गरुडपुराणम्

दुष्कृतं यच्च मे किञ्चिद्बाङ्मनः कायकर्मभिः । पुनातु मे तदिन्द्रस्तु वरुणः सबृहस्पतिः ॥ १,२१३.

मी वाणी, मन किंवा शरीराने जे काही चुकीचे केले असेल, ते इंद्र, वरुण आणि बृहस्पती यांनी मला शुद्ध करावे.

सविता च भगश्चैव मुनयः सनकादयः । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् ॥ १,२१३.

'सविता, भग आणि सनकादी ऋषी, तसेच ब्रह्मस्तंभापर्यंतचे सर्व जग तृप्त होवो' असे म्हणावे.

क्षिपेदबञ्जलींस्त्रीस्तु कुर्वन्संक्षेपतर्पणम् । सुराणामर्चनं कुर्याद्ब्रह्मा दीनाममत्सरी ॥ १,२१३.

तीन अंजली पाणी देऊन संक्षिप्त तर्पण करावे; देवांची पूजा करावी आणि दयाळू, मत्सररहित ब्रह्माचीही आराधना करावी.

ब्राह्मवैष्णवरौद्रैश्च सावित्रैर्मैत्रवारुणैः । तल्लिङ्गैरर्चयेन्मन्त्रैः सर्वदेवान्नमस्य च ॥ १,२१३.

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, सावित्री, मित्र, वरुण यांच्या मंत्रांनी, त्यांच्या स्वरूपानुसार, सर्व देवांची पूजा व नमस्कार करावा.

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत्तु पृथक्पृथक् । सर्वदेवमयं विष्णुं भास्करं चाप्यथार्चयेत् ॥ १,२१३.

नम्रतेने प्रत्येकासाठी वेगवेगळे फुल ठेवावे आणि सर्व देवांचा सार असलेल्या विष्णूची व सूर्याची पूजा करावी.

दद्यात्पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्यप एव वा । अर्चितं स्याज्जगादिदं तेन सर्वं चराचरम् ॥ १,२१३.

जो कोणी पुरुषसूक्त म्हणत फुले किंवा अगदी पाणी अर्पण करतो, त्याने या जगातील सर्व चराचराची पूजा केली असे समजावे.

अन्यैश्च तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पूजयेच्च जनार्दनम् । आदावर्घ्यं प्रदातव्यं ततः पश्चाद्विलेपनम् ॥ १,२१३.

इतर तांत्रिक मंत्रांनीही जनार्दनाची पूजा करावी; प्रथम अर्घ्य अर्पण करावे, त्यानंतर लेप लावावे.

ततः पुष्पाञ्जलिं धूपमु पहारफलानि च । स्नानमन्तर्जले चैव मार्जनाचमनं तथा ॥ १,२१३.

मग फुलांचा अंजली, धूप, दिवे आणि फळे अर्पण करावीत; तसेच, देवतेचे पाण्यात स्नान, शुद्धीकरण आणि आचमन करावे.

जलाभिमन्त्रणं यच्च तीर्थस्य परिकल्पयेत् । अघमर्षणसूक्तेन त्रिवारं त्वेव नित्यशः ॥ १,२१३.

तीर्थासाठी पाणी मंत्राने शुद्ध करावे; अघमर्षण सूक्त तीन वेळा दररोज म्हणावे, ही नेहमीची प्रथा असावी.

स्नाने चरितमित्येतत्समुद्दिष्टं महात्मभिः । ब्रह्मक्षत्रविशां चैव मन्त्रवत्स्नानमिष्यते ॥ १,२१३.

स्नानाबद्दलचे हे आचार महान आत्म्यांनी सांगितले आहेत. ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांना मंत्रोच्चारासह स्नान करणे योग्य मानले आहे.

तूष्णीमेव तु शूद्रस्य सनमस्कारकं स्मृतम् । अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् ॥ १,२१३.

शूद्रासाठी मात्र, शांतपणे आणि आदराने स्नान करणे सांगितले आहे. अध्यापन, ब्रह्मयज्ञ आणि पितृयज्ञ हे पाणी अर्पण करून करावेत.

होमो दैवी बलिर्भौतो न यज्ञोऽतिथिपूजनम् । गवा गोष्ठे दशगुणं अग्न्यगारे शताधिकम् ॥ १,२१३.

होम हा देवांसाठी, बळी हा भूतांसाठी असतो, आणि अतिथीचे पूजन हे यज्ञ नाही. गायी गोठ्यात दान दिल्यास दहा पट पुण्य मिळते, आणि अग्निगृहात दिल्यास शंभर पट जास्त पुण्य मिळते.

सिद्धक्षेत्रेषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च । सहस्रशतकोटीनामनन्तं विष्णुसन्निधौ ॥ १,२१३.

पवित्र क्षेत्रात, तीर्थांमध्ये आणि देवालयात केलेल्या पुण्याचे मोजमाप नाही—शेकडो, हजारो, कोटींनी पुण्य मिळते, विशेषतः विष्णूच्या सान्निध्यात.

पञ्चमे च तथा भागे संविभागो यथार्थतः । पितृदे वमनुष्याणां कोटीनां चोपदिश्यते ॥ १,२१३.

पाचव्या भागातही योग्य प्रकारे वाटणी करावी; पितरांसाठी आणि माणसांसाठी पुण्य कोटींमध्ये सांगितले आहे.

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्र यः सुहृद्भिः सहाश्नुते । स प्रेत्य लभते स्वर्गमन्नदानं समाचरन् ॥ १,२१३.

