गरुडपुराणम्

आपो मा तस्मादेनसः पावमानश्च मुञ्चतु इविष्मतो विमा आपोहविष्मानाविरासति । हविष्मान् देव असुरो हविष्मानस्तु सूर्यः । देवीरापो अपा पत्न्या यश्च ऊर्मिर्हविष्यः इन्द्रियवान्मादित्यन्तनः तं देवेभ्यो देवता दाभुशुक्रलेभ्यस्तेषां भागकर्षिवसिसमुद्रस्य दक्षिण्याग्रयासिमेनापोग्रर्भिरश्मतमोधोः । आपो देवी मधुमतीरगृह्णन्तु ह्यन्नती राजस्वतिलाः । याभिर्मित्रावरुणस्य सिञ्चयाभिरिन्द्रमनयत्यन्न वाती वद्रुपदां शन्नो देवी अपामसृग्द्वयसंसूर्ये सन्तं समाहितं अपांरसस्य यो रस्य यो गृह्णास्युत्तमम् । आपो देवीरुपसूर्य मधुमतीवयस्याय प्रजाभ्यः तासा मास्थानात्वर्जिहतामोषधयः सपिप्पलाः । पुनन्तु मा पितरः सौम्यासः पुनन्त्वनापि पिता सहसाः पवित्रेण गतायुषा । पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण गतायुषा विश्वमायुर्व्यश्रवैः । अग्न आयूंषि परसत्माचरोर्जमिषञ्च त्वचे वावस्वत्वच्छूनाम् । पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः । पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः ! पुनीहि मा । पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् । अग्ने क्रत्वा क्रतूंरनु । यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा ब्रह्मा तेन पुनातु मा । पवमानः सुवर्जनः । पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु मा । उभाभ्यां देव सवितः । पवित्रेण सवेन च । इदं ब्रह्मपुनीमहे । वैश्वदेवीः पुनती देव्या गृभ्नास्यामिसावक्ष्यस्तान्नोवीत पूज्याः । तयामदन्तः सधमादेषु वयं स्याम पतयो रयीणाम् । चित्प तिर्मा पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । तस्य ते पवित्रपूतस्य यत्कामः । प्रणितच्छकेयं देवो वाक्पतिर्मा सविता त्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । तस्य ते पवित्रपते ! पवित्रपूतस्य चत्कामः । पुनस्तच्छकेयं द्युपतिं अयं गौः पृश्रिरक्रमीसदशशतं मातरं पुनः पितरञ्च प्रयस्मः । देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनातच्छकेयम्? । ओं तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥ १,२१४.

