गरुडपुराणम्

ततो ब्राह्मणक्रमेण जलगण्डूषं दत्त्वा पूर्ववत्सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेतित्र्यृचं जप्त्वा ओं रुचितं भवद्भिरिति देवब्राह्मणप्रश्रः । सुरुचितमिति तेनोक्ते ओं शेषमन्नमिति प्रश्रः । इष्टैः सह भोजनम् । पित्रादिब्राह्मणं वामोपवीतेन ओं तृप्ताः स्थ इति प्रश्रः । ओं तृप्ताः स्म इति तेनोक्ते भूम्यभ्युक्षणं मण्डलचतुष्कोणं ति लविकिरणम् ॥ १,२१८.

नंतर ब्राह्मणाच्या क्रमाने तोंड धुण्यासाठी पाणी द्यावे. पूर्वीप्रमाणे सावित्री व 'मधुवात' या तीन ऋचा म्हणाव्यात. 'हे आपल्याला रुचकर होवो'—हे देवब्राह्मणाला अर्पण. 'रुचकर आहे' असे म्हटल्यावर, 'उरलेले अन्न'—हे अर्पण. इच्छित लोकांसह जेवावे. पितृब्राह्मणाला डावे खांद्यावर यज्ञोपवीत घेऊन, 'तुम्ही तृप्त झाला आहात' असे सांगावे. 'आम्ही तृप्त झालो' असे म्हटल्यावर, भूमीवर पाणी शिंपडावे, वर्तुळ व चौकोन काढावे, आणि तीळ विखरावे.

ओं अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकदेवदर्शन् ! सपत्नीक ! एतत्ते पिण्डासनं स्वधा । इत्थं रेखामध्ये पितामहाय खव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रर्जपन्नन्नं साज्यं पिण्डं कृत्वा कुशोपरि अमुकगोत्र अस्मत्पितः ! अमुकदेवश्रमन् ! सपत्नीक एष पिण्डस्ते स्वधा । इत्थं रेखामध्ये पितामहाय । ततः सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रिर्जंपन्पिण्डविकिरणं पिण्डान्तिके । ओं लेपभुजः प्रीयन्तमिति स्तरण्कुशेषु हस्तमार्जनं प्रक्षालितपिण्डोदकेन ओं अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकशर्मन् सपत्नीक एतत्ते जलमवनेक्ष्व ये चात्रत्वामनुजाश्च त्वामनु तस्मै तेस्वधेति पितृपिण्डसेचनम् । पिण्डपात्रमधोमुखं कृत्वा बद्धाञ्जलिः ओं पितरो मादयध्वं यथाभागमावृषायध्वमिति जपेत् । अपः स्पृष्ट्वा वामेन परावृत्त्य उदङ्मुखः प्राणांस्त्रिः संयम्य षड्भ्य ऋतुभ्यो नमः इति जपः ॥ १,२१८.

ॐ अमुक गोत्र, माझ्या वडील, अमुक देवशर्मन, पत्नींसह, हा तुझा पिंडासन स्वधा सहित. अशाप्रकारे रेषेच्या मध्ये आजोबांसाठी सावित्री व 'मधुवात' तीनदा म्हणावे, तुपात मिसळलेले अन्नाचा पिंड करून कुशावर ठेवावा, 'अमुक गोत्र, माझ्या वडील, अमुक शर्मन, पत्नींसह, हा तुझा पिंड स्वधा सहित' असे सांगावे. अशाच रीतीने रेषेच्या मध्ये आजोबांसाठी. नंतर सावित्री व 'मधुवात' तीनदा म्हणत पिंडाजवळ पिंड विखरावा. ॐ, 'जे खातात ते प्रसन्न होवोत'—कुशावर हात पुसावा, पिंड पाण्याने धुवावा, आणि 'अमुक गोत्र, माझ्या वडील, अमुक शर्मन, पत्नींसह, हे तुमचे पाणी; जे तुम्हाला अनुसरतात त्यांनाही स्वधा मिळो' असे म्हणावे. पिंडपात्र तोंड खाली करून, हात जोडून 'पितरांनो, प्रत्येकाच्या भागानुसार तृप्त व्हा, आनंदी व्हा' असे म्हणावे. डाव्या हाताने पाणी स्पर्श करून, वळून, उत्तर दिशेला तोंड करून, तीनदा श्वास रोखून, 'सहा ऋतूंना नमस्कार' असे म्हणावे.

