गरुडपुराणम्

स्नानमेव क्रिया यस्मात्क्रियास्नानमतः परम् । अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति तीर्थस्नानात्फलं लभेत् ॥ १,२१३.

आंघोळ हेच एक कर्म आहे, म्हणून कर्मस्नान श्रेष्ठ आहे. पाण्याने अंग शुद्ध होते आणि तीर्थस्नानाचे फळ मिळते.

मार्जनान्मज्जनैर्मन्त्रैः पापमाशु प्रणश्यति । नित्यं नैमित्तिकं चापि क्रियाङ्गं मलकर्षणम् ॥ १,२१३.

अंग धुणे, बुडणे आणि मंत्रांनी पाप लवकर नष्ट होते. रोजची, निमित्तिक आणि कर्माची शुद्धी मल काढण्यासाठीच आहे.

तीर्थाभावे तु कर्तव्यमुष्णोदकपरोदकैः । भूमिष्ठादुद्धृतं पुण्यं ततः प्रस्त्रवणोदकम् ॥ १,२१३.

तीर्थ नसल्यास गरम पाणी किंवा वरून आलेले पाणी वापरावे. जमिनीवरून काढलेले पाणी पुण्यदायक आहे, त्यानंतर झऱ्याचे पाणी.

ततोऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते । तीर्थतोयं ततः पुण्यं गागं पुण्यं तु सर्वतः ॥ १,२१३.

त्यानंतर सरोवराचे पाणी अधिक पुण्यदायक आहे, ते नाकारू नये. तीर्थाचे पाणी पुण्यदायक आहे, आणि गंगेचे पाणी सर्वत्र पुण्यदायक आहे.

गागं पयः पुनात्याशु पापमामरणान्तिकम् । गयायां च कुरुक्षेत्रे यत्तोयं समुपस्थितम् ॥ १,२१३.

गंगेचे पाणी पाप लवकर शुद्ध करते, मृत्यूपर्यंतचे पापही. तसेच गया आणि कुरुक्षेत्र येथे असलेले पाणी.

तस्मात्तु गाङ्गमपरं जानीयात्तोयमुत्तमम् । पुत्रजन्मनि योगेषु तथा संक्रमणे रवेः ॥ १,२१३.

म्हणून गंगेचे पाणी सर्वश्रेष्ठ समजावे. पुत्र जन्मताना, योगकाळी आणि सूर्याच्या संक्रमणावेळी.

राहोश्च दर्शने स्नानं प्रशस्तं निशि नान्यथा । उषस्युषसि यत्स्नानं सन्ध्यायामुदिते रवौ ॥ १,२१३.

राहूचे दर्शन झाल्यावर आंघोळ करणे योग्य आहे, पण रात्री नाही. पहाटे, सूर्य उगवताना आणि संध्याकाळी आंघोळ करावी.

प्राजापत्येन तत्तुल्यं महापातकनाशनम् । यत्फलं द्वादशाब्दानि प्राजापत्ये कृते भवेत् ॥ १,२१३.

त्या वेळी केलेल्या स्नानाचे फळ प्राजापत्य विधीसारखे आहे, जे मोठे पाप नष्ट करते. प्राजापत्य विधीने बारा वर्षांत जे फळ मिळते.

प्रातः स्नायी तदाप्नोति वर्षेण श्रद्धयान्वितः । य इच्छेद्विपुलान् भोगांश्चन्द्रसूर्यग्रहोपमान् ॥ १,२१३.

जो सकाळी आंघोळ करतो, तो वर्षभर श्रद्धेने ते फळ मिळवतो. जो चंद्र, सूर्य आणि ग्रहांसारखे मोठे भोग इच्छितो.

प्रातः स्नायी भवेन्नित्यं मासौ द्वौ माघफाल्गुनौ । यस्तु माघं समासाद्य प्रातः स्नायी हविष्यभुक् ॥ १,२१३.