पाणी मला पापांपासून मुक्त करो, पावमाना मला सोडवो. हविर्भूत पाणी प्रकट आहे. देव, असुर आणि सूर्य हे सर्व हविर्भूत आहेत. दिव्य जल, जलपत्नी आणि हविर्भूत लाट, शक्तिशाली, सूर्याच्या शेवटापर्यंत—देव आणि देवता, तेजस्वी, समुद्राच्या दक्षिणेकडील, अग्रगण्य आणि तीक्ष्ण प्रवाहाचा भाग घ्यावा. मधुर जल, धान्य आणि तीळ यांसह आम्हाला स्वीकारो. मित्रावरुण यांच्या ज्या जलांनी अभिषेक होतो, इंद्र ज्या जलांनी नेला जातो, आणि ज्या जलांनी द्रुपद तयार होतो, त्या दिव्य जलांनी आम्हाला दुहेरी शक्ती आणि एकाग्र मन देवो. जलाचा जो रस आहे, त्या रसाचा सर्वोच्च भाग तू घे. हे दिव्य जल, सूर्याजवळ जा, मधुर, संततीसाठी; वनस्पती आणि पिंपळ झाडे आपली जागा सोडू नयेत. सौम्य पितर मला शुद्ध करो, पूर्वज पवित्र जलाने मला शुद्ध करो, आजोबा आणि पणजोबा मला शुद्ध करो, पवित्र जलाने माझे संपूर्ण आयुष्य किरणांनी शुद्ध होवो. अग्नि, तू माझ्या आयुष्यासाठी, बळासाठी आणि त्वचेसाठी कृती कर. देवजन मला शुद्ध करो, मन आणि बुद्धी मला शुद्ध करो, सर्व भूतं मला शुद्ध करो, जातवेद, तू मला शुद्ध कर. पवित्र जलाने मला शुद्ध कर, तेजस्वी देवता! अग्नि, संकल्पानुसार कृती कर. तुझ्या तेजस्वी पवित्रतेने, अग्नि, अंतर्गत पसर, त्या ब्रह्माने मला शुद्ध कर. पावमाना, शुभ करणारा, पवित्र जलाने, शुद्ध करणारा—जो शुद्ध करतो तो मला शुद्ध करो. दोन्हीने, हे देव सविता, पवित्र जल आणि हविसह, हे ब्रह्म आम्ही शुद्ध करतो. वैश्वदेव देवी, शुद्ध करणाऱ्या, आम्हाला स्वीकारा, पूज्य आहात. त्याच्यामुळे आम्ही एकत्र बसून संपत्तीचे स्वामी होऊ. चित्पतीर् मला अखंड पवित्र जलाने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करो. तुझ्या पवित्रतेने शुद्ध झालेली जी इच्छा आहे, ती देव वाक्पतीर्, सविता, मला अखंड पवित्र जलाने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करो. तुझ्या पवित्रतेने शुद्ध झालेली जी इच्छा आहे, ती मी प्राप्त करु दे. ही पांढरी गाय शंभर वेळा आईकडे आणि वडिलांकडे आली आहे. देव सविता मला अखंड पवित्र जलाने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करो. तुझ्या पवित्रतेने शुद्ध झालेली जी इच्छा आहे, ती मी प्राप्त करु दे. 'ॐ' ते विष्णूचे परमपद, ज्ञानी नेहमी पाहतात, जणू आकाशात डोळा विस्तारला आहे.

ओं मोदास्तृप्यन्ताम् । ओं प्रमोदास्तृप्यन्ताम् । ओं सुमुखास्तृप्यन्ताम् । ओं दुर्मुखास्तृप्यन्ताम् । ओं विघ्नास्तृप्यन्ताम् । ओं विघ्नकर्तारस्तृप्यन्ताम् । ओं छन्दांसि तृप्यन्ताम् । ओं वेदास्तृप्यन्ताम् । ओं ओषधयस्तृप्यन्ताम् । ओं सनातनस्तृप्यताम् । ओं इतराचार्यास्तृप्यन्ताम् । ओं संवत्सरःसावयवस्तृप्यताम् । ओं देवास्तृप्यन्ताम् । ओं अप्सरसस्तृप्यन्ताम् । ओं देवान्धकास्तृप्यन्ताम् । ओं सागरस्तृप्यन्ताम् । ओं नागास्तृप्यन्ताम् । ओं पर्वतास्तृप्यन्ताम् । ओं सरिन्मनुष्या यक्षास्तृप्यन्ताम् । ओं रक्षांसि तृप्यन्ताम् । ओं पिशाचास्तृप्यन्ताम् । ओं सुपर्णास्तृप्यन्ताम् । ओं भूतानि तृप्यन्ताम् । ओं भूतग्रामाश्चतुर्विधास्तृप्यन्ताम् । ओं दक्षस्तृप्यताम् । ओं प्रचेतास्तृप्यताम् । ओं मरीचिस्तृप्यताम् । ओं आत्रिस्तृप्यताम् । ओं अङ्गिरास्तृप्यताम् । ओं पुलस्त्यस्तृप्यताम् । ओं पुलहस्तृप्यताम् । ओं क्रतुस्तृप्यताम् । ओं नारदस्तृप्यताम् ! ओं भृगुस्तृप्यताम् । ओं विश्वामित्रस्तृप्यताम् । ओं रैवतस्तृप्यताम् । ओं चाक्षुषस्तृप्यताम् । ओं महातेजास्तृप्यताम् । ओं वैवस्वतस्तृप्यताम् । ओं ध्रुवस्तृप्यताम् । ओं धवस्तृप्यताम् । ओं अनिलस्तृप्यताम् । ओं प्रभासस्तृप्यताम् ॥ १,२१५.

