गरुडपुराणम्

इतिपापं महाघोरं मासादेव व्यपोहति । मातरं पितरं वापि भ्रातरं सुहृदं गुरुम् ॥ १,२१३.

असे केल्याने मोठे भयंकर पापही एका महिन्यात नाहीसे होते; आई, वडील, भाऊ, मित्र किंवा गुरु यांच्याशी संबंधित असले तरी.

यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत्तु सः । तुष्यत्यामलकैर्विष्णुरेकादश्या विशेषतः ॥ १,२१३.

जो कोणी एकादशीच्या दिवशी विष्णूच्या भक्तीने अगदी शरीराचा बारावा भाग जरी पाण्यात बुडवून स्नान करतो, त्याला पुण्य लाभते; विशेषतः एकादशीला आवळ्याच्या फळांनी विष्णू अत्यंत प्रसन्न होतो.

श्रीकामः सर्वदा स्नानं कुर्वोतामलकैर्नरः । सन्तापः कीर्तिरल्पायुर्धनं निधनमेव च ॥ १,२१३.

जो मनुष्य नेहमी आवळ्याच्या फळांनी स्नान करतो आणि श्रीमंतीची इच्छा करतो, त्याला दुःखापासून मुक्ती मिळते, कीर्ती मिळते, आणि अल्पायुष्य व धनहानी टळते.

आरोग्यं सर्वकामाप्तिरभ्यङ्गाद्भास्करादिषु । उपोषितस्य व्रतिनः कृत्तकेशस्य नापितैः ॥ १,२१३.

सूर्य व इतर देवतांच्या पवित्र दिवसांत स्नान करताना अंगाला उटणे लावल्याने आरोग्य मिळते आणि सर्व इच्छा पूर्ण होतात; उपवास करणाऱ्या भक्ताने न्हावीने केस कापले असतील तर हे अधिक फलदायी ठरते.

तावच्छ्रीस्तिष्ठति प्रीता यावत्तैलं न संस्पृशेत् । एवं स्नात्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांस्तर्पयेन्नरः ॥ १,२१३.

जोपर्यंत अंगाला तेल लागत नाही, तोपर्यंत लक्ष्मीदेवी प्रसन्न राहते; अशा प्रकारे स्नान केल्यावर पितर, देव आणि माणसांना तर्पण द्यावे.

नाभिमात्रे जले स्थित्वा चिन्तयेदूर्जमानसः । आगच्छन्तु मे पितर इमं गृह्णन्त्वपोञ्जलिम् ॥ १,२१३.

नाभीपर्यंत पाण्यात उभे राहून, मन एकाग्र करून, 'माझे पितर येवोत आणि हा पाण्याचा अंजली स्वीकारोत' अशी भावना ठेवावी.

त्रींस्त्रीनेवाञ्जलीन्दद्यादाकाशे दक्षिणे तथा । वसित्वा वसनं शुष्कं स्थलस्था स्तर्णबर्हिषि ॥ १,२१३.

दक्षिण दिशेला किंवा आकाशात तीन किंवा तीन वेळा तीन अंजली पाणी द्यावे; स्नान झाल्यावर कोरडे वस्त्र घालावे आणि जमिनीवर कुशा किंवा पानावर बसावे.

विधिज्ञास्तर्पणं कुर्युर्न पात्रे तु कदाचन । यदपां क्रूरमांसात्तु यदमेध्यं तु किञ्चन ॥ १,२१३.

विधी जाणणाऱ्यांनी कधीच पात्रात तर्पण करू नये; पाण्यात जे काही क्रूर, मांसाहारी किंवा अपवित्र आहे, ते वापरू नये.

अशान्तं मलिनं यच्च तत्सर्वमपगच्छतु । गृहीत्वानेन मन्त्रेण तोयं सव्येन पाणिना ॥ १,२१३.

जे काही अस्थिर किंवा मलिन आहे, ते सर्व बाजूला काढावे; डाव्या हाताने पाणी घेऊन हा मंत्र म्हणावा.

प्रक्षिपोद्दिशि नैरृत्यां रक्षोऽपहतये तु तत् । निषिद्धभक्षणाद्यत्तु पापाद्यच्च प्रतिग्रहात् ॥ १,२१३.

ते पाणी नैऋत्य दिशेला फेकावे, जेणेकरून दुष्ट शक्ती दूर जातील; निषिद्ध अन्न किंवा चुकीच्या गोष्टी स्विकारल्याने जे पाप झाले असेल, ते नष्ट व्हावे.

दुष्कृतं यच्च मे किञ्चिद्बाङ्मनः कायकर्मभिः । पुनातु मे तदिन्द्रस्तु वरुणः सबृहस्पतिः ॥ १,२१३.

मी वाणी, मन किंवा शरीराने जे काही चुकीचे केले असेल, ते इंद्र, वरुण आणि बृहस्पती यांनी मला शुद्ध करावे.

सविता च भगश्चैव मुनयः सनकादयः । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् ॥ १,२१३.

'सविता, भग आणि सनकादी ऋषी, तसेच ब्रह्मस्तंभापर्यंतचे सर्व जग तृप्त होवो' असे म्हणावे.

क्षिपेदबञ्जलींस्त्रीस्तु कुर्वन्संक्षेपतर्पणम् । सुराणामर्चनं कुर्याद्ब्रह्मा दीनाममत्सरी ॥ १,२१३.

तीन अंजली पाणी देऊन संक्षिप्त तर्पण करावे; देवांची पूजा करावी आणि दयाळू, मत्सररहित ब्रह्माचीही आराधना करावी.

ब्राह्मवैष्णवरौद्रैश्च सावित्रैर्मैत्रवारुणैः । तल्लिङ्गैरर्चयेन्मन्त्रैः सर्वदेवान्नमस्य च ॥ १,२१३.