माघ आणि फाल्गुन या दोन महिन्यांत नेहमी सकाळी आंघोळ करावी. जो माघ महिन्यात सकाळी आंघोळ करून हविष्य अन्न खातो.

इतिपापं महाघोरं मासादेव व्यपोहति । मातरं पितरं वापि भ्रातरं सुहृदं गुरुम् ॥ १,२१३.

असे केल्याने मोठे भयंकर पापही एका महिन्यात नाहीसे होते; आई, वडील, भाऊ, मित्र किंवा गुरु यांच्याशी संबंधित असले तरी.

यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत्तु सः । तुष्यत्यामलकैर्विष्णुरेकादश्या विशेषतः ॥ १,२१३.

जो कोणी एकादशीच्या दिवशी विष्णूच्या भक्तीने अगदी शरीराचा बारावा भाग जरी पाण्यात बुडवून स्नान करतो, त्याला पुण्य लाभते; विशेषतः एकादशीला आवळ्याच्या फळांनी विष्णू अत्यंत प्रसन्न होतो.

श्रीकामः सर्वदा स्नानं कुर्वोतामलकैर्नरः । सन्तापः कीर्तिरल्पायुर्धनं निधनमेव च ॥ १,२१३.

जो मनुष्य नेहमी आवळ्याच्या फळांनी स्नान करतो आणि श्रीमंतीची इच्छा करतो, त्याला दुःखापासून मुक्ती मिळते, कीर्ती मिळते, आणि अल्पायुष्य व धनहानी टळते.

आरोग्यं सर्वकामाप्तिरभ्यङ्गाद्भास्करादिषु । उपोषितस्य व्रतिनः कृत्तकेशस्य नापितैः ॥ १,२१३.

सूर्य व इतर देवतांच्या पवित्र दिवसांत स्नान करताना अंगाला उटणे लावल्याने आरोग्य मिळते आणि सर्व इच्छा पूर्ण होतात; उपवास करणाऱ्या भक्ताने न्हावीने केस कापले असतील तर हे अधिक फलदायी ठरते.

तावच्छ्रीस्तिष्ठति प्रीता यावत्तैलं न संस्पृशेत् । एवं स्नात्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांस्तर्पयेन्नरः ॥ १,२१३.

जोपर्यंत अंगाला तेल लागत नाही, तोपर्यंत लक्ष्मीदेवी प्रसन्न राहते; अशा प्रकारे स्नान केल्यावर पितर, देव आणि माणसांना तर्पण द्यावे.

नाभिमात्रे जले स्थित्वा चिन्तयेदूर्जमानसः । आगच्छन्तु मे पितर इमं गृह्णन्त्वपोञ्जलिम् ॥ १,२१३.

नाभीपर्यंत पाण्यात उभे राहून, मन एकाग्र करून, 'माझे पितर येवोत आणि हा पाण्याचा अंजली स्वीकारोत' अशी भावना ठेवावी.

त्रींस्त्रीनेवाञ्जलीन्दद्यादाकाशे दक्षिणे तथा । वसित्वा वसनं शुष्कं स्थलस्था स्तर्णबर्हिषि ॥ १,२१३.

दक्षिण दिशेला किंवा आकाशात तीन किंवा तीन वेळा तीन अंजली पाणी द्यावे; स्नान झाल्यावर कोरडे वस्त्र घालावे आणि जमिनीवर कुशा किंवा पानावर बसावे.

विधिज्ञास्तर्पणं कुर्युर्न पात्रे तु कदाचन । यदपां क्रूरमांसात्तु यदमेध्यं तु किञ्चन ॥ १,२१३.

विधी जाणणाऱ्यांनी कधीच पात्रात तर्पण करू नये; पाण्यात जे काही क्रूर, मांसाहारी किंवा अपवित्र आहे, ते वापरू नये.

अशान्तं मलिनं यच्च तत्सर्वमपगच्छतु । गृहीत्वानेन मन्त्रेण तोयं सव्येन पाणिना ॥ १,२१३.