ॐ आनंदी तृप्त होवोत. ॐ परमआनंदी तृप्त होवोत. ॐ प्रसन्नमुखी तृप्त होवोत. ॐ अप्रसन्नमुखी तृप्त होवोत. ॐ विघ्ने तृप्त होवोत. ॐ विघ्न करणारे तृप्त होवोत. ॐ छंद तृप्त होवोत. ॐ वेद तृप्त होवोत. ॐ औषधी तृप्त होवोत. ॐ सनातन तृप्त होवो. ॐ इतर आचार्य तृप्त होवोत. ॐ वर्ष आणि त्याचे भाग तृप्त होवोत. ॐ देव तृप्त होवोत. ॐ अप्सरा तृप्त होवोत. ॐ अंधकारातील देव तृप्त होवोत. ॐ सागर तृप्त होवो. ॐ नाग तृप्त होवोत. ॐ पर्वत तृप्त होवोत. ॐ नद्या, माणसे आणि यक्ष तृप्त होवोत. ॐ राक्षस तृप्त होवोत. ॐ पिशाच तृप्त होवोत. ॐ सुपर्ण तृप्त होवोत. ॐ भूत तृप्त होवोत. ॐ चार प्रकारची भूतसमूह तृप्त होवोत. ॐ दक्ष तृप्त होवो. ॐ प्रचेतस तृप्त होवो. ॐ मरीचि तृप्त होवो. ॐ अत्रि तृप्त होवो. ॐ अंगिरस तृप्त होवो. ॐ पुलस्त्य तृप्त होवो. ॐ पुलह तृप्त होवो. ॐ क्रतु तृप्त होवो. ॐ नारद तृप्त होवो. ॐ भृगु तृप्त होवो. ॐ विश्वामित्र तृप्त होवो. ॐ रैवत तृप्त होवो. ॐ चाक्षुष तृप्त होवो. ॐ महातेजस्वी तृप्त होवो. ॐ वैवस्वत तृप्त होवो. ॐ ध्रुव तृप्त होवो. ॐ धव तृप्त होवो. ॐ अनिल तृप्त होवो. ॐ प्रभास तृप्त होवो.

प्राचीनावीती । ओं अग्निष्वात्ताः पितरस्तृप्यन्ताम् । ओं सोमपाः पितरस्तृप्यन्ताम् । ओं बर्हिषदः पितरस्तृप्यन्ताम् । यमाय नमः । धर्मराजाय नमः । मृत्यवे नमः । अन्तकाय नमः । वैवस्वताय नमः । कालाय नमः । सर्वभूतक्षयाय नमः । औदुम्बराय नमः! दध्नाय नमः । नीलाय नमः । परमेष्ठिने नमः । वृकोदराय नमः । चित्राय नमः । चित्रगुप्ताय नमः ॥ १,२१५.

ॐ अग्निष्वात्त पितर तृप्त होवोत. ॐ सोमप पितर तृप्त होवोत. ॐ बर्हिषद पितर तृप्त होवोत. यमाला नमस्कार. धर्मराजाला नमस्कार. मृत्युला नमस्कार. अंतकाला नमस्कार. वैवस्वताला नमस्कार. काळाला नमस्कार. सर्व भूतांचा संहार करणाऱ्याला नमस्कार. औदुंबराला नमस्कार. दध्नाला नमस्कार. नीलाला नमस्कार. परमेष्ठिनाला नमस्कार. वृकोदराला नमस्कार. चित्राला नमस्कार. चित्रगुप्ताला नमस्कार.

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यतु । ओं पितृभ्यः स्वधा नमः । ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं मातृभ्यः स्वधानमः । ओं पितामहीभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहीभ्यः स्वधा नमः । ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधानमः तृप्यतामिति । उदीरतामवर उत्परासो उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः । असुंय ईयुरवृका ऋतज्ञास्तेनोऽवन्तुपितरोहवेषु । गोत्रोच्चारणेन प्रथमाञ्जलिः पितुः । ओं अङ्गिरसो नः पितरोदृ । अथर्वाणोभृगवःदृ । तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानां अपि भद्रे सौमनसे स्याम । ओं आयन्तु नः पितरः सौम्यासोग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः । अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥ १,२१५.