जो ब्राह्मणांना आधी अन्नदान करतो आणि मग मित्रांसोबत खातो, तो अन्नदान केल्याने मृत्यूनंतर स्वर्ग प्राप्त करतो.

पूर्वं मधुरमश्रीयाल्लवणाम्लौ च मध्यतः । कटुतिक्तकषायांश्च पयश्चैव तथान्ततः ॥ १,२१३.

सर्वप्रथम गोड पदार्थ खावे, मधोमध खारट आणि आंबट पदार्थ घ्यावे; शेवटी तिखट, कडू, तुरट आणि दूध घ्यावे.

शाकं च रात्रौ भूमिष्ठमत्यन्तं च विवर्जयेत् । नचैकरससेवायां प्रसज्जेत कदाचन ॥ १,२१३.

रात्री जमिनीवर उगवणारी भाजी खाणे पूर्णपणे टाळावे, आणि कधीही एकाच चवीच्या अन्नावर आसक्त होऊ नये.

समृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यस्य चान्नमेवान्नं शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम् ॥ १,२१३.

ब्राह्मणासाठी अन्न, क्षत्रियासाठी दूध, वैश्यासाठी अन्नच, आणि शूद्रासाठी रक्त हे अन्न मानले आहे.

अमावासी वसेदत्र एकहायनमेव वा ॥ १,२१३.

अमावास्येला येथे राहावे, किंवा फक्त एक वर्षभर राहावे.

तत्र श्रीश्चैव लक्ष्मीश्च वसते नात्र संशयः । उदरे गार्हपत्याग्निः पृष्ठदेशे तु दक्षिणः ॥ १,२१३.

तेथे श्री आणि लक्ष्मी दोघीही वास करतात, यात शंका नाही; पोटात गृह्याग्नी असतो आणि पाठीवर दक्षिणाग्नी असतो.

आस्ये चाहवनीयोऽग्निः सत्यः पर्व च मूर्धनि । यः पञ्चाग्नीनिमान्वेद आहिताग्निः स उच्यते ॥ १,२१३.

तोंडात आहुतीचा अग्नी असतो, डोक्यावर सत्य आणि पर्व असते; हे पाच अग्नी जो जाणतो, तो आहिताग्नी म्हणवतो.

शरिरमापः सोमं च विविधं चान्नमुच्यते । प्राणो ह्यग्निस्तथादित्यस्त्रिभोक्ता एक एव तु ॥ १,२१३.

शरीर हे पाणी, सोम आणि विविध अन्न आहे; प्राण हा अग्नी आणि सूर्य आहे, पण या तिघांचा उपभोग करणारा एकच आहे.

अन्नं बलाय मे भूमेरपामग्न्यनिलस्य च । भवत्येतत्परिणतौ ममाप्यव्याहतं सुखम् ॥ १,२१३.

अन्न मला, पृथ्वीला, पाण्याला, अग्नीला आणि वाऱ्यालाही बळ देते; हे अन्न पचल्यावर मला अखंड सुख लाभो.

हस्तेन परिमार्ज्याथ कुर्यात्ताम्बूलभक्षणम् । श्रवणं चेतिहासस्य तत्कुर्यात्सुसमाहितः ॥ १,२१३.

हात पुसून झाल्यावर तांबूल खावे; त्यानंतर एकाग्रतेने इतिहास ऐकावा.

इतिहासपुराणाद्यैः षष्ठसप्तमकेनयेत् । ततः सन्ध्यामुपासीत स्नात्वा वै पश्चिमां नरः ॥ १,२१३.

दिवसाच्या सहाव्या किंवा सातव्या भागात इतिहास आणि पुराणे अभ्यासावीत; त्यानंतर स्नान करून संध्यावंदन करावे.

एतद्वा दिवसे प्रोक्तमनुष्ठानं मया द्विज । आचारं यः पठेद्विद्वाञ्छृणुयात्स दिवंव्रजेत् । आचारादिर्धर्मकर्ता केशवो हि स्मृतो द्विज ॥ १,२१३.

हे दिवसभराचे आचार मी सांगितले; जो विद्वान हे वाचतो किंवा ऐकतो, तो स्वर्गाला जातो. आचार आणि धर्माचा आरंभकर्ता केशवच आहे, असे स्मरणात ठेव.

श्रीगरुडमहापुराणम् २१४ ब्रह्मोवाच । अथ स्नानविधिं वक्ष्ये स्नानमूला क्रिया यतः । मृद्गोमयतिलान्दर्भान्पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ १,२१४.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी स्नानाची पद्धत सांगतो, कारण सर्व विधींची मुळं स्नानात आहेत. माती, गोमय, तीळ, कुशा आणि सुवासिक फुले यांचा वापर करावा.

आहरेत्स्नानकाले च स्नानार्थो प्रयतः शुचिः । गन्धोदकान्तं विविक्ते (धं) स्थापयेत्तान्यथ क्षितौ ॥ १,२१४.

स्नानाच्या वेळी, स्नानासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तू स्वच्छतेने आणि काळजीपूर्वक आणाव्यात. त्या वस्तू, जसे की सुगंधी पाणी, एखाद्या स्वच्छ आणि निवांत ठिकाणी किंवा जमिनीवर ठेवाव्यात.

त्रिधा कृत्वा मृदं तां तु गोमयं च विचक्षणः । अद्भिर्मृद्भिश्च चरणौ प्रक्षाल्याथ करौ तथा ॥ १,२१४.

शहाणा माणूस माती आणि शेण तीन भागांत विभागावा. मग पाणी आणि मातीने दोन्ही पाय आणि हात नीट धुवावेत.