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, सावित्री, मित्र, वरुण यांच्या मंत्रांनी, त्यांच्या स्वरूपानुसार, सर्व देवांची पूजा व नमस्कार करावा.

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत्तु पृथक्पृथक् । सर्वदेवमयं विष्णुं भास्करं चाप्यथार्चयेत् ॥ १,२१३.

नम्रतेने प्रत्येकासाठी वेगवेगळे फुल ठेवावे आणि सर्व देवांचा सार असलेल्या विष्णूची व सूर्याची पूजा करावी.

दद्यात्पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्यप एव वा । अर्चितं स्याज्जगादिदं तेन सर्वं चराचरम् ॥ १,२१३.

जो कोणी पुरुषसूक्त म्हणत फुले किंवा अगदी पाणी अर्पण करतो, त्याने या जगातील सर्व चराचराची पूजा केली असे समजावे.

अन्यैश्च तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पूजयेच्च जनार्दनम् । आदावर्घ्यं प्रदातव्यं ततः पश्चाद्विलेपनम् ॥ १,२१३.

इतर तांत्रिक मंत्रांनीही जनार्दनाची पूजा करावी; प्रथम अर्घ्य अर्पण करावे, त्यानंतर लेप लावावे.

ततः पुष्पाञ्जलिं धूपमु पहारफलानि च । स्नानमन्तर्जले चैव मार्जनाचमनं तथा ॥ १,२१३.

मग फुलांचा अंजली, धूप, दिवे आणि फळे अर्पण करावीत; तसेच, देवतेचे पाण्यात स्नान, शुद्धीकरण आणि आचमन करावे.

जलाभिमन्त्रणं यच्च तीर्थस्य परिकल्पयेत् । अघमर्षणसूक्तेन त्रिवारं त्वेव नित्यशः ॥ १,२१३.

तीर्थासाठी पाणी मंत्राने शुद्ध करावे; अघमर्षण सूक्त तीन वेळा दररोज म्हणावे, ही नेहमीची प्रथा असावी.

स्नाने चरितमित्येतत्समुद्दिष्टं महात्मभिः । ब्रह्मक्षत्रविशां चैव मन्त्रवत्स्नानमिष्यते ॥ १,२१३.

स्नानाबद्दलचे हे आचार महान आत्म्यांनी सांगितले आहेत. ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांना मंत्रोच्चारासह स्नान करणे योग्य मानले आहे.

तूष्णीमेव तु शूद्रस्य सनमस्कारकं स्मृतम् । अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् ॥ १,२१३.

शूद्रासाठी मात्र, शांतपणे आणि आदराने स्नान करणे सांगितले आहे. अध्यापन, ब्रह्मयज्ञ आणि पितृयज्ञ हे पाणी अर्पण करून करावेत.

होमो दैवी बलिर्भौतो न यज्ञोऽतिथिपूजनम् । गवा गोष्ठे दशगुणं अग्न्यगारे शताधिकम् ॥ १,२१३.

होम हा देवांसाठी, बळी हा भूतांसाठी असतो, आणि अतिथीचे पूजन हे यज्ञ नाही. गायी गोठ्यात दान दिल्यास दहा पट पुण्य मिळते, आणि अग्निगृहात दिल्यास शंभर पट जास्त पुण्य मिळते.

सिद्धक्षेत्रेषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च । सहस्रशतकोटीनामनन्तं विष्णुसन्निधौ ॥ १,२१३.

पवित्र क्षेत्रात, तीर्थांमध्ये आणि देवालयात केलेल्या पुण्याचे मोजमाप नाही—शेकडो, हजारो, कोटींनी पुण्य मिळते, विशेषतः विष्णूच्या सान्निध्यात.

पञ्चमे च तथा भागे संविभागो यथार्थतः । पितृदे वमनुष्याणां कोटीनां चोपदिश्यते ॥ १,२१३.

पाचव्या भागातही योग्य प्रकारे वाटणी करावी; पितरांसाठी आणि माणसांसाठी पुण्य कोटींमध्ये सांगितले आहे.

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्र यः सुहृद्भिः सहाश्नुते । स प्रेत्य लभते स्वर्गमन्नदानं समाचरन् ॥ १,२१३.

जो ब्राह्मणांना आधी अन्नदान करतो आणि मग मित्रांसोबत खातो, तो अन्नदान केल्याने मृत्यूनंतर स्वर्ग प्राप्त करतो.

पूर्वं मधुरमश्रीयाल्लवणाम्लौ च मध्यतः । कटुतिक्तकषायांश्च पयश्चैव तथान्ततः ॥ १,२१३.

सर्वप्रथम गोड पदार्थ खावे, मधोमध खारट आणि आंबट पदार्थ घ्यावे; शेवटी तिखट, कडू, तुरट आणि दूध घ्यावे.

शाकं च रात्रौ भूमिष्ठमत्यन्तं च विवर्जयेत् । नचैकरससेवायां प्रसज्जेत कदाचन ॥ १,२१३.

रात्री जमिनीवर उगवणारी भाजी खाणे पूर्णपणे टाळावे, आणि कधीही एकाच चवीच्या अन्नावर आसक्त होऊ नये.

समृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यस्य चान्नमेवान्नं शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम् ॥ १,२१३.

ब्राह्मणासाठी अन्न, क्षत्रियासाठी दूध, वैश्यासाठी अन्नच, आणि शूद्रासाठी रक्त हे अन्न मानले आहे.

अमावासी वसेदत्र एकहायनमेव वा ॥ १,२१३.

अमावास्येला येथे राहावे, किंवा फक्त एक वर्षभर राहावे.