ब्रह्मापासून स्तंभापर्यंत सर्व जग तृप्त होवो. ॐ पितरांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ मातांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहींना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहींना स्वधा नमस्कार. ॐ मातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ वृद्ध प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार, तृप्त होवोत. खालचे, वरचे आणि मधले पितर, जे सौम्य, गेलेले, धर्मनिष्ठ आहेत, ते पितरांच्या आवाहनात आमचे रक्षण करो. गोत्र उच्चारून पहिली अंजली पित्याला द्यावी. ॐ आमचे पितर अंगिरस आहेत. आमचे पितर अथर्वण आणि भृगु आहेत. आम्ही त्या यज्ञीय, मंगलमय आणि सौम्य मनाच्या कृपेत राहो. ॐ आमचे सौम्य अग्निष्वात्त पितर देवमार्गाने या यज्ञात स्वधेत रममाण होऊन आमचे कल्याण करो.

ओं ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्नुतं स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् । ओं पितृभ्यः स्वधा नमः । ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधान नमः । ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः । पितामहस्यदृ । ओं अक्षन्पितरो अमीमदन्त पितरो अमी तृप्यन्तः पितरः शुं(स्व) धध्वं पिबेह पितरोऽपि वानत्रयांश्च विश्रयांश्च भवनपवित्रत्वा रथपति ते जातवेदाः स्वधाभिर्यज्ञं सुकृतं जुपस्व? । ओं णदुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्त्वोषधीर्मधुनक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः । मधु द्यौरस्तु नः पिता मधु मान्नो वनस्पतिर्मधुभामस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः ॥ १,२१५.

ॐ पोषण, अमृत, तूप, दूध, मध आणि शिंपडलेले अर्पण घेऊन, तुम्ही स्वधा आहात—माझ्या पितरांना तृप्त करा. ॐ पितरांना स्वधा नमस्कार. ॐ पितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रपितामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ मातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. ॐ वृद्ध प्रमातामहांना स्वधा नमस्कार. पितामहासाठी: ॐ पितर नष्ट झालेले नाहीत, पितर तृप्त आहेत, पितर स्वधा पित आहेत, पितरांनी प्या, पितर तीनही लोकांत आणि शुद्ध स्थानांत राहोत, हे रथस्वामी, हे जातवेद, स्वधेतून यज्ञ उत्तम प्रकारे कर. ॐ वारे सत्यानुसार वाहतात, नद्या मधुर वाहतात, औषधी आमच्यासाठी मधुर असोत, रात्री मधुर असोत, पृथ्वी मधुर असो, आकाश आमचे वडील असो, वृक्ष आमच्यासाठी मधुर असोत, सूर्य मधुर असो, गायी आमच्यासाठी मधुर असोत.

प्रपितामहस्याञ्जलिदानम् । ओं नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शुष्माय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे । नमो वः पितरो गृहान्न पितरो दत्तः । नमो वः पितरो दध्मे तद्वः पितरो वासः । मातामहानां त्रिरञ्जलिदृ । ततो मात्रादीनान्दृ ॥ १,२१५.

प्रपितामहासाठी अंजली अर्पण: ॐ तुम्हाला, सारांश असलेल्या पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, शक्तिशाली पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, जीवनदायी पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, स्वधायुक्त पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, भयंकर पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, क्रोधी पितरांना नमस्कार. ॐ तुम्हाला, घरातील पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, दिलेल्या पितरांना नमस्कार. ॐ तुम्हाला, दहीतील पितरांना नमस्कार; ॐ तुम्हाला, वस्त्रधारी पितरांना नमस्कार. मातामहांसाठी तीन अंजली. त्यानंतर मातृकडील नातेवाईकांसाठी.

