नीवीती । ओं सनकस्तृप्यताम् । ओं सनन्दनस्तृप्यताम् । ओं सनातनस्तृप्यताम् । ओं कपिलस्तृप्यताम् । ओं आसुरिस्तृप्यताम् । ओं वोढुस्तृप्यताम् । ओं पञ्चशिखस्तृप्यताम् । ओं मनुष्याणां कव्यवाहस्तृप्यताम् । ओं अनलस्तृप्यन्ताम् । ओं सोमस्तृताम् । ओं यमस्तृप्यताम् । ओं अर्यमातृप्यताम् ॥ १,२१५.
ॐ सनक तृप्त होवो. ॐ सनंदन तृप्त होवो. ॐ सनातन तृप्त होवो. ॐ कपिल तृप्त होवो. ॐ आसुरी तृप्त होवो. ॐ वोढु तृप्त होवो. ॐ पंचशिख तृप्त होवो. ॐ माणसांच्या कव्यवाह तृप्त होवो. ॐ अनल तृप्त होवोत. ॐ सोम तृप्त होवो. ॐ यम तृप्त होवो. ॐ अर्यमा तृप्त होवो.
प्राचीनावीती । ओं अग्निष्वात्ताः पितरस्तृप्यन्ताम् । ओं सोमपाः पितरस्तृप्यन्ताम् । ओं बर्हिषदः पितरस्तृप्यन्ताम् । यमाय नमः । धर्मराजाय नमः । मृत्यवे नमः । अन्तकाय नमः । वैवस्वताय नमः । कालाय नमः । सर्वभूतक्षयाय नमः । औदुम्बराय नमः! दध्नाय नमः । नीलाय नमः । परमेष्ठिने नमः । वृकोदराय नमः । चित्राय नमः । चित्रगुप्ताय नमः ॥ १,२१५.
ॐ अग्निष्वात्त पितर तृप्त होवोत. ॐ सोमप पितर तृप्त होवोत. ॐ बर्हिषद पितर तृप्त होवोत. यमाला नमस्कार. धर्मराजाला नमस्कार. मृत्युला नमस्कार. अंतकाला नमस्कार. वैवस्वताला नमस्कार. काळाला नमस्कार. सर्व भूतांचा संहार करणाऱ्याला नमस्कार. औदुंबराला नमस्कार. दध्नाला नमस्कार. नीलाला नमस्कार. परमेष्ठिनाला नमस्कार. वृकोदराला नमस्कार. चित्राला नमस्कार. चित्रगुप्ताला नमस्कार.
ये चास्माकं कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः । ते तृप्यन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम् ॥ १,२१५.
आमच्या कुळात जे अपुत्र, गोत्रातील आणि मृत झालेले आहेत, त्यांना मी दिलेल्या वस्त्र निचोडलेल्या पाण्याने तृप्ती लाभो.
श्रीगरुडमहापुराणम् २१७ ब्रह्मोवाच । अथ सन्ध्याविधं वक्ष्ये द्विजातीनां समासतः । अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा ॥ १,२१७.
ब्रह्मा म्हणाले: आता मी द्विजांसाठी संध्याविधी थोडक्यात सांगतो. जो अपवित्र असो वा पवित्र, कोणत्याही स्थितीत असो,
यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ १,२१७.
जो कमळनेत्रांचा स्मरण करतो, तो बाहेरून आणि आतून शुद्ध होतो.
ओं भूः ओं भुवः ओं स्वः ओं महः ओं जनः ओं तपः ओं सत्यं तत्स्त्रिपदा । ओं आपो ज्योऽती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् । ओं सूर्यश्चेत्यादि । ओं आपः पुनन्त्वित्यादि । ओं अग्निश्चेत्यादि ॥ १,२१७.
ॐ भूः, ॐ भुवः, ॐ स्वः, ॐ महः, ॐ जनः, ॐ तपः, ॐ सत्यं—ही त्रिपदी आहे. ॐ आप, प्रकाश, रस, अमृत, ब्रह्म, भूर्भुवः स्वः ॐ. ॐ सूर्य इत्यादी. ॐ आपः पुनंतु इत्यादी. ॐ अग्नी इत्यादी.
ओं आयातु वरदे देवि ! पूर्वाह्ने ब्रह्मदेवता । गायत्त्री नाम या सन्ध्या रक्ताङ्गी रक्तवाससा । वरहंससमारूढा श्रीमत्पुष्करसंस्थिता ॥ १,२१७.