जे काही अस्थिर किंवा मलिन आहे, ते सर्व बाजूला काढावे; डाव्या हाताने पाणी घेऊन हा मंत्र म्हणावा.

प्रक्षिपोद्दिशि नैरृत्यां रक्षोऽपहतये तु तत् । निषिद्धभक्षणाद्यत्तु पापाद्यच्च प्रतिग्रहात् ॥ १,२१३.

ते पाणी नैऋत्य दिशेला फेकावे, जेणेकरून दुष्ट शक्ती दूर जातील; निषिद्ध अन्न किंवा चुकीच्या गोष्टी स्विकारल्याने जे पाप झाले असेल, ते नष्ट व्हावे.

दुष्कृतं यच्च मे किञ्चिद्बाङ्मनः कायकर्मभिः । पुनातु मे तदिन्द्रस्तु वरुणः सबृहस्पतिः ॥ १,२१३.

मी वाणी, मन किंवा शरीराने जे काही चुकीचे केले असेल, ते इंद्र, वरुण आणि बृहस्पती यांनी मला शुद्ध करावे.

सविता च भगश्चैव मुनयः सनकादयः । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् ॥ १,२१३.

'सविता, भग आणि सनकादी ऋषी, तसेच ब्रह्मस्तंभापर्यंतचे सर्व जग तृप्त होवो' असे म्हणावे.

क्षिपेदबञ्जलींस्त्रीस्तु कुर्वन्संक्षेपतर्पणम् । सुराणामर्चनं कुर्याद्ब्रह्मा दीनाममत्सरी ॥ १,२१३.

तीन अंजली पाणी देऊन संक्षिप्त तर्पण करावे; देवांची पूजा करावी आणि दयाळू, मत्सररहित ब्रह्माचीही आराधना करावी.

ब्राह्मवैष्णवरौद्रैश्च सावित्रैर्मैत्रवारुणैः । तल्लिङ्गैरर्चयेन्मन्त्रैः सर्वदेवान्नमस्य च ॥ १,२१३.

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, सावित्री, मित्र, वरुण यांच्या मंत्रांनी, त्यांच्या स्वरूपानुसार, सर्व देवांची पूजा व नमस्कार करावा.

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत्तु पृथक्पृथक् । सर्वदेवमयं विष्णुं भास्करं चाप्यथार्चयेत् ॥ १,२१३.

नम्रतेने प्रत्येकासाठी वेगवेगळे फुल ठेवावे आणि सर्व देवांचा सार असलेल्या विष्णूची व सूर्याची पूजा करावी.

दद्यात्पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्यप एव वा । अर्चितं स्याज्जगादिदं तेन सर्वं चराचरम् ॥ १,२१३.

जो कोणी पुरुषसूक्त म्हणत फुले किंवा अगदी पाणी अर्पण करतो, त्याने या जगातील सर्व चराचराची पूजा केली असे समजावे.

अन्यैश्च तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पूजयेच्च जनार्दनम् । आदावर्घ्यं प्रदातव्यं ततः पश्चाद्विलेपनम् ॥ १,२१३.

इतर तांत्रिक मंत्रांनीही जनार्दनाची पूजा करावी; प्रथम अर्घ्य अर्पण करावे, त्यानंतर लेप लावावे.

ततः पुष्पाञ्जलिं धूपमु पहारफलानि च । स्नानमन्तर्जले चैव मार्जनाचमनं तथा ॥ १,२१३.

मग फुलांचा अंजली, धूप, दिवे आणि फळे अर्पण करावीत; तसेच, देवतेचे पाण्यात स्नान, शुद्धीकरण आणि आचमन करावे.

जलाभिमन्त्रणं यच्च तीर्थस्य परिकल्पयेत् । अघमर्षणसूक्तेन त्रिवारं त्वेव नित्यशः ॥ १,२१३.

तीर्थासाठी पाणी मंत्राने शुद्ध करावे; अघमर्षण सूक्त तीन वेळा दररोज म्हणावे, ही नेहमीची प्रथा असावी.