श्रीगरुडमहापुराणम् २१६ ब्रह्मोवाच । वैश्वदेवं प्रवक्ष्यामि होमलक्षणमुत्तमम् । प्रज्वाल्य चाग्निं पर्युक्ष्यओं क्रष्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानत् । ओं पावक वैश्वानर इदमासनं अरणीगर्भसंस्कृततेजोरूप महाब्रह्मन्मुहूर्तास्त्रिषु वैश्वानरं प्रतिबोधयामि । ओं वैश्वानरे न उभयं आप्रयातु परावतः अग्निर्न स्वद्युतीरूपपृष्ठो दिवि पृष्ठोऽश्वि पृथिव्यां पृष्ठा विवेवा ओषधीचाविवेश वैश्वानरः सहसा पृष्ठोऽग्निः नमो दिव्य स षष्ठां नक्तम् ॥ १,२१६.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी वैश्वदेव होमाची उत्तम रीत सांगतो. अग्नी प्रज्वलित करून, त्यावर पाणी शिंपडून, ‘ॐ, हा अग्नी दूर जावो; शत्रूंचा प्रवाह यमराजाकडे जावो. हा जातवेद येथेच राहो आणि देवांना हवि पोहोचवो.’ ॐ, पावक, वैश्वानर, हे तुझे आसन आहे, अरणीच्या गर्भातून तयार झालेले, तेजस्वी रूप, हे महाब्रह्मन्, तीन वेळा मी वैश्वानराला जागृत करतो. ॐ, वैश्वानर दोन्ही बाजूंना पोहोचो, अग्नी, तेजस्वी, स्वर्गात, घोड्याच्या पाठीवर, पृथ्वीवर, पाठीवर, औषधीत प्रवेश करो, वैश्वानर, अचानक पाठीवर, अग्नी, दिव्याला नमस्कार, तो सहावा रात्री असो.

ओं प्रजापतये स्वाहा । ओं सोमाय स्वाहा । ओं बृहस्पतये स्वाहा । ओं अग्निषोमाभ्यां स्वाहा । ओं इन्द्राग्निभ्यां स्वाहा । ओं द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा । ओं इन्द्राय स्वाहा । ओं विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा । ओं ब्रह्मणे स्वाहा । ओं अद्भ्यः स्वाहा । ओं ओषधिवनस्पतिभ्यः स्वाहा । ओं ग्रह्याय स्वाहा । ओं देवदेवताभ्यः स्वाहा । ओं इन्द्राय स्वाहा । ओं इन्द्रपुरुषेभ्यः स्वाहा । ओं यमाय स्वाहा । ओं यमपुरुषाय स्वाहा । ओं सर्वेभ्यो भूतेभ्यो दिवाचारिभ्यः स्वाहा । ओं वसुधापितृभ्यः स्वाहा । ओं ये भूता प्रचरन्ति दीनाच निमिहन्तो भुवनस्य मध्ये । तेभ्यो बलिं पुष्टिकामो ददामि मयि पुष्टिं पुष्टिपतिर्ददातु । ओं आचाण्डालपतिर्ददातु आचाण्डालपतितवायसेभ्यः ॥ १,२१६.

ॐ प्रजापतीला स्वाहा. ॐ सोमाला स्वाहा. ॐ बृहस्पतीला स्वाहा. ॐ अग्नी आणि सोम यांना स्वाहा. ॐ इंद्र आणि अग्नी यांना स्वाहा. ॐ द्याऊ आणि पृथ्वी यांना स्वाहा. ॐ इंद्राला स्वाहा. ॐ सर्व देवांना स्वाहा. ॐ ब्रह्माला स्वाहा. ॐ पाण्यांना स्वाहा. ॐ औषधी आणि वनस्पतींना स्वाहा. ॐ ग्रहांना स्वाहा. ॐ देवदेवतांना स्वाहा. ॐ इंद्राला स्वाहा. ॐ इंद्रपुरुषांना स्वाहा. ॐ यमाला स्वाहा. ॐ यमपुरुषाला स्वाहा. ॐ आकाशात वावरणाऱ्या सर्व भूतांना स्वाहा. ॐ वसुंधरा आणि पितरांना स्वाहा. ॐ जे भूतं जगात दीन, दुःखी आणि भटकणारे आहेत, त्यांना मी पुष्टीसाठी बलि देतो; पुष्टीचा स्वामी मला पुष्टी देवो. ॐ चांडाळांचा स्वामी चांडाळ, पतित आणि वायस यांना पुष्टी देवो.