वामेनैव परावृत्य पुष्पदानम् । अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु मे पुण्यं शान्तिपुष्टिदृ । दक्षिणामुखः अमी मदन्तः पितरो यथाभागमावृषायिषत इति जपः । वासः शिथिलीकृत्वाञ्जलिं कृत्वा ओं नमो वः पितरो नमो वः इति जपः । गृहान्नः पितरो दत्त इति गृहवीक्षणम् । ततः सदा वः पितरो द्वेष्म इति वीक्ष्य एतद्वः पितरो वास इत्युच्चार्य अमुकगोत्र एतत्ते वासः स्वधा इति सूत्रदानम् । वामेन पाणिना उदकपात्रं गृहीत्वा ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः इत्यादि पिण्डोपरि धारात्यागः ॥ १,२१८.

डाव्या हाताने वळून फुलांचे दान करावे. अक्षता आणि अरिष्ट मला पुण्य, शांती, पोषण मिळो. दक्षिणेकडे तोंड करून, 'माझे पितर त्यांच्या भागानुसार आनंदित होवोत' असे म्हणावे. वस्त्र सैल करून, हात जोडून, 'पितरांनो, तुम्हांस नमस्कार, तुम्हांस नमस्कार' असे म्हणावे. 'पितरांनो, आम्ही दिलेले अन्न स्वीकारा'—असे म्हणत घराकडे पाहावे. मग, 'पितरांनो, तुम्ही नेहमी येथे राहा' असे म्हणावे. 'हे तुमचे निवासस्थान आहे, पितरांनो' असे सांगावे, 'अमुक गोत्र, हे तुमचे निवासस्थान स्वधा सहित'—हे वस्त्र अर्पण. डाव्या हाताने पाण्याचे पात्र घेऊन, 'ऊर्जेला वाहणारे, अमृत, तूप, दूध' इत्यादी म्हणत पिंडावर पाणी सोडावे.

ओं इत्थं मातामहादिब्राह्मणानामाचमनम् । ओं सुसुप्रोक्षितमस्त्विति भूम्यभ्युक्षणं कृत्वा । ओं अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः । शिवा आपः सन्त्विति ब्राह्मणहस्ते जलदानम् । लक्ष्मीर्वसतिपुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसति गोष्ठेषु सौमनस्यं सदास्तु ते । सौमनस्यमस्त्विति पुष्पदानम् । अक्षतं चास्तु मे पुण्यं शान्तिः पुष्टिर्धृतिश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम । ओं अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु इति यवतण्डुलदानम् ॥ १,२१८.

मग, मातुल वगैरे ब्राह्मणांना आचमनासाठी पाणी द्यावे. 'हे चांगले शिंपडले जावो' असे म्हणत भूमीवर पाणी शिंपडावे. 'पाण्याच्या मध्ये देव राहतात; सर्व काही पाण्यात स्थिर आहे. ब्राह्मणाच्या हातात शुभ्र पाणी असो'—हे ब्राह्मणाच्या हातात पाणी देणे. 'लक्ष्मी फुलांत, कमळात, गोठ्यात वास करते; तुला नेहमी आनंद मिळो'—हे फुलांचे दान. अक्षता आणि अरिष्ट मला पुण्य, शांती, पोषण, धैर्य मिळो. जगात जे काही कल्याणकारी आहे ते नेहमी मला मिळो. 'ॐ अक्षता आणि अरिष्ट मला मिळो'—हे ज्वारी व तांदळाचे दान.

अमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां सपत्नीकानामिदमन्नपानादिकमक्षय्यमस्त्विति पित्रादिब्राह्मणहस्ते तिलजलदानम् । अस्त्विति ब्राह्मणो वदेत् । एतन्मातामहादीनामक्षय्यमाशिषः । ओं अघोराः पितरः सन्तु गोत्रं नो वर्धतांदातारो नोऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुदेयञ्च नोऽस्त्विति । अन्नञ्च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कञ्चन । एताः सत्याशिषः सन्तु ॥ १,२१८.

अमुक गोत्रातील आमचे वडील, आजोबा, पणजोबा आणि त्यांचे पत्नी यांच्यासाठी हे अन्न, पाणी वगैरे कधीही कमी होऊ नये, अशी प्रार्थना करून ब्राह्मणाच्या हाती तीळपाणी दिले जाते. ब्राह्मणाने 'तसेच होवो' असे म्हणावे. ही कृपा आमच्या मातामहालाही अखंड लाभो. ॐ, आमचे पितर प्रसन्न राहो, आमचे गोत्र वाढो, दान करणारे वाढो, वेदांची परंपरा चालू राहो, आमची श्रद्धा कधीही कमी होऊ नये, आम्ही भरपूर दान करू, आमच्याकडे भरपूर अन्न असो, पाहुणे आमच्याकडे यावेत, आमच्यात कोणीही मागणारे नसावेत आणि आम्हीही कोणाकडे काही मागू नये. या सर्व शुभाशीर्वाद खरे ठरावेत.

