गरुडपुराणम्

पलाशचूर्णं समधु गव्याज्यामलकान्वितम् । सविडङ्गं पीतमात्रं नरं कुर्यान्महामतिम् ॥ १,२०२.

पळसाचे चूर्ण, मध, गायीचे तूप, आवळा आणि विडंग यांचे मिश्रण प्यायल्याने मनुष्य अतिशय बुद्धिमान होतो.

मासैकेन महादेव जरामरणवर्जितः ॥ १,२०२.

हे महादेव, एका महिन्यात माणूस म्हातारपण व मृत्यूपासून मुक्त होतो.

पलाशबीजं सघृतं तिलमध्वन्वितं समम् । सप्ताहं भक्षितं रुद्र जरां नयति संक्षयम् ॥ १,२०२.

पळसाच्या बिया, तूप, तीळ आणि मध सारख्याच प्रमाणात मिसळून सात दिवस खाल्ल्यास, हे रुद्र, म्हातारपण नाहीसे होते.

रुद्रामलकचूर्णं वै मधुतैल घृतान्वितम् । जग्ध्वा मासं युवा स्याच्च नरो वागीश्वरी भवेत् ॥ १,२०२.

रुद्रामलकीचे चूर्ण, मध, तेल आणि तूप यांच्याबरोबर एक महिना घेतल्यास, माणूस तरुण आणि बोलण्यात पटाईत होतो.

शिवामलकचूर्णं वै मधुना उदकेन वा । बलानि कुर्यान्नासायाः प्रत्यूषे भक्षितं शिव ॥ १,२०२.

शिवामलकीचे चूर्ण, मध किंवा पाण्यात मिसळून, पहाटे घेतल्यास, हे शिवा, नाकाला बळ मिळते.

कुष्ठचूर्णं साज्यमधु प्रातर्जग्ध्वा भवेन्नरः । साक्षात्सुरभिदेहो वै जीवेद्वर्षसहस्रकम् ॥ १,२०२.

कुष्ठाचे चूर्ण, तूप आणि मध यांसह सकाळी खाल्ल्यास, माणसाचा देह सुगंधी होतो आणि तो हजार वर्षे जगतो.

माषस्य विदलान्ये वितुषाणि महेश्वर । घृतभावितशुष्काणि पयसा साधितानि वै ॥ १,२०२.

हे महेश्वर, उडीदाचे फोडलेले व सोललेले दाणे, तूपात वाळवून, दूधात शिजवावेत.

समाध्वाज्यपयोभिश्च भक्षयित्वा च कामयेत् । स्त्रीणां शतं महादेव तत्क्षणान्नात्र संशयः ॥ १,२०२.

मध, तूप आणि दूध यांसह ते खाल्ल्यास, हे महादेव, माणूस क्षणात शंभर स्त्रियांना तृप्त करू शकतो; याबद्दल शंका नाही.

रसश्चैरण्डतैलेन गन्धकेन शुभो भवेत् । त्रिकालोदकसंघुष्टो बलकृद्भक्षणाद्भवेत् ॥ १,२०२.

रसात एरंडेल तेल आणि गंधक मिसळल्यावर, ते दिवसभर तीन वेळा पाण्याने गुळण्या करून घेतल्यास, शरीराला बळ येते.

दुग्धं वितुषमाषैश्च शिम्बाबीजैश्च साधितम् । अपामार्गस्य तैलेन पीतं स्त्रीशतकामकृत् ॥ १,२०२.

दूधात सोललेले उडीद आणि शिंबीच्या बिया शिजवून, अपामार्ग तेलासह प्यायल्यास, शंभर स्त्रियांना तृप्त करण्याची शक्ती मिळते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०३ हरिरुवाच । या गौर्द्वेष्टिं स्वकं वत्सं तस्या देयं स्वकं पयः । लवणेन समायुक्तं तस्या वत्सः प्रियो भवेत् ॥ १,२०३.

हरी म्हणाले: जी गाय आपल्या वासराला नाकारते, तिला तिचेच दूध मीठ घालून द्यावे; मग वासरू तिला प्रिय होईल.

शुनोऽस्थि कण्ठबद्धं हि महिषाणां गवा तथा । कृमिजालं पातयति सकलं नात्र संशयः ॥ १,२०३.

म्हशी किंवा गायीच्या गळ्यात कुत्र्याची हाडे बांधल्यास, सर्व जंतू नष्ट होतात; याबद्दल शंका नाही.

गोजङ्गनाभिपातः स्याद्गुञ्जामूलस्य भक्षणात् ॥ १,२०३.

गुंजाच्या मुळाचे सेवन गायीला केल्यास, तिचा गर्भपात होतो.

वरुणफलस्यरसं करेण मथितं शिव । चतुष्पादद्विपदयोः कृमिजालं निपातयेत् ॥ १,२०३.

हे शिवा, वरुण फळाचा रस हाताने घोटून, चार पायांच्या व दोन पायांच्या प्राण्यांतील सर्व जंतू नष्ट करतो.

व्रणञ्च शमयेद्रुद्र जयायाः पूरणात्तथा । गजमूत्रस्य वै पानं गोमहिष्युपसर्गनुत् ॥ १,२०३.

हे रुद्र, जयाच्या भरण्याने जखम बरी होते; तसेच हत्तीचे मूत्र प्यायल्याने गायी