ॐ, वरदान देणारी देवी येवो! सकाळच्या वेळी ब्रह्मदेवता असते. गायत्री नावाची ही संध्या, जिचे अंग लाल आहे आणि जी लाल वस्त्र परिधान करते, ती मोठ्या हंसावर बसलेली आहे आणि पवित्र पुष्करात वास करते.
कमण्डलुधरा शान्ता अक्षमालाविधारिणी । आयातु वरदा देवी मध्याह्ने श्वेतरूपिणी ॥ १,२१७.
ती कमंडलू धरते, शांत आहे आणि हातात अक्षयमाळ घेते. दुपारी वरदान देणारी देवी पांढऱ्या रूपात येवो.
माहेश्वरी च सावित्री शुक्लवस्त्रादिमण्डिता । वृषस्कन्धसमारूढा त्रिशूलवरधारिणी ॥ १,२१७.
माहेश्वरी आणि सावित्री, पांढऱ्या वस्त्रांनी सजलेली, वृषभाच्या पाठीवर बसलेली आहे आणि त्रिशूळ व वरदान हातात धरते.
आयातु वरदा देवी अपराह्ने सरस्वती । अतसीकुसुमप्रख्या वैष्णवी गरुडासना ॥ १,२१७.
दुपारनंतर वरदान देणारी देवी सरस्वती येवो, जी अतसीच्या फुलासारखी दिसते, वैष्णवी गरुडावर बसलेली आहे.
पीतवस्त्रा शङ्खचक्रगदापद्मसमन्विता । श्वेतवर्णा समुद्दिष्टा रविमण्डलसंस्थिता ॥ १,२१७.
पिवळ्या वस्त्रात, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ घेऊन, ती गोरी वर्णाची सांगितली आहे आणि सूर्याच्या मंडळात स्थित आहे.
श्वेतपद्मसनासीना श्वेतपुष्पोपशोभिता । ओं आपो हिष्ठा मयो भुवस्ता न उर्जे दधात नः ॥ १,२१७.
पांढऱ्या कमळावर बसलेली, पांढऱ्या फुलांनी शोभलेली, ॐ, पाणी येवो, आनंद देवो, आम्हाला बळ देऊन पोसावो.
उत्तरे शिखरे जाते भूम्यां पर्वतवासिनी । ब्रह्मणा समनुज्ञाता गच्छ देवि ! यथासुखम् ॥ १,२१७.
उत्तर शिखरावर जन्मलेली, पृथ्वीवर पर्वतासारखी राहणारी, ब्रह्माने परवानगी दिली आहे, देवी, तू हवे तसे जा.
thumb|पार्वणश्राद्ध. श्रीगरुडमहापुराणम् २१८ ब्रह्मोवाच । व्यास ! श्राद्धमहं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् । पूर्वं निमन्त्रयेद्विप्रान्विशेषाद्ब्रह्मचारिणः ॥ १,२१८.
ब्रह्मा म्हणाले: व्यास, मी श्राद्धाचे विधी सांगतो, जे माणसांना भोग आणि मोक्ष दोन्ही देतात. प्रथम, विशेषतः ब्रह्मचारी असलेल्या ब्राह्मणांना आमंत्रण द्यावे.
प्रदक्षिणोपवीतेन देवान्वामोपवीतिना । पितॄन्निमन्त्रयेत्पादौ क्षालयेद्वाक्यमन्त्रतः ॥ १,२१८.
उजव्या बाजूने जानवे घालून देवांना आमंत्रण द्यावे, आणि डाव्या बाजूने जानवे घालून पितरांना आमंत्रण द्यावे; मग मंत्र आणि शब्दांनी त्यांचे पाय धुवावेत.
ओं स्वागतं भवद्भिरिति प्रश्रः । ओं सुस्वागतामिति तैरुक्ते ओं विश्वेभ्यो देवेभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वाहेति देवब्राह्मणपादयोर्देवतीर्थेनाभुग्नकुशसहितजलदानम् ॥ १,२१८.
ॐ, 'आपले स्वागत आहे' असे आदराने म्हणावे. त्यांनी 'आम्ही स्वागताने आलो' असे उत्तर दिल्यावर, 'सर्व देवांसाठी हे पादोदक अर्घ्य आहे, स्वाहा' असे म्हणत, ब्राह्मणांच्या पायांवर कुशासह पाणी अर्पण करावे.