सौमनस्यमस्तु । अस्त्वित्युक्ते प्रदत्तपिण्डस्थाने अर्घ्यार्थपवित्रमोचनम् । कुशपवित्रं गृहीत्वातेन कुशेन पित्रादिब्राह्मणं स्पृष्ट्वा स्वधां वाचयिष्येओं वाच्यतांों पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः सपत्नीकेभ्यः स्वधोच्यताम् । अस्तुस्वधा इत्युक्ते ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतमिति पिण्डोपरि वारिधारां दद्यात् ॥ १,२१८.

सर्वांच्या मनात समाधान असो. 'तसेच होवो' असे म्हटल्यावर, जेथे पिंड ठेवायचे त्या जागेचे शुद्धीकरण केले जाते. कुशाचे पवित्र घेऊन त्या कुशाने पितरांचे प्रतीक असलेल्या ब्राह्मणाला स्पर्श करावा आणि 'ॐ, अमुक गोत्रातील अमुक नावाच्या वडील, आजोबा, पणजोबा आणि त्यांच्या पत्नींसाठी स्वधा अर्पण करतो' असे म्हणावे. 'स्वधा असो' असे म्हटल्यावर 'ऊर्जेने परिपूर्ण, अमृतसमान, तूपासारखे' असे म्हणत पिंडावर पाण्याचा तुपासह धारा सोडावी.

ततः पितृब्राह्मणे पिण्डाः सम्पन्ना इति प्रश्रः । सुसम्पन्ना इति पिण्डे क्षीरधारां दत्त्वा पिण्डचालनं अतिथिब्राह्मणे पिण्डपात्रमुत्तानं कृत्वा ओं वाजे वाजे वत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः । अस्यमध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पथिभिर्देवयानैरिति पिण्डा दिविसर्जनंामावाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे आमागन्तां पितरा चामा सोमोऽमृतत्वेन गम्यात् । इति देवविसर्जनम् । ओं अभिगम्यतामिति पितृब्राह्मणविसर्जनम् । ब्राह्मणैरनुद्गतस्य निवर्तनम् । गवादिषु पिण्डप्रतिपादनमिति शेषः ॥ १,२१८.

यानंतर पितृब्राह्मणाला विचारावे, 'पिंड अर्पण पूर्ण झाले का?' पूर्ण झाल्याचे सांगितल्यावर पिंडावर दूध घालावे आणि पिंड हलवावे. अतिथिब्राह्मणासाठी पिंडपात्र सरळ करून, 'ॐ, दान करणाऱ्यांनो, आम्हाला धन मिळो; ऋषीहो, सत्य जाणणाऱ्यांनो, अमृतस्वरूप आहात, हे मध प्या, आनंद घ्या, तृप्त व्हा आणि देवयात्रेच्या मार्गाने निघा' असे म्हणावे. पिंड आकाशात अर्पण करावा. 'यज्ञाचे फळ मिळो, हे आकाश व पृथ्वी, सर्व रूपांनी या, पितर आणि सोम अमरत्वाला जावोत' असे म्हणत देवांना निरोप द्यावा. 'ॐ, येवोत' असे म्हणत पितृब्राह्मणांना निरोप द्यावा. जे ब्राह्मण अजून गेले नाहीत त्यांना परत बोलवावे. उरलेले पिंड गायींना व इतरांना द्यावे.

देव, पितर आणि सर्वदेव ब्राह्मण यांना श्राद्ध करण्याची परवानगी मागावी. आसनावर, 'ॐ, सर्व देवता या, हे ऐका, या कुशावर बसा.' 'ॐ, सर्व देवता ऐका, जे आकाशात, पृथ्वीवर, अग्नित असणारे आणि इथे असणारे आहात, या कुशावर आनंद घ्या.' 'ॐ, या' असे म्हणत सर्व देवांचे आवाहन करावे आणि गंध वगैरे अर्पण करावे. अखंडतेची खात्री देणारे वचन म्हणावे.

