गरुडपुराणम्

अहोरात्रेण शुध्येत पिबेद्यदि न वार्युत । पीतशेषन्तु यत्तोयं वामहस्तेन मद्यवत् ॥ १,२२२.

तो एक दिवस-रात्र उपवास केल्याने शुद्ध होतो, पाणी प्यायले किंवा न प्यायले तरी; आणि पिण्यानंतर जे पाणी उरते, ते डाव्या हाताने स्पर्श केले तर ते मद्यासारखे मानले जाते.

चर्ममध्यगतं तोयमशुचि स्यान्न तत्पिबेत् । अन्त्यजातिरविज्ञातो निवसेद्यस्य वेश्मनि ॥ १,२२२.

चर्मातून गेलेलं पाणी शुद्ध नसतं, असं पाणी प्यायला नको. कुणी नीच जातीचा किंवा अपरिचित माणूस जर घरात राहत असेल, तर तसं घर टाळावं.

चान्द्रायणं पराकं वा द्विजातीनां विशोधनम् । प्राजापत्यन्तु शूद्रस्य पश्चाज्ज्ञाते तथापरे ॥ १,२२२.

द्विजांसाठी शुद्धीसाठी चांद्रायण किंवा पराक व्रत सांगितलं आहे. शूद्रासाठी प्राजापत्य प्रायश्चित्त करावं, आणि इतरांसाठी, जेव्हा दोष समजतो, तेव्हा वेगळं प्रायश्चित्त असतं.

यस्तत्र भुङ्क्ते पक्वान्नं कृच्छ्रार्धं तस्य दापयेत् । तेषामपि च यो भुङ्क्ते कृच्छ्रपादो विधीयते ॥ १,२२२.

अशा घरात कुणी शिजवलेलं अन्न खाल्लं, तर त्याने अर्धकृच्छ्र प्रायश्चित्त करावं. आणि जर कुणी त्यांच्या हातचं अन्न खाल्लं, तर त्याला पादकृच्छ्र करावं.

रजकानाञ्च शैलू षवेणुचर्मोपजीविनाम् । एतदन्नञ्च यो भुङ्क्ते द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १,२२२.

द्विजाने जर धोपट, शिकारी, बांबू काम करणारे किंवा चर्मकार यांच्या हातचं अन्न खाल्लं, तर त्याने चांद्रायण व्रत करावं.

चाण्डालकूपभाण्डेषु अज्ञानाच्चेत्पिबेज्जलम् । कुर्यात्सान्तपनं विप्रस्तदर्धञ्च विशः स्मृतम् ॥ १,२२२.

चांडाळाच्या भांड्यातलं पाणी अज्ञानाने प्यायलं, तर ब्राह्मणाने सांतपन व्रत करावं, आणि वैश्याने त्याचं अर्ध प्रायश्चित्त करावं.

पादं शूद्रस्य दातव्यमज्ञानादन्त्यवेश्मनि । प्रायश्चित्तं त्रिकृच्छ्रं स्यात्पराकमन्त्यजागतौ ॥ १,२२२.

शूद्राने अज्ञानाने नीच जातीच्या घरात राहिलं, तर त्याला पादकृच्छ्र द्यावं. प्रायश्चित्त म्हणून तीन कृच्छ्र व्रत, आणि नीच जातीसाठी पराक व्रत सांगितलं आहे.

अन्त्यजोच्छिष्टभुक्च्छुध्येद्द्विजश्चान्द्रायणेन च । चाण्डालन्नं यदा भुङ्क्ते प्रमादादैन्दवञ्चरेत् ॥ १,२२२.

द्विजाने नीच जातीच्या उष्ट्या अन्नाचं सेवन केलं, तर चांद्रायण व्रत केल्याने तो शुद्ध होतो. चांडाळाचं अन्न चुकून खाल्लं, तर ऐंद्र व्रत करावं.

क्षत्त्रजातिः सान्तपनं षड्द्विरात्रं परे तथा । एकवृक्ष तु चण्डालः प्रमादाद्ब्राह्मणो यदि । फलं भक्षयते तत्र अहोरात्रेण शुध्यति ॥ १,२२२.

क्षत्रियाने सहा दिवस सांतपन व्रत करावं, तसेच इतरांनीही. ब्राह्मणाने चुकून चांडाळाच्या झाडाचं फळ खाल्लं, तर तो एक दिवस-रात्र उपवासाने शुद्ध होतो.

भुक्त्वोपविष्टोऽनाचान्तश्चण्डालं यदि संस्पृशेत् । गायत्त्र्यष्टसहस्रन्तु द्रुपदां वा शतं जपेत् ॥ १,२२२.

अन्न खाऊन, हात न धुता, जर चांडाळाला स्पर्श केला, तर गायत्री मंत्र आठ हजार वेळा किंवा द्रुपदा स्तोत्र शंभर वेळा म्हणावं.

चाण्डालश्वपचैर्वापि विण्मूत्रे तु कृते द्विजाः । प्रायश्चित्तं त्रिरात्रं स्यात्पराकश्चान्त्यजागतौ ॥ १,२२२.

द्विजांनी चांडाळ किंवा श्वपच यांच्या मलमूत्राशी संपर्क आला, तर तीन दिवस प्रायश्चित्त करावं, आणि नीच जातीसाठी पराक व्रत आहे.

अकामतः स्त्रियो गत्वा पराकस्तत्र साधकः । अन्त्यजातिप्रसूतस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ १,२२२.

स्त्रीने अनिच्छेने नीच जातीच्या पुरुषाकडे गेलं, तर पराक व्रत प्रायश्चित्त आहे. पण नीच जातीच्या संततीसाठी कोणतंही प्रायश्चित्त नाही.

मद्यादिदुष्टभाण्डेषु यादपः पिबति द्विजः । कृच्छ्रपादेन शुध्येद्वै पुनः संस्कारकर्मणा ॥ १,२२२.

द्विजाने मद्य वगैरे दूषित भांड्यातलं पाणी प्यायलं, तर पादकृच्छ्र व्रत केल्याने आणि योग्य संस्कारांनी तो शुद्ध होतो.

ये प्रत्यवसिता विप्रा वज्राग्निपवनादिषु । अन्नपानादि संगृह्य चिकीर्षन्ति गृहान्तरम् ॥ १,२२२.

जे ब्राह्मण वज्र, अग्नी, वारा वगैरे दोष करतात आणि अन्नपान घेऊन दुसऱ्या घरात जायचं ठरवतात, त्यांनी सांगितलेली संस्कारविधी पाळावी.

चारयेत्त्रीणि कृच्छाणि त्रीणि चान्द्रायणानि वै । जातकर्मादिसंस्कारं वसिष्ठो मुनिरब्रवीत् ॥ १,२२२.

तीन कृच्छ्र व्रत आणि तीन चांद्रायण व्रत करावीत, असं वसिष्ठ ऋषींनी जन्मसंस्कार वगैरे विधीसाठी सांगितलं आहे.

प्राजापत्यादिभिर्द्रष्टा स्त्री शुध्येत्तु द्विभोजनात् । उच्छिष्टोच्छिष्टसंस्पृष्टंशुना शूद्रेण वा द्विजः ॥ १,२२२.

प्राजापत्य वगैरे प्रायश्चित्त करून दोन वेळा जेवण घेतल्यावर स्त्री शुद्ध होते. द्विजाला उष्ट्या, कुत्रा किंवा शूद्राचा स्पर्श झाला, तर शुद्धी करावी लागते.

उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुध्यति । वर्णबाह्येन संस्पृष्टः पञ्चरात्रेण वै तदा ॥ १,२२२.

एक रात्र उपवास करून पंचगव्य घेतल्याने शुद्धी मिळते. नीच जातीच्या स्पर्शाने पाच रात्रीत शुद्धी होते.

अदुष्टाः सन्तता धाराः वातोद्धूताश्च रेणवः । स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च न दुष्यन्ति कदाचन ॥ १,२२२.

सतत वाहणारे शुद्ध पाणी, वाऱ्याने उडणारी धूळ, स्त्रिया, मुले आणि वृद्ध कधीही अशुद्ध मानले जात नाहीत.

नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणां शकुन्तैः पातितं फलम् । प्रस्त्रवे च शुचिर्वत्सः श्वा मृगग्रहणे शुचिः ॥ १,२२२.

स्त्रियांचे तोंड नेहमी शुद्ध असते; पक्ष्यांनी टाकलेलं फळ शुद्ध असतं; वासरू दूध पिताना शुद्ध असतं आणि कुत्रा शिकार करताना शुद्ध असतो.

उदके चोदकस्थं तु स्थलेषु स्थलजं शुचि । पादौ स्थाप्यौ च तत्रैव आचान्तः शुचितामियात् ॥ १,२२२.

पाण्यात पाण्यातून उत्पन्न झालेली शुद्ध वस्तू वापरावी, जमिनीवर जमिनीवरून आलेली शुद्ध वस्तू घ्यावी. तिथेच पाय ठेवावेत आणि तोंड धुतल्यावर शुद्धता मिळते.

शुध्येत्तद्भस्मना कांस्यं सुरया यन्न लिप्यते । मूत्रेण सुरया मिश्रं तपनैः खलु शुध्यति ॥ १,२२२.

कांस्य भांडी जर मद्याने माखलेली नसतील तर ती राखेने शुद्ध होतात; पण जर ती मूत्र किंवा मद्याने माखली असतील तर ती तापवून शुद्ध करावीत.

गवाघ्रातानि कांस्यानि शूद्रोच्छिष्टानि यानि च । काकश्वापहतान्येव शुध्यन्ति दश भस्मना ॥ १,२२२.

गायीने वास घेतलेली, शूद्राने किंवा अपवित्राने स्पर्श केलेली, कावळा किंवा कुत्र्याने स्पर्श केलेली कांस्य भांडी दहा वेळा राखेने शुद्ध होतात.

शूद्रभाजनभोक्ता यः पञ्चगव्यं त्र्युपोषितः । उच्छिष्टं स्पृशते विप्रः श्वसूद्रश्चापराधिकः ॥ १,२२२.

जो शूद्राच्या भांड्यातून खातो, तीन उपवास करून पंचगव्य घेतो, आणि जर ब्राह्मण उष्टं स्पर्श करतो, तर तो कुत्रा किंवा शूद्रासारखा दोषी ठरतो.

उपोषितः पञ्चगव्याच्छुध्येत्स्पृष्ट्वा रजस्वलाम् । अनुदकेषु देशेषु चोरव्याघ्राकुले पथि ॥ १,२२२.

जो उपवास करून पंचगव्य घेतो, तो रजस्वला स्त्रीला स्पर्श केला तरी, पाणी नसलेल्या ठिकाणी किंवा चोर-व्याघ्र असलेल्या रस्त्यावरही शुद्ध राहतो.

कृत्वा मूत्रपुरीषन्तु द्रव्यहस्तो न दुष्यति । भूमौनिः क्षैप्य तद्द्रव्यं शौचं कृत्वा समाहितः ॥ १,२२२.

मूत्र किंवा विष्ठा केल्यानंतर, ज्या हातात वस्तू आहे तो हात अपवित्र होत नाही; ती वस्तू जमिनीवर ठेवावी, स्वतः शुद्धता करून मग ती लक्षपूर्वक घ्यावी.

आरनालं दधि क्षीरं तक्रन्तु कृसरञ्च यत् । शूद्रादपि च तद्गाह्यं मांसं मधु तथान्त्यजात् ॥ १,२२२.

मट्ठा, दही, दूध, ताक, खिचडी आणि इतर काहीही, शूद्राकडून जरी मिळाले तरी, तसेच मांस आणि मध नीच जातीपासून मिळाले तरी स्वीकारावे.

गौडीं पैष्टीञ्च माध्वीकं विप्रादिर्यः सुरां पिबेत् । सुरां पिबन्द्विजः शुध्येदग्निवर्णां सुरां पिबन् ॥ १,२२२.

गुळ, पीठ किंवा मधापासून बनवलेली सुरा जो पितो, अग्नी रंगाची सुरा पिऊन ब्राह्मणही शुद्ध होतो.

विप्रः पञ्चशतं जप्यं गायत्र्याः क्षत्रियस्य च शतं विप्रश्च भुक्त्वान्नं पानपात्रेण सूतके ॥ १,२२२.

ब्राह्मणाने गायत्री मंत्र पाचशे वेळा जपावा, क्षत्रियाने शंभर वेळा; आणि ब्राह्मणाने जर अशौचाच्या काळात पाण्याच्या भांड्यातून अन्न खाल्ले असेल.

शुचिर्विप्रो दशाहेन क्षत्त्रियो द्वादशाहतः । वैश्यः पञ्चदशाहन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥ १,२२२.

ब्राह्मण दहा दिवसांत, क्षत्रिय बारा दिवसांत, वैश्य पंधरा दिवसांत आणि शूद्र एका महिन्यात शुद्ध होतो.