ततो दक्षिणा भिमुखेन वामोपवीतेनामुकगोत्रेभ्यो अस्मत्पितृपितामहप्रपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वधेति पित्रादिब्राह्मणपादयोः पितृतीर्थेन आभुग्नकुशकुसुमसहितजलदानम् ॥ १,२१८.
मग दक्षिणेकडे तोंड करून, डाव्या बाजूने जानवे घालून, त्यांच्या गोत्रानुसार—आपले पितर, आजोबा, आणि पणजोबा—त्यांच्या नावाने आणि आडनावाने, 'हे पादोदक अर्घ्य आहे, स्वधा' असे म्हणत, ब्राह्मणांच्या पायांवर कुश व फुलांसह पाणी अर्पण करावे.
एवं मातामहादिभ्यः । एतदाचमनीयं स्वाहा स्वधेति ब्राह्मणहस्ते एषवोर्ऽघ्य इति ब्राह्मणहस्ते पुष्पदानम् ॥ १,२१८.
अशाच प्रकारे मातामह व इतरांसाठी, 'हे आचमनासाठी आहे, स्वाहा, स्वधा' असे म्हणत, ब्राह्मणांच्या हातात अर्घ्य द्यावे आणि त्यांच्या हातात फुले द्यावीत.
ओं सिद्धमिदमासनमिह सिद्धमित्यभिधाय ओं भूः ओं भुवः ओं स्वः ओं महः ओं जनः ओं तपः ओं सत्यमिति सप्तव्याहृतिभिः पूर्वमुखन्देवब्राह्मणोपवेशनम् । उत्तरदिङ्मुखंपितृब्राह्मयोणोपवेशनम् । ओं देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव भवन्तुते इति त्रिर्जपेत् ॥ १,२१८.
ओं पात्रमहं करिष्ये । ओं करुष्वेत्यनुज्ञातः कृत्वा पात्रे पवित्रनिषेवणम् ॥ १,२१८.
ॐ, 'मी पात्र तयार करतो.' ॐ, 'कर,' असे परवानगी मिळाल्यावर, पात्र पवित्र करून घ्यावे.
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यतु । ओं पितृभ्यः स्वधा नमः । ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं मातृभ्यः स्वधानमः । ओं पितामहीभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहीभ्यः स्वधा नमः । ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधानमः तृप्यतामिति । उदीरतामवर उत्परासो उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः । असुंय ईयुरवृका ऋतज्ञास्तेनोऽवन्तुपितरोहवेषु । गोत्रोच्चारणेन प्रथमाञ्जलिः पितुः । ओं अङ्गिरसो नः पितरोदृ । अथर्वाणोभृगवःदृ । तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानां अपि भद्रे सौमनसे स्याम । ओं आयन्तु नः पितरः सौम्यासोग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः । अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥ १,२१५.
ब्रह्मापासून स्तंभापर्यंत सर्व जग तृप्त होवो. ॐ पितरांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ मातांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहींना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहींना स्वधा नमस्कार. ॐ मातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ वृद्ध प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार, तृप्त होवोत. खालचे, वरचे आणि मधले पितर, जे सौम्य, गेलेले, धर्मनिष्ठ आहेत, ते पितरांच्या आवाहनात आमचे रक्षण करो. गोत्र उच्चारून पहिली अंजली पित्याला द्यावी. ॐ आमचे पितर अंगिरस आहेत. आमचे पितर अथर्वण आणि भृगु आहेत. आम्ही त्या यज्ञीय, मंगलमय आणि सौम्य मनाच्या कृपेत राहो. ॐ आमचे सौम्य अग्निष्वात्त पितर देवमार्गाने या यज्ञात स्वधेत रममाण होऊन आमचे कल्याण करो.
ओं ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्नुतं स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् । ओं पितृभ्यः स्वधा नमः । ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधान नमः । ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । पितामहस्यदृ । ओं अक्षन्पितरो अमीमदन्त पितरो अमी तृप्यन्तः पितरः शुं(स्व) धध्वं पिबेह पितरोऽपि वानत्रयांश्च विश्रयांश्च भवनपवित्रत्वा रथपति ते जातवेदाः स्वधाभिर्यज्ञं सुकृतं जुपस्व? । ओं णदुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्त्वोषधीर्मधुनक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः । मधु द्यौरस्तु नः पिता मधु मान्नो वनस्पतिर्मधुभामस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः ॥ १,२१५.
