गरुडपुराणम्

सर्वमर्हति शुद्धात्मा प्रातः स्नायी जपादिकम् । अत्यन्तमलिनः कायो नवच्छिद्रसमन्वितः ॥ १,२१३.

शुद्ध मनाचा, सकाळी स्नान करणारा आणि जपादी साधना करणारा प्रत्येकजण योग्य आहे, कारण आपले शरीर फारच अपवित्र असून, त्यात नव्हे छिद्रे आहेत.

स्त्रवत्येष दिवा रात्रौ प्रातः स्नानं विशोधनम् । मनः प्रसादजननं रूपसौभाग्यवर्धनम् ॥ १,२१३.

हे द्रव दिवस-रात्र वाहत असते; सकाळचे स्नान शुद्ध करणारे आहे, मन प्रसन्न करते आणि रूप व सौभाग्य वाढवते.

शोकदुः खप्रशमनं गङ्गास्नानवदाचरेत् । अद्य हस्ते तु नक्षत्रे दशम्यां ज्येष्ठके सिते ॥ १,२१३.

हे स्नान शोक आणि दुःख दूर करते; आज, हस्त नक्षत्र, दहावी तिथी, ज्येष्ठ नक्षत्र आणि शुक्ल पक्ष असल्याने, गंगेप्रमाणे स्नान करावे.

दशपाप हरायां च अदत्वा दानकल्मषम् । विरुद्धाचरणं हिंसा परदारोपसेवनम् ॥ १,२१३.

दहा पापे दूर करणाऱ्या या दिवशी, दानाचे दोष न देता, उलट वर्तन, हिंसा आणि परस्त्रीसंग यांचा त्याग करावा.

पारुष्यानृतपैशुन्यमसम्बद्धाभिभाषणम् । परद्रव्याभिधानं च मनसानिष्टचिन्तनम् ॥ १,२१३.

कठोर बोलणे, असत्य, निंदा, निरर्थक बोलणे, परधनाची इच्छा आणि मनात वाईट विचार करणे—

एतद्दशाघघातार्थं गङ्गास्नानं करोम्यहम् । प्रातः संक्षेपतः स्नानं वानप्रस्थगृहस्थयोः ॥ १,२१३.

ही दहा पापे नष्ट करण्यासाठी मी गंगेचे स्नान करतो; संक्षेपाने सांगायचे तर, सकाळचे स्नान वानप्रस्थ आणि गृहस्थांसाठी सांगितले आहे.

यतेस्त्रिषवणं स्नानं सकृत्त ब्रह्मचारिणः । आचम्य तीर्थमावाह्य स्नायात्स्मृत्वाव्ययं हरिम् ॥ १,२१३.

यतींनी दिवसातून तीन वेळा स्नान करावे, ब्रह्मचारीने एकदाच. तिर्थाचे आवाहन करून, पाणी पिऊन, अविनाशी हरिचे स्मरण करत स्नान करावे.

तिस्रः कोट्यस्तु विज्ञेया मन्देहा नाम राक्षसाः । उदयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम् ॥ १,२१३.

मांदेह नावाचे तीन कोटी राक्षस आहेत, जे वाईट बुद्धीचे असून, उगवत्या सूर्याला गिळण्याची इच्छा करतात, हे जाणावे.

स हन्ति सूर्यं सन्ध्यायां नोपास्तिं कुरुते तु यः । दहन्ति मन्त्रपूतेन तोयेनानलरूपिणा ॥ १,२१३.

जो सूर्योदयाच्या वेळी उपासना करत नाही, तो सूर्याला हानी पोहोचवतो; मंत्रशुद्ध पाण्याने, जे अग्निरूप असते, ते त्यांना जाळून टाकते.

अहोरात्रस्य यः सन्धिः सा सन्ध्या भवतीति ह । द्विनाडिका भवेत्सन्ध्या यावद्भवति दर्शनम् ॥ १,२१३.

दिवस आणि रात्रीचा संधीकाळ 'संध्या' म्हणून ओळखला जातो; दोन नाडीपर्यंत संध्या असते, म्हणजे सूर्य दिसेपर्यंत.

गन्ध्याकर्मावसाने तु स्वयं होमो विधीयते । स्वयं होमफलं यत्तु तदन्येन न जायते ॥ १,२१३.

संध्योपासनेच्या शेवटी स्वतः होम करावा; स्वतः केलेल्या होमाचे फळ दुसऱ्याने केलेल्या होमाने मिळत नाही.

ऋत्विक्पुत्रो गुरुर्भ्राता भागिनेयोऽथ विट्पतिः । एभिरेव हुतं यत्तु तद्धुतं स्वयमेव हि ॥ १,२१३.

ऋत्विज, पुत्र, गुरु, भाऊ, भगिनीपुत्र किंवा कुटुंबप्रमुख—यांनी केलेला होम हा स्वतः केल्यासारखा मानला जातो.

ब्रह्मा वै गार्हपत्याग्निर्दक्षिणाग्निस्त्रिलोचनः । विष्णुराहवनीयाग्निः कुमारः सत्य उच्यते ॥ १,२१३.

ब्रह्मा म्हणजे गार्हपत्य अग्नी, दक्षिणाग्नी म्हणजे त्रिनेत्र, विष्णू हा आहवनीय अग्नी आहे, आणि कुमार म्हणजे सत्य असे म्हटले जाते.

कृत्वा होमं यथाकालं सौरान्मन्त्राञ्जपेत्ततः । समाहितात्मा सावित्रीं प्रणवं च यथोदितम् ॥ १,२१३.

योग्य वेळी होम करून नंतर सूर्यसंबंधी मंत्र, सावित्री आणि प्रणव यथासांग मन एकाग्र करून जपावेत.

