गरुडपुराणम्

रुद्रं मूर्ध्ना समालभ्य प्रीणात्यथ शिखामृषीन् । बाहू यमेन्द्रवरुणकुबेरवसुधानलान् ॥ १,२१३.

मस्तकावर रुद्राला स्पर्श करून, नंतर शिखेवर ऋषींना स्पर्श करावा; बाहूंवर यम, इंद्र, वरुण, कुबेर, पृथ्वी आणि अग्नी यांना स्पर्श करावा.

अभ्युक्ष्य चरणौ विष्णुमिन्द्रं विष्णु करद्वयम् । अग्निर्वायुश्च सूर्येन्दुगिरयोऽङ्गुलिपर्वसु ॥ १,२१३.

पाणी शिंपडून पायांवर विष्णू, दोन्ही हातांवर इंद्र आणि विष्णू यांना स्पर्श करावा; बोटांच्या सांध्यांवर अग्नी, वायू, सूर्य, चंद्र आणि पर्वत यांना स्पर्श करावा.

गङ्गाद्याः सरितस्तासु या रेखाः करमध्यगाः । उषः काले तु संप्राप्ते शौचं कृत्वा यथार्थवत् ॥ १,२१३.

गंगा आणि इतर नद्या या हाताच्या मध्यभागी असलेल्या रेषांमध्ये असतात; पहाट झाली की शुद्धता योग्य रीतीने करावी.

ततः स्नानर्ं प्कुर्वीत दन्तधावनपूर्वकम् । मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो नरः ॥ १,२१३.

यानंतर स्नान करावे, प्रथम दात घासावेत; तोंड स्वच्छ नसेल तर माणूस नेहमी अपवित्र मानला जातो.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुर्याद्वै दन्तघावनम् । कदम्बबिल्वखदिरकरवीरवटार्जुनाः ॥ १,२१३.

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी दात स्वच्छ करावेत; कदंब, बेल, खैर, करवीर, वड आणि अर्जुन यांची काडी वापरावी.

यूथी च बृहती जाती करञ्जार्कातिमुक्तकाः । जम्बूमधूका पामार्गशिरीषोदुम्बरासनाः ॥ १,२१३.

युती, बृहत, जाती, करंज, अर्क, अतिमुक्त, जांभूळ, मधूक, पामार्ग, शिरीष, उंबर आणि असन यांचाही वापर करावा.

क्षीरिकण्टकिवृक्षाद्याः प्रशस्ता दन्तधावने । कटुतिक्तकषायाश्च धनारोग्यसुखप्रदाः ॥ १,२१३.

दूध येणारी आणि काटेरी झाडांची काडी दात घासण्यासाठी उत्तम आहे; तिखट, कडू आणि तुरट चवीची काडी धन, आरोग्य आणि सुख देते.

प्रक्षाल्य भुक्त्वा च शुचौ देशे त्यक्त्वा तदाचामेत् । अमायां च तथा षष्ठ्यां नवम्यां प्रतिपद्यपि ॥ १,२१३.

जेवल्यानंतर स्वच्छ जागी दात घासायची काडी टाकावी आणि तोंड धुवावे; अमावस्या, षष्ठी, नवमी आणि प्रतिपदा या तिथींनाही असेच करावे.

वर्जयेद्दन्तकाष्ठन्तु तथैवार्कस्य वासरे । अभावे दन्त काष्ठस्य निषिद्धायां तथा तिथौ ॥ १,२१३.

त्या तिथींना आणि रविवारी दात घासायची काडी वापरू नये; दात घासायची काडी उपलब्ध नसेल किंवा त्या दिवशी वर्ज्य असेल तर वापरू नये.

अषां द्वादशगण्डूषैः कुर्वीत मुखशोधनम् । प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हितम् ॥ १,२१३.

या जलाने बारा वेळा तोंड स्वच्छ करावे. सकाळी स्नान करणे हे दोन्ही प्रकारच्या फळांसाठी, म्हणजे दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या लाभांसाठी, अत्यंत हितकारक मानले जाते.

सर्वमर्हति शुद्धात्मा प्रातः स्नायी जपादिकम् । अत्यन्तमलिनः कायो नवच्छिद्रसमन्वितः ॥ १,२१३.

शुद्ध मनाचा, सकाळी स्नान करणारा आणि जपादी साधना करणारा प्रत्येकजण योग्य आहे, कारण आपले शरीर फारच अपवित्र असून, त्यात नव्हे छिद्रे आहेत.

स्त्रवत्येष दिवा रात्रौ प्रातः स्नानं विशोधनम् । मनः प्रसादजननं रूपसौभाग्यवर्धनम् ॥ १,२१३.

हे द्रव दिवस-रात्र वाहत असते; सकाळचे स्नान शुद्ध करणारे आहे, मन प्रसन्न करते आणि रूप व सौभाग्य वाढवते.

शोकदुः खप्रशमनं गङ्गास्नानवदाचरेत् । अद्य हस्ते तु नक्षत्रे दशम्यां ज्येष्ठके सिते ॥ १,२१३.

हे स्नान शोक आणि दुःख दूर करते; आज, हस्त नक्षत्र, दहावी तिथी, ज्येष्ठ नक्षत्र आणि शुक्ल पक्ष असल्याने, गंगेप्रमाणे स्नान करावे.

दशपाप हरायां च अदत्वा दानकल्मषम् । विरुद्धाचरणं हिंसा परदारोपसेवनम् ॥ १,२१३.

दहा पापे दूर करणाऱ्या या दिवशी, दानाचे दोष न देता, उलट वर्तन, हिंसा आणि परस्त्रीसंग यांचा त्याग करावा.

पारुष्यानृतपैशुन्यमसम्बद्धाभिभाषणम् । परद्रव्याभिधानं च मनसानिष्टचिन्तनम् ॥ १,२१३.