ततः प्रपितामहीप्रभृतीनामनुज्ञापनमासनदानं गन्धादिदानञ्च अच्छिद्रावधारणवाचनम् । इत्थं पितामह्याः मातुः । ततः प्रपितामहादीनां अनुज्ञापनम् । आसनमावाहनङ्गन्धादिदानंवृद्धप्रमातामहादीनामनुज्ञापनादिकरणम् । ओं वसुसत्यसंज्ञकेभ्यो देवेभ्य एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं सवदरं सदधि प्रतिषिद्धवर्जितं नम इति अन्नसङ्कल्पनम् । ओं अमुकगोत्रे ! मत्पितामहमुकदेवि नान्दीमुखि ! एतदन्नं सबदरं सदधि नमः । एवं मातामहप्रभातामहेभ्यः ॥ १,२१९.

यानंतर, पणजीपासून पुढे सर्वांना परवानगी मागावी, आसन द्यावे, गंध वगैरे अर्पण करावे आणि अखंडतेची खात्री देणारे वचन म्हणावे. असेच आजी, आई यांच्यासाठी करावे. मग पणजोबा वगैरे सर्वांना परवानगी मागावी, आसन, आवाहन, गंध वगैरे द्यावे, वृद्ध मातामहालाही परवानगी मागावी. 'ॐ, सत्यसंज्ञ वसूंना, देवांना हे अन्न तुपासह, पाण्यासह, भाजीपाला, बोर, दही यांसह, वर्ज्य पदार्थ वगळून अर्पण करतो.' 'ॐ, अमुक गोत्रातील माझ्या आजोबा, अमुक देवी नांदीमुखी, हे अन्न बोर व दह्यासह अर्पण करतो.' असेच मातामहालाही अर्पण करावे.

एकोद्दिष्टं पुरोऽवश्यं तद्विशेषं वदे शृणु । प्रथमं निमन्त्रणं पादप्रक्षालनमासनम् । अद्य अमुकगोत्रस्य मत्पितुरमुकदेवशर्मणः प्रतिसांवत्सरिकमेकोद्दिष्टश्राद्धं सिद्धान्नेन युष्मास्वहं करिष्ये । श्राद्धकरणानुज्ञापनमासनं गन्धादिदानमन्नानुकल्पनम् । जप्यं निवीती । उत्तराभिमुखीभूयातिथिश्राद्धं कुर्यात् ॥ १,२१९.

एकोद्दिष्ट श्राद्ध प्रथम करावे, त्याची विशेषता सांगतो, ऐका. प्रथम, आमंत्रण, पाय धुणे आणि आसन द्यावे. 'आज अमुक गोत्रातील माझ्या वडील अमुक देवशर्मा यांच्या वार्षिक एकोद्दिष्ट श्राद्धासाठी तयार अन्नाने मी तुमच्यासाठी करतो.' श्राद्ध करण्याची परवानगी, आसन, गंध वगैरे अर्पण, अन्नाची तयारी करावी. जप डाव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घालून, उत्तर दिशेकडे तोंड करून, अतिथिश्राद्ध करावे.

यानंतर, स्मरण करून, दक्षिणेकडे तोंड करून, डाव्या खांद्यावर यज्ञोपवीत घालून, उरलेल्या अन्नाजवळ, 'अग्नीत जळलेले' असे म्हणत अन्न विखुरावे. 'अमुक गोत्रातील माझ्या वडील अमुक देवशर्मा, हे पाणी त्यांच्यासाठी ठेवावे; जे तुझ्या मागे येतील आणि त्यांच्यानंतरचे, त्यांनाही स्वधा लाभो' असे म्हणत रेषेवर पाण्याची धार सोडावी. उरलेले सर्व पूर्वीप्रमाणे करावे.

सपिण्डीकरणं कुर्यादपराह्ने तु पूर्ववत् । पितामहादिब्राह्मणनिमन्त्रणम् । ओं पुरूरवार्द्रवसंज्ञकेभ्यो देवेभ्य एतदासनं नमः । वामपार्श्वे चासनदानम् । आवाहनम् । ततः पितामहप्रपितामहवृद्धप्रपितामहानां सपत्नीकानां श्राद्धमहं करिष्ये इत्यनुज्ञाग्रहणंपात्रत्रयकरणंपात्रोपरि कुशं दत्त्वा पात्रान्तरेण पिधाय अच्छिद्रावधारणान्तं परिसमाप्य तथैव पितुरपि सपत्नीकस्य प्रेतपदान्तनाम्ना श्राद्धकरणानुज्ञापनं देवपात्राच्छिद्रावधारणम् ॥ १,२२०.