प्रणवे नित्ययुक्तस्य व्याहृतीषु च सप्तसु । त्रिपदायां च सावित्र्यां न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १,२१३.

जो नेहमी प्रणव, सात व्याहृती आणि त्रिपदी सावित्रीमध्ये मग्न असतो, त्याला कधीच कुठेही भीती राहत नाही.

गायत्त्रीं यो जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १,२१३.

जो मनुष्य रोज शुभ वेळी उठून गायत्री मंत्राचा जप करतो, त्याला पाप लागू शकत नाही, जसे कमळाच्या पानाला पाणी लागत नाही.

श्वेतवर्णा समुद्दिष्टा कौशैयवसना तथा । अक्षसूत्रधरा देवी पद्मासनगता शुभा ॥ १,२१३.

ती शुभ देवी पांढऱ्या रंगाची, रेशमी वस्त्र परिधान केलेली, हातात माळ असलेली, कमळावर बसलेली आहे असे वर्णन केले आहे.

आवाह्य यजुपानेन तेजोऽसीति विधानतः । एतद्यजुः पुरा दैवैर्दृष्टिदर्शनकाङ्क्षिभिः ॥ १,२१३.

यजुर्वेदाच्या पाण्याने विधिप्रमाणे तेज बोलावून, हे यजुर्वचन पूर्वी देवांनी दर्शनाची इच्छा धरून पाहिले होते.

आदित्यमण्डलान्तः स्थां ब्रह्मलोकस्थितामपि । तत्रावाह्य जपित्वातो नमस्काराद्विसर्जयेत् ॥ १,२१३.

सूर्याच्या मंडळात किंवा ब्रह्मलोकात असलेले जरी असो, तिथे ते बोलावून, जप करून, नमस्कार करून मग त्याला सन्मानाने निरोप द्यावा.

पूर्वाह्न एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् । न विष्णोः परमो देवस्तस्मात्तं पूजयेत्सदा ॥ १,२१३.

देवतांची पूजा सकाळच्या वेळेतच करावी; विष्णू यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ देव नाही, म्हणून त्यांची नेहमी पूजा करावी.

ब्रह्मविष्णुशिवान्देवान्न पृथग्भावयेत्सुधीः । लोकेऽस्मिन्मङ्गलान्यष्टौ ब्राह्मणो गौर्हुताशनः ॥ १,२१३.

बुद्धिमान माणसाने ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांना वेगळे समजू नये; या जगात आठ मंगल गोष्टी आहेत: ब्राह्मण, गाय, अग्नी, सोने, तूप, सूर्य, पाणी आणि आठवा राजा.

हिरण्यं सर्पिरादित्य आपो राजा तथाष्टमः । एतानि सततं पश्येदर्चयेच्च प्रदक्षिणम् ॥ १,२१३.

सोने, तूप, सूर्य, पाणी आणि राजा या आठ मंगल गोष्टी नेहमी पाहाव्यात, त्यांची पूजा करावी आणि त्यांना प्रदक्षिणा घालावी.

वेदस्याध्ययनं पूर्वं विचारोभ्यसनं जपः । तद्दानं चैव शिष्यभ्यो वेदाभ्यासो हि पञ्चधा ॥ १,२१३.

वेदाचा अभ्यास, विचार, पुन्हा पुन्हा वाचन, जप आणि शिष्यांना दान देणे — वेदाचा अभ्यास ह्या पाच प्रकारांनी होतो.

वेदार्थं यज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि । मूल्येन लेखयित्वा यो दद्याद्याति स वैदिकम् ॥ १,२१३.

जो वेदाचा अर्थ, यज्ञशास्त्र आणि धर्मशास्त्र लिहून, किंमत घेऊन देतो, तो वैदिक ज्ञानी होतो.

इतिहा सपुराणानि लिखित्वायः प्रयच्छति । ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणीकृतम् ॥ १,२१३.

जो इतिहास आणि पुराणे लिहून इतरांना देतो, त्याला ज्ञानदानाच्या दुप्पट पुण्य मिळते.

मृतीये च तथा भागे पोष्यवर्गार्थसाधनम् । माता पिता गुरुर्भ्राता प्रजा दीनाः समाश्रिताः ॥ १,२१३.

तिसऱ्या भागातही, आई, वडील, गुरु, भाऊ, संतती, गरिब आणि आश्रय घेतलेले — या पोसण्याच्या लोकांसाठी साधन असावे.

अभ्यागतोऽतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा उदाहृतः । भरणं पोष्यवर्गस्य प्रशस्तं स्वर्गसाधनम् ॥ १,२१३.

अतिथी आणि अग्नी हेही पोसण्याच्या लोकांत येतात; या लोकांचा सांभाळ करणे हे स्वर्गप्राप्तीसाठी श्रेष्ठ मानले आहे.

भरणं पोष्य वर्गस्य तस्माद्यत्नेन कारयेत् । स जीवति वरश्चैको बहुभिर्योपजीव्यति ॥ १,२१३.

म्हणून पोसण्याच्या लोकांचा सांभाळ मन लावून करावा; एकजण जगतो आणि त्याच्यामुळे अनेकांचा उदरनिर्वाह होतो.

जीवन्तो मृतकास्त्वन्ये पुरुषाः स्वोदरम्भराः । स्वकीयोदरपूर्तिश्च कुक्कुरस्यापि विद्यते ॥ १,२१३.

जे फक्त स्वतःचे पोट भरतात, ते जरी जिवंत असले तरी मृतासारखेच आहेत; कारण स्वतःचे पोट तर कुत्राही भरतो.