ॐ पोषण, अमृत, तूप, दूध, मध आणि शिंपडलेले अर्पण घेऊन, तुम्ही स्वधा आहात—माझ्या पितरांना तृप्त करा. ॐ पितरांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ मातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ वृद्ध प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. पितामहासाठी: ॐ पितर नष्ट झालेले नाहीत, पितर तृप्त आहेत, पितर स्वधा पित आहेत, पितरांनी प्या, पितर तीनही लोकांत आणि शुद्ध स्थानांत राहोत, हे रथस्वामी, हे जातवेद, स्वधेतून यज्ञ उत्तम प्रकारे कर. ॐ वारे सत्यानुसार वाहतात, नद्या मधुर वाहतात, औषधी आमच्यासाठी मधुर असोत, रात्री मधुर असोत, पृथ्वी मधुर असो, आकाश आमचे वडील असो, वृक्ष आमच्यासाठी मधुर असोत, सूर्य मधुर असो, गायी आमच्यासाठी मधुर असोत.
प्रपितामहस्याञ्जलिदानम् । ओं नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शुष्माय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे । नमो वः पितरो गृहान्न पितरो दत्तः । नमो वः पितरो दध्मे तद्वः पितरो वासः । मातामहानां त्रिरञ्जलिदृ । ततो मात्रादीनान्दृ ॥ १,२१५.
प्रपितामहासाठी अंजली अर्पण: ॐ तुम्हाला, सारांश असलेल्या पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, शक्तिशाली पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, जीवनदायी पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, स्वधायुक्त पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, भयंकर पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, क्रोधी पितरांना नमस्कार. ॐ तुम्हाला, घरातील पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, दिलेल्या पितरांना नमस्कार. ॐ तुम्हाला, दहीतील पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, वस्त्रधारी पितरांना नमस्कार. मातामहांसाठी तीन अंजली. त्यानंतर मातृकडील नातेवाईकांसाठी.
श्रीगरुडमहापुराणम् २१६ ब्रह्मोवाच । वैश्वदेवं प्रवक्ष्यामि होमलक्षणमुत्तमम् । प्रज्वाल्य चाग्निं पर्युक्ष्यओं क्रष्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानत् । ओं पावक वैश्वानर इदमासनं अरणीगर्भसंस्कृततेजोरूप महाब्रह्मन्मुहूर्तास्त्रिषु वैश्वानरं प्रतिबोधयामि । ओं वैश्वानरे न उभयं आप्रयातु परावतः अग्निर्न स्वद्युतीरूपपृष्ठो दिवि पृष्ठोऽश्वि पृथिव्यां पृष्ठा विवेवा ओषधीचाविवेश वैश्वानरः सहसा पृष्ठोऽग्निः नमो दिव्य स षष्ठां नक्तम् ॥ १,२१६.
ब्रह्मा म्हणाले: आता मी वैश्वदेव होमाची उत्तम रीत सांगतो. अग्नी प्रज्वलित करून, त्यावर पाणी शिंपडून, ‘ॐ, हा अग्नी दूर जावो; शत्रूंचा प्रवाह यमराजाकडे जावो. हा जातवेद येथेच राहो आणि देवांना हवि पोहोचवो.’ ॐ, पावक, वैश्वानर, हे तुझे आसन आहे, अरणीच्या गर्भातून तयार झालेले, तेजस्वी रूप, हे महाब्रह्मन्, तीन वेळा मी वैश्वानराला जागृत करतो. ॐ, वैश्वानर दोन्ही बाजूंना पोहोचो, अग्नी, तेजस्वी, स्वर्गात, घोड्याच्या पाठीवर, पृथ्वीवर, पाठीवर, औषधीत प्रवेश करो, वैश्वानर, अचानक पाठीवर, अग्नी, दिव्याला नमस्कार, तो सहावा रात्री असो.
