छाणि त्रीणि चान्द्रायणानि वै । जातकर्मादिसंस्कारं वसिष्ठो मुनिरब्रवीत् ॥ १,२२२.

तीन कृच्छ्र व्रत आणि तीन चांद्रायण व्रत करावीत, असं वसिष्ठ ऋषींनी जन्मसंस्कार वगैरे विधीसाठी सांगितलं आहे.

प्राजापत्यादिभिर्द्रष्टा स्त्री शुध्येत्तु द्विभोजनात् । उच्छिष्टोच्छिष्टसंस्पृष्टंशुना शूद्रेण वा द्विजः ॥ १,२२२.

प्राजापत्य वगैरे प्रायश्चित्त करून दोन वेळा जेवण घेतल्यावर स्त्री शुद्ध होते. द्विजाला उष्ट्या, कुत्रा किंवा शूद्राचा स्पर्श झाला, तर शुद्धी करावी लागते.

उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुध्यति । वर्णबाह्येन संस्पृष्टः पञ्चरात्रेण वै तदा ॥ १,२२२.

एक रात्र उपवास करून पंचगव्य घेतल्याने शुद्धी मिळते. नीच जातीच्या स्पर्शाने पाच रात्रीत शुद्धी होते.

अदुष्टाः सन्तता धाराः वातोद्धूताश्च रेणवः । स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च न दुष्यन्ति कदाचन ॥ १,२२२.

सतत वाहणारे शुद्ध पाणी, वाऱ्याने उडणारी धूळ, स्त्रिया, मुले आणि वृद्ध कधीही अशुद्ध मानले जात नाहीत.

नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणां शकुन्तैः पातितं फलम् । प्रस्त्रवे च शुचिर्वत्सः श्वा मृगग्रहणे शुचिः ॥ १,२२२.

स्त्रियांचे तोंड नेहमी शुद्ध असते; पक्ष्यांनी टाकलेलं फळ शुद्ध असतं; वासरू दूध पिताना शुद्ध असतं आणि कुत्रा शिकार करताना शुद्ध असतो.

उदके चोदकस्थं तु स्थलेषु स्थलजं शुचि । पादौ स्थाप्यौ च तत्रैव आचान्तः शुचितामियात् ॥ १,२२२.

पाण्यात पाण्यातून उत्पन्न झालेली शुद्ध वस्तू वापरावी, जमिनीवर जमिनीवरून आलेली शुद्ध वस्तू घ्यावी. तिथेच पाय ठेवावेत आणि तोंड धुतल्यावर शुद्धता मिळते.

शुध्येत्तद्भस्मना कांस्यं सुरया यन्न लिप्यते । मूत्रेण सुरया मिश्रं तपनैः खलु शुध्यति ॥ १,२२२.

कांस्य भांडी जर मद्याने माखलेली नसतील तर ती राखेने शुद्ध होतात; पण जर ती मूत्र किंवा मद्याने माखली असतील तर ती तापवून शुद्ध करावीत.

गवाघ्रातानि कांस्यानि शूद्रोच्छिष्टानि यानि च । काकश्वापहतान्येव शुध्यन्ति दश भस्मना ॥ १,२२२.

गायीने वास घेतलेली, शूद्राने किंवा अपवित्राने स्पर्श केलेली, कावळा किंवा कुत्र्याने स्पर्श केलेली कांस्य भांडी दहा वेळा राखेने शुद्ध होतात.

शूद्रभाजनभोक्ता यः पञ्चगव्यं त्र्युपोषितः । उच्छिष्टं स्पृशते विप्रः श्वसूद्रश्चापराधिकः ॥ १,२२२.

जो शूद्राच्या भांड्यातून खातो, तीन उपवास करून पंचगव्य घेतो, आणि जर ब्राह्मण उष्टं स्पर्श करतो, तर तो कुत्रा किंवा शूद्रासारखा दोषी ठरतो.

उपोषितः पञ्चगव्याच्छुध्येत्स्पृष्ट्वा रजस्वलाम् । अनुदकेषु देशेषु चोरव्याघ्राकुले पथि ॥ १,२२२.

जो उपवास करून पंचगव्य घेतो, तो रजस्वला स्त्रीला स्पर्श केला तरी, पाणी नसलेल्या ठिकाणी किंवा चोर-व्याघ्र असलेल्या रस्त्यावरही शुद्ध राहतो.

कृत्वा मूत्रपुरीषन्तु द्रव्यहस्तो न दुष्यति । भूमौनिः क्षैप्य तद्द्रव्यं शौचं कृत्वा समाहितः ॥ १,२२२.

मूत्र किंवा विष्ठा केल्यानंतर, ज्या हातात वस्तू आहे तो हात अपवित्र होत नाही; ती वस्तू जमिनीवर ठेवावी, स्वतः शुद्धता करून मग ती लक्षपूर्वक घ्यावी.

आरनालं दधि क्षीरं तक्रन्तु कृसरञ्च यत् । शूद्रादपि च तद्गाह्यं मांसं मधु तथान्त्यजात् ॥ १,२२२.

मट्ठा, दही, दूध, ताक, खिचडी आणि इतर काहीही, शूद्राकडून जरी मिळाले तरी, तसेच मांस आणि मध नीच जातीपासून मिळाले तरी स्वीकारावे.