सपींडिकरण दुपारी पूर्वीप्रमाणे करावे. पणजोबा, आजोबा यांच्या प्रतीक ब्राह्मणांना आमंत्रण द्यावे. 'ॐ, पुरूरवा आणि द्रवस नावाच्या देवांसाठी हे आसन अर्पण करतो.' डाव्या बाजूला आसन द्यावे. आवाहन करावे. मग आजोबा, पणजोबा, वृद्ध पणजोबा आणि त्यांच्या पत्नींसाठी श्राद्ध करावे, परवानगी घ्यावी, तीन पात्रे तयार करावी, त्यावर कुश ठेवावे, दुसऱ्या पात्राने झाकावे, अखंडतेची खात्री देणारे वचन म्हणावे. तसेच वडील व त्यांच्या पत्नीच्या प्रेतासाठी श्राद्ध करण्याची परवानगी घ्यावी आणि देवपात्रासाठी अखंडतेची खात्री देणारे वचन म्हणावे.

तत्परिसमाप्य पितामहप्रपितामहवृद्धप्रपितामहक्रमेण पात्राणां मनाक्चालनम् । उद्धाटनं कृत्वाओं ये समानाः समनसः पितरो यमराज्ये । तेषां लोकः स्वधा नमो यज्ञो देवेषु कल्पताम् । ओं ये समानाः समनसो जीवा जीवेषु मामकाः । तेषां श्रीर्मयि कल्पतामस्मिन् लोके शतं समाः । एतन्मन्त्रद्वयेन पितृपात्रोदकं पितामहप्रपितामहपात्रे वृद्धप्रपितामहपात्रं परित्यज्य पितामहप्रपितामहयोरुदकं पवित्रञ्च पितृपात्रे क्षिपेत् ॥ १,२२०.

यानंतर, आजोबा, पणजोबा, वृद्ध पणजोबा यांच्या पात्रांना थोडेसे हलवावे. झाकण काढून, 'ॐ, जे पितर यमराजाच्या राज्यात एकत्र आहेत, त्यांचे लोक स्वधा असो, यज्ञ देवांमध्ये स्थिर होवो.' 'ॐ, जे पितर जिवंतांमध्ये एकत्र आहेत, जे माझे आहेत, त्यांचे सौख्य माझ्यात या जगात शंभर वर्षे नांदो' असे दोन मंत्र म्हणावे. या दोन मंत्रांनी पितृपात्रातील पाणी आजोबा आणि पणजोबा यांच्या पात्रात ओतावे, वृद्ध पणजोबा यांचे पात्र बाजूला ठेवावे. आजोबा आणि पणजोबा यांच्या पात्रातील पाणी व कुश पितृपात्रात टाकावे.

ततः पितृब्राह्मणहस्ते पात्रस्थपवित्रदानम् । पात्रस्थपुष्पेण शिरसः करपादार्चनं ब्राह्मणहस्तेऽन्य जलदानंहस्ताभ्यां पात्रमुत्थाप्य ओं या दिव्येति पठित्वा ओं अमुकगोत्र मत्पितामह अमुकदेवशर्मन् सपत्नीक एष ते अर्घ्यः स्वधा । पितृपात्रेणैव पितामहब्राह्मणहस्ते स्तोकमर्घ्योदकं सपवित्रङ्गृहीत्वास्तोकमुदकं पिण्डसेचनार्थं पात्रान्तरेण पिधाय पितृब्राह्मणवामपार्श्व दक्षिणाग्रकुशोपरि पितृभ्यः स्तानमसीति अधोमुखपात्रस्थपनम् ॥ १,२२०.

नंतर पितृब्राह्मणाच्या हातात पात्रात ठेवलेलं शुद्ध पाणी अर्पण करावं. त्या पात्रात फुल ठेऊन, डोकं, हात आणि पायांना स्पर्श करून नमस्कार करावा. पुन्हा ब्राह्मणाच्या हातात दुसरं पाणी द्यावं. दोन्ही हातांनी पात्र उचलून 'ॐ या दिव्ये' असं म्हणावं आणि 'ॐ अमुक गोत्राचे माझे पितामह अमुक देवशर्मा आणि त्यांची पत्नी, हे तुमच्यासाठी अर्घ्य, स्वधा' असं म्हणावं. त्याच पितृपात्रातून थोडं अर्घ्याचं पाणी आणि कुश घेवून, ते दुसऱ्या पात्राने झाकून, पितृब्राह्मणाच्या डाव्या बाजूला दक्षिण टोकाला कुशावर ठेवावं आणि 'हे पितरांसाठी स्थान आहे' असं म्हणावं.

पितामहप्रपितामहवृद्धप्रपितामहेभ्यो गन्धादिदानमग्नौकरणम् । अवशिष्टान्नं प्रपितामहादिपात्रे क्षिपेत् । पितामहपात्राभिमन्त्रणपर्यन्तक्रमेण समाप्यापि ब्राह्मणपात्राभिमन्त्रणम् । अङ्गुष्ठनिवेशनं तिलविकरणं कृत्वा अमुकगोत्र एतत्ते अन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं प्रतिषिद्धवर्जितं ये चात्र त्वा मनुयाश्च त्वामनु तस्मै ते स्वधा इति ॥ १,२२०.

पितामह, प्रपितामह आणि त्यांच्या पूर्वजांसाठी गंध वगैरे अग्नीत अर्पण करावं. उरलेलं अन्न प्रपितामहांच्या पात्रात टाकावं. पितामहाच्या पात्रासाठी मंत्र म्हणून झाल्यावर ब्राह्मणाच्या पात्रासाठीही मंत्र म्हणावेत. अंगठा ठेवून, तीळ विखरावेत आणि 'अमुक गोत्राचे हे तुझं अन्न, तूपासह, पाण्यासह, भाज्यांसह, निषिद्ध पदार्थांशिवाय, तुला आणि तुझ्या पाठोपाठ येणाऱ्यांना, स्वधा' असं म्हणावं.

ततो देवप्रभृतिभ्य अपोशानं दद्यात् । अतिथिप्राप्तौ अतिधिश्राद्धं कुर्यात् । अस्मिन्नवसरे विकिरणम् । पितामाहदौ प्रश्रं कृत्वा पितृब्राह्मणमों स्वदितं भवद्भिरिति प्रश्रः । ओं अमुकगोत्र मत्पितः अमुकशर्मन् सपत्नीक एष ते पिण्डो ये चात्रत्वामनुयाश्च त्वामनु तस्मै स्वधेति पिण्डपात्रमच्छिद्रमस्तु । ततः सङ्कल्प सिद्धिवाचनं समाप्य पिण्डं द्विधा कृत्वा ये समानाः सुमनस इति मन्त्रद्वयं पठित्वा पितामहवृद्धप्रपितामहपात्रेषु क्षिपेत् । पिण्डेषु गन्धादिकं दत्त्वा पिण्डचालनम् । अतिथिब्राह्मणे स्वदितादिप्रश्रः । ब्राह्मणानामाचमनम् । भुक्तिक्रमेण ताम्बूलदानम् । सुप्रोक्षितमस्तु शिवा आपः सन्तुवृद्धप्रपितामहक्रमेण ब्राह्मणहस्ते जलदानम् । गोत्रस्याक्षय्यमस्तु पितृब्राह्मणहस्ते उपतिष्टतामिति सतिजलदानम् ॥ १,२२०.

नंतर देवांसह इतरांसाठी पाणी अर्पण करावं. एखादा पाहुणा आला तर त्याचं श्राद्ध करावं. या वेळी विखुरण करावं. पितामहापासून सुरुवात करून पितृब्राह्मणाला वाकून 'ॐ, तुम्ही ते स्वाद करा' असं म्हणावं. 'ॐ अमुक गोत्राचे माझे वडील अमुक शर्मा आणि त्यांची पत्नी, हे तुमच्यासाठी पिंड, आणि जे तुमच्या पाठोपाठ आहेत त्यांनाही, स्वधा; पिंडपात्र अखंड राहो' असं म्हणावं. नंतर संकल्प व सिद्धीवचन करून, पिंड दोन भागात विभागावा; 'ये समानाः सुमनसः' हे दोन मंत्र म्हणून, ते पिंड पितामह, वृद्ध, प्रपितामह यांच्या पात्रात ठेवावेत. पिंडांना गंध वगैरे अर्पण करून हलवावं. पाहुण्या ब्राह्मणाला स्वधावचन द्यावं. ब्राह्मणांनी आचमन करावं. जेवण झाल्यावर तांबूल द्यावं. पाणी उत्तम प्रकारे शिंपडावं; ते मंगल होवो. वृद्ध, प्रपितामह यांच्या क्रमाने ब्राह्मणाच्या हातात पाणी द्यावं. 'गोत्राचं क्षय न होवो' असं म्हणत पितृब्राह्मणाच्या हातात पाणी द्यावं आणि 'ते स्थिर होवो' असं म्हणावं.