ओं प्रजापतये स्वाहा । ओं सोमाय स्वाहा । ओं बृहस्पतये स्वाहा । ओं अग्निषोमाभ्यां स्वाहा । ओं इन्द्राग्निभ्यां स्वाहा । ओं द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा । ओं इन्द्राय स्वाहा । ओं विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा । ओं ब्रह्मणे स्वाहा । ओं अद्भ्यः स्वाहा । ओं ओषधिवनस्पतिभ्यः स्वाहा । ओं ग्रह्याय स्वाहा । ओं देवदेवताभ्यः स्वाहा । ओं इन्द्राय स्वाहा । ओं इन्द्रपुरुषेभ्यः स्वाहा । ओं यमाय स्वाहा । ओं यमपुरुषाय स्वाहा । ओं सर्वेभ्यो भूतेभ्यो दिवाचारिभ्यः स्वाहा । ओं वसुधापितृभ्यः स्वाहा । ओं ये भूता प्रचरन्ति दीनाच निमिहन्तो भुवनस्य मध्ये । तेभ्यो बलिं पुष्टिकामो ददामि मयि पुष्टिं पुष्टिपतिर्ददातु । ओं आचाण्डालपतिर्ददातु आचाण्डालपतितवायसेभ्यः ॥ १,२१६.
ॐ प्रजापतीला स्वाहा. ॐ सोमाला स्वाहा. ॐ बृहस्पतीला स्वाहा. ॐ अग्नी आणि सोम यांना स्वाहा. ॐ इंद्र आणि अग्नी यांना स्वाहा. ॐ द्याऊ आणि पृथ्वी यांना स्वाहा. ॐ इंद्राला स्वाहा. ॐ सर्व देवांना स्वाहा. ॐ ब्रह्माला स्वाहा. ॐ पाण्यांना स्वाहा. ॐ औषधी आणि वनस्पतींना स्वाहा. ॐ ग्रहांना स्वाहा. ॐ देवदेवतांना स्वाहा. ॐ इंद्राला स्वाहा. ॐ इंद्रपुरुषांना स्वाहा. ॐ यमाला स्वाहा. ॐ यमपुरुषाला स्वाहा. ॐ आकाशात वावरणाऱ्या सर्व भूतांना स्वाहा. ॐ वसुंधरा आणि पितरांना स्वाहा. ॐ जे भूतं जगात दीन, दुःखी आणि भटकणारे आहेत, त्यांना मी पुष्टीसाठी बलि देतो; पुष्टीचा स्वामी मला पुष्टी देवो. ॐ चांडाळांचा स्वामी चांडाळ, पतित आणि वायस यांना पुष्टी देवो.
गायत्त्रीच्छन्दो विश्वामित्र ऋषिस्त्रिपात् । समुद्राः कुक्षिश्चन्द्रादित्यौ लोचनौ । अग्निर्मुखम् । विष्णुर्हृदयम् । ब्रह्मरुद्रौ शिरः । रुद्रः शिखा । उपनय ने विनियोगः । ओं भूः पादे । भुवः जानुति । स्वः हृदये । महः शिरसि । जनः शिखायाम् । तपः कण्ठे । सत्यं ललाटे । ओं हृदयाय नमः । ओं भूः शिरसे स्वाहा । ओं भुवः शिखायै वौषट् । ओं स्वः कवचाय हुं । ओं भूर्भुवः स्वः अस्त्राय फट् ॥ १,२१७.
गायत्री छंद, विश्वामित्र ऋषी, ती त्रिपादी आहे. समुद्र पोट, चंद्रसूर्य डोळे, अग्नी तोंड, विष्णु हृदय, ब्रह्मा व रुद्र शिर, रुद्र शिखा. उपनयनासाठी विनियोग. ॐ भूः पायांवर, भुवः गुडघ्यांवर, स्वः हृदयावर, महः शिरावर, जनः शिखेवर, तपः गळ्यावर, सत्यं कपाळावर. ॐ हृदयाला नमस्कार. ॐ भूः शिरावर स्वाहा. ॐ भुवः शिखेस वौषट्. ॐ स्वः कवचाला हुं. ॐ भूर्भुवः स्वः अस्त्राला फट्.
महेरणाय चक्षुसे । ओं यो वः शिवतमो रसः । तस्य भाजयेतेह नः । अशतीरिव मातरः । ओं तस्मा अरङ्गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ । आपो जन यथा च नः । ओं सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु ओं दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः । ओं द्रुपदादिवमुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव । पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः । ओं ऋतं च सत्यं चाभीद्धात्तपसोऽध्यजायत । ततोरात्र्यजायत । ततः समुद्रोर्ऽणवः समुद्रादर्णवादधिसंवत्सरो अजायत । अहौरात्राणि विदधद्विश्वस्य मिषतो वशी । सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत् । दिवं च पृथिवीं चान्तरिक्षमथो स्वः ॥ १,२१७.