गौडीं पैष्टीञ्च माध्वीकं विप्रादिर्यः सुरां पिबेत् । सुरां पिबन्द्विजः शुध्येदग्निवर्णां सुरां पिबन् ॥ १,२२२.

गुळ, पीठ किंवा मधापासून बनवलेली सुरा जो पितो, अग्नी रंगाची सुरा पिऊन ब्राह्मणही शुद्ध होतो.

विप्रः पञ्चशतं जप्यं गायत्र्याः क्षत्रियस्य च शतं विप्रश्च भुक्त्वान्नं पानपात्रेण सूतके ॥ १,२२२.

ब्राह्मणाने गायत्री मंत्र पाचशे वेळा जपावा, क्षत्रियाने शंभर वेळा; आणि ब्राह्मणाने जर अशौचाच्या काळात पाण्याच्या भांड्यातून अन्न खाल्ले असेल.

शुचिर्विप्रो दशाहेन क्षत्त्रियो द्वादशाहतः । वैश्यः पञ्चदशाहन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥ १,२२२.

ब्राह्मण दहा दिवसांत, क्षत्रिय बारा दिवसांत, वैश्य पंधरा दिवसांत आणि शूद्र एका महिन्यात शुद्ध होतो.

राज्ञां युद्धेषु यज्ञादौ देशान्तरगतेषु च । बाले प्रेते मासिके च सद्यः शौचं विधीयते ॥ १,२२२.

राज्याच्या युद्धात, यज्ञाच्या वेळी, परदेशी गेले असता, लहान मुलगा मेला असता किंवा महिन्याभरात मृत्यू झाला असता, त्वरित शुद्धता सांगितली आहे.

अविवाहा तथा कन्या द्विजो मौञ्जीविवर्जितः । जतदन्तश्च बालश्च कुमारी च त्रिवर्षिका ॥ १,२२२.

अविवाहित कन्या, उपवीत नसलेला द्विज, जटा असलेला, लहान मुलगा आणि तीन वर्षांची कुमारिका—

तेषां शुद्धिस्त्रिरात्रेण गर्भस्त्रावे त्रिरात्रिभिः । सूतायां मासतुल्याश्च चतुर्थेऽह्नि रजस्वला ॥ १,२२२.

त्यांची शुद्धता तीन रात्रींमध्ये होते; गर्भपात झाल्यास तीन रात्रींमध्ये; प्रसूतीनंतर स्त्रीची शुद्धता एका महिन्याइतकी, आणि रजस्वला स्त्रीची चौथ्या दिवशी होते.

दुर्भिक्षे राष्ट्रसंपते सूतके मृतकेपि वा । नियमाश्च न दुष्यन्ति दानधर्मपरास्तथा ॥ १,२२२.

दुष्काळ, देशावर आपत्ती, अशौच किंवा मृत्यूच्या वेळी, तसेच दान-धर्म करणाऱ्यांसाठी नियम भंग होत नाहीत.

दक्षिकाले विवाहादौ देवद्विजनिमन्त्रिते । पूर्वसंकल्पिते वापि नाशौचं मृतसूतके ॥ १,२२२.

यज्ञ, विवाह किंवा देव- ब्राह्मणांनी बोलावले असता, किंवा पूर्वी संकल्प केलेला असेल, तर जन्म किंवा मृत्यूचे अशौच लागत नाही.

प्रसूतपत्नीसंस्पर्शादशुचिः स्यात्तथा द्विजः । अग्नयो यत्र हूयन्ते वेदो वा यत्र पठ्यते ॥ १,२२२.

प्रसूती झालेल्या स्त्रीला स्पर्श केल्याने द्विज अपवित्र होतो; जिथे अग्निहोत्र केले जाते किंवा वेदाचे पठण होते—

सततं वैश्वदेवा दि न तेषां सूतकं भवेत् । अशुद्धे च गृहे भुक्ते त्रिरात्राच्छुध्यति द्विजः ॥ १,२२२.

जे नेहमी वैश्वदेव करतात, त्यांना अशौच लागत नाही; अपवित्र घरात अन्न खाल्ले असेल तर ब्राह्मण तीन रात्रींमध्ये शुद्ध होतो.

ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा चैव रजस्वला । अन्योन्यस्पर्शनात्तत्र ब्राह्मणी तु त्रिरात्रतः ॥ १,२२२.

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र स्त्रिया रजस्वला असताना, एकमेकींना स्पर्श केल्यास ब्राह्मण स्त्री तीन रात्रींमध्ये शुद्ध होते.

द्विरात्रतः क्षत्रिया च शुद्धा वैश्या ह्युपोषिता । शूद्रा स्नानेन शुध्येत्तु द्रोणार्थं न विसर्जयेत् ॥ १,२२२.

क्षत्रिय दोन दिवस उपवास केल्यावर शुद्ध होतात, वैश्य एक दिवस उपवास केल्यावर शुद्ध होतात, आणि शूद्र स्नान केल्यावर शुद्ध होतो. एक द्रोण पाण्यासाठी ते टाकू नये.

काकश्वानोपनी तन्तु अन्नं बाह्यन्तु तत्त्यजेत् । सुवर्णाद्भैः समभ्युक्ष्य हुताशे च प्रतापयेत् ॥ १,२२२.

कावळा, कुत्रा किंवा इतर प्राणी अन्न किंवा पाण्याला बाहेरून लागले तर ते टाकावे. सुवर्णाने शिंपडून आणि अग्नीत शुद्ध केल्यावर ते वापरायला योग्य होते.