कठोर बोलणे, असत्य, निंदा, निरर्थक बोलणे, परधनाची इच्छा आणि मनात वाईट विचार करणे—

एतद्दशाघघातार्थं गङ्गास्नानं करोम्यहम् । प्रातः संक्षेपतः स्नानं वानप्रस्थगृहस्थयोः ॥ १,२१३.

ही दहा पापे नष्ट करण्यासाठी मी गंगेचे स्नान करतो; संक्षेपाने सांगायचे तर, सकाळचे स्नान वानप्रस्थ आणि गृहस्थांसाठी सांगितले आहे.

यतेस्त्रिषवणं स्नानं सकृत्त ब्रह्मचारिणः । आचम्य तीर्थमावाह्य स्नायात्स्मृत्वाव्ययं हरिम् ॥ १,२१३.

यतींनी दिवसातून तीन वेळा स्नान करावे, ब्रह्मचारीने एकदाच. तिर्थाचे आवाहन करून, पाणी पिऊन, अविनाशी हरिचे स्मरण करत स्नान करावे.

तिस्रः कोट्यस्तु विज्ञेया मन्देहा नाम राक्षसाः । उदयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम् ॥ १,२१३.

मांदेह नावाचे तीन कोटी राक्षस आहेत, जे वाईट बुद्धीचे असून, उगवत्या सूर्याला गिळण्याची इच्छा करतात, हे जाणावे.

स हन्ति सूर्यं सन्ध्यायां नोपास्तिं कुरुते तु यः । दहन्ति मन्त्रपूतेन तोयेनानलरूपिणा ॥ १,२१३.

जो सूर्योदयाच्या वेळी उपासना करत नाही, तो सूर्याला हानी पोहोचवतो; मंत्रशुद्ध पाण्याने, जे अग्निरूप असते, ते त्यांना जाळून टाकते.

अहोरात्रस्य यः सन्धिः सा सन्ध्या भवतीति ह । द्विनाडिका भवेत्सन्ध्या यावद्भवति दर्शनम् ॥ १,२१३.

दिवस आणि रात्रीचा संधीकाळ 'संध्या' म्हणून ओळखला जातो; दोन नाडीपर्यंत संध्या असते, म्हणजे सूर्य दिसेपर्यंत.

गन्ध्याकर्मावसाने तु स्वयं होमो विधीयते । स्वयं होमफलं यत्तु तदन्येन न जायते ॥ १,२१३.

संध्योपासनेच्या शेवटी स्वतः होम करावा; स्वतः केलेल्या होमाचे फळ दुसऱ्याने केलेल्या होमाने मिळत नाही.

ऋत्विक्पुत्रो गुरुर्भ्राता भागिनेयोऽथ विट्पतिः । एभिरेव हुतं यत्तु तद्धुतं स्वयमेव हि ॥ १,२१३.

ऋत्विज, पुत्र, गुरु, भाऊ, भगिनीपुत्र किंवा कुटुंबप्रमुख—यांनी केलेला होम हा स्वतः केल्यासारखा मानला जातो.

ब्रह्मा वै गार्हपत्याग्निर्दक्षिणाग्निस्त्रिलोचनः । विष्णुराहवनीयाग्निः कुमारः सत्य उच्यते ॥ १,२१३.

ब्रह्मा म्हणजे गार्हपत्य अग्नी, दक्षिणाग्नी म्हणजे त्रिनेत्र, विष्णू हा आहवनीय अग्नी आहे, आणि कुमार म्हणजे सत्य असे म्हटले जाते.

कृत्वा होमं यथाकालं सौरान्मन्त्राञ्जपेत्ततः । समाहितात्मा सावित्रीं प्रणवं च यथोदितम् ॥ १,२१३.

योग्य वेळी होम करून नंतर सूर्यसंबंधी मंत्र, सावित्री आणि प्रणव यथासांग मन एकाग्र करून जपावेत.

प्रणवे नित्ययुक्तस्य व्याहृतीषु च सप्तसु । त्रिपदायां च सावित्र्यां न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १,२१३.

जो नेहमी प्रणव, सात व्याहृती आणि त्रिपदी सावित्रीमध्ये मग्न असतो, त्याला कधीच कुठेही भीती राहत नाही.

गायत्त्रीं यो जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १,२१३.

जो मनुष्य रोज शुभ वेळी उठून गायत्री मंत्राचा जप करतो, त्याला पाप लागू शकत नाही, जसे कमळाच्या पानाला पाणी लागत नाही.

श्वेतवर्णा समुद्दिष्टा कौशैयवसना तथा । अक्षसूत्रधरा देवी पद्मासनगता शुभा ॥ १,२१३.

ती शुभ देवी पांढऱ्या रंगाची, रेशमी वस्त्र परिधान केलेली, हातात माळ असलेली, कमळावर बसलेली आहे असे वर्णन केले आहे.

आवाह्य यजुपानेन तेजोऽसीति विधानतः । एतद्यजुः पुरा दैवैर्दृष्टिदर्शनकाङ्क्षिभिः ॥ १,२१३.

यजुर्वेदाच्या पाण्याने विधिप्रमाणे तेज बोलावून, हे यजुर्वचन पूर्वी देवांनी दर्शनाची इच्छा धरून पाहिले होते.

आदित्यमण्डलान्तः स्थां ब्रह्मलोकस्थितामपि । तत्रावाह्य जपित्वातो नमस्काराद्विसर्जयेत् ॥ १,२१३.

सूर्याच्या मंडळात किंवा ब्रह्मलोकात असलेले जरी असो, तिथे ते बोलावून, जप करून, नमस्कार करून मग त्याला सन्मानाने निरोप द्यावा.