महेराण्याच्या दर्शनासाठी, ॐ, तुमच्यातील सर्वात शुभ रस आम्हाला मिळो, जसा आई आपल्या मुलांना देते. ॐ, म्हणून आम्ही तुमच्याकडे येतो, ज्यासाठी तुम्ही वाढीसाठी प्रयत्न करता. पाणी, आम्हाला संतती मिळू दे. ॐ, पाणी आणि औषधी आमच्यासाठी हितकारक असो, आणि जे आम्हाला द्वेष करतात किंवा आम्ही ज्यांना द्वेष करतो त्यांच्यासाठी अहितकारक असो. ॐ, जसे घाम आणि मळ धुतले जातात, तसेच पाणी आमचे मन शुद्ध करो, जसे शुद्ध करणाऱ्याने तूप शुद्ध होते. ॐ, तपस्येतून सत्य आणि वास्तव जन्मले; त्यातून रात्र झाली; मग समुद्र निर्माण झाला; समुद्रातून वर्ष निर्माण झाले; दिवस आणि रात्र ठरवली गेली, सर्व जगावर राज्य करणारी. सूर्य आणि चंद्र पूर्वीप्रमाणे निर्माण केले, तसेच आकाश, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्गही.
गायत्त्र्या विश्वामित्र ऋषिर्गायत्त्रीछन्दः । सविता देवता जपे विनियोगः । ओं उदुत्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् । ओं चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च । ओं तच्चक्षर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् । शृणुयाम शरदः शतम् । ओं विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखोविश्वतो बाहुरुत विश्वतस्पात् । संबाहुभ्यां धमति संपत्रैद्यार्वाभूमी जनयन्देव एकः । देवा गातुविदो नाङ्गविद्वानाद्भमितमनसस्पत इमं देवयज्ञं स्वाहा वातेधाः जपेत् ॥ १,२१७.
गायत्रीमध्ये, विश्वामित्र ऋषी आहेत, गायत्री छंद आहे, सविता देवता आहे; जपासाठी हा नियम आहे. ॐ, किरणे जातवेदस या देवतेला वाहून नेतात, सर्वांना दिसण्यासाठी सूर्य. ॐ, देवांचे तेजस्वी मुख वर आले आहे, मित्र, वरुण आणि अग्नीचे डोळे. आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष व्यापले आहे; सूर्य हे सर्व जगाचे आत्मा आहे. ॐ, ते दैवी नेत्र, तेजस्वी, आमच्यासमोर उगवते. आपण शंभर शरद पाहू, शंभर शरद जगू, शंभर शरद ऐकू. ॐ, त्याचे डोळे सर्वत्र, तोंड सर्वत्र, हात सर्वत्र, पाय सर्वत्र. दोन्ही हातांनी तो सर्वांना धरतो, पृथ्वी निर्माण करतो; एक देव सर्वांची निर्मिती करतो. देवांना मार्ग माहीत आहे, अज्ञानींना नाही; मनाचा स्वामी ही देवयज्ञ स्वीकारो. 'स्वाहा' म्हणत जप करावा.
ॐ, 'हे आसन सिद्ध आहे, येथे सिद्ध आहे' असे म्हणावे, मग ॐ भूः, ॐ भुवः, ॐ स्वः, ॐ महः, ॐ जनः, ॐ तपः, ॐ सत्यम्—या सात व्याहृत्या म्हणाव्यात. पूर्वेकडे देवब्राह्मणांना बसवावे, आणि उत्तर दिशेला पितृब्राह्मणांना बसवावे. ॐ, 'देवतांना, पितरांना आणि महायोगींना, स्वधा आणि स्वाहा यांना नमस्कार, ते नेहमी येथे असोत' असे तीन वेळा म्हणावे.
ओं अद्यास्मिन्देशे अमुकमासे अमुकराशिङ्गते सवितर्यमुकतिथावमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां यथानामशर्मणां विश्वेदेवपूर्वकन्दृश्राद्धं करिष्ये । ओं विश्वेभ्यो देवभ्यः स्वाहा ओं विश्वेदेवानावाहयिष्ये । आवाहयेत्युक्ते ओं विश्वेदेवाः स आगत शृणुतामिमं हवम् । एदं बर्हिर्निषीदत ओं विश्वेदेवाः शृणुतेमं इवं मे ये अन्तरिक्षे य उपद्यविष्ट । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम् । ओं ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि । ओं आगच्छन्तु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये अत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवन्तु ते । ओं अपहतासुरा रक्षांसि वेदिषद इति त्रित्रिर्यवविकिरणम् ॥ १,२१८.
ॐ, 'आज या ठिकाणी, या महिन्यात, या नक्षत्रात, या वेळी, या गोत्रांसाठी—आपले पितर, आजोबा, पणजोबा—त्यांच्या नावाने आणि आडनावाने, विश्वदेवांपासून सुरू होणारे श्राद्ध करतो.' ॐ, 'सर्व देवांना, स्वाहा.' ॐ, 'मी विश्वदेवांना आवाहन करतो.' 'आवाहन' म्हटल्यावर, ॐ, 'हे विश्वदेवांनो, या हविर्दानाला या, ऐका. या कुशावर बसा. हे विश्वदेवांनो, ऐका, जे अंतरिक्षात आहेत, जे वर आहेत, जे यज्ञासाठी योग्य आहेत, या कुशावर आनंदित व्हा.' ॐ, 'औषधी सोमराजासोबत संवाद करतात. ज्या ब्राह्मणासाठी राजा करतो, त्याला आम्ही पार करतो.' ॐ, 'महाबळवान विश्वदेव येथे येवोत, जे श्राद्धासाठी नेमले आहेत, ते सावध राहोत.' ॐ, 'असुर, राक्षस आणि दुष्ट शक्ती वेदीपासून दूर जावोत,' असे तीन वेळा यवांची उधळण करावी.
ओं शन्नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । शंयोरभिस्त्रवन्तु न इति पात्रे जलदानम् । ओं यवोऽसि यवयास्मद्वेषो यवयारातीरिति यवदानम् । गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां ता (त्वा) मिहोपह्वये श्रियमिति गन्धदानम् । ओं या दिव्या आपः पयसा संबभूवुर्या अन्तरिक्षौत पार्थवीर्याः । हिरण्यवर्णा यज्ञियास्तान आपः शिवाः शं स्योना सुहवा भवन्तु । एषोर्ऽघो नम इति ब्राह्मणहस्ते जलं दत्त्वानेनैव पात्रेण पवित्रग्रहणं कृत्वा संस्त्रवं पवित्रं च ब्राह्मणपार्श्वे दद्यात् । ततः प्रथमपात्रे संस्त्रवजलं संस्थाप्य कुशोपरि ऊर्ध्वमुखं स्थापनं कुर्यत् । तदुपरि कुशदानम् ॥ १,२१८.
ॐ, 'देवी, पाणी पिण्यासाठी शुभ होवो, आमच्यासाठी ते कल्याणकारी वाहू दे,' असे म्हणत पात्रात पाणी द्यावे. ॐ, 'तू यव आहेस, आमचा द्वेष दूर कर, शत्रूत्व दूर कर,' असे म्हणत यव अर्पण करावे. 'जी सुगंधी, अजेय, नेहमी पोसणारी, सर्व प्राण्यांची अधिष्ठात्री आहे, ती लक्ष्मी, मी तुला येथे बोलावतो,' असे म्हणत गंध अर्पण करावा. ॐ, 'त्या दिव्य जलांनी, जे दूधातून निर्माण झाले, जे अंतरिक्षात आणि पृथ्वीवर आहेत, सुवर्णवर्णी, यज्ञासाठी योग्य, त्या शुभ पाणी आमच्यासाठी कल्याणकारी आणि कृपाळू होवोत.' 'हे अर्घ्य आहे, नमस्कार,' असे म्हणत ब्राह्मणांच्या हातात पाणी द्यावे, त्याच पात्राने पात्र शुद्ध करावे, आणि पवित्र व गाळणी ब्राह्मणाजवळ ठेवावी. मग प्रथम पात्रात गाळलेले पाणी ठेवून, कुशावर तोंड वर ठेवून ठेवावे, त्यावर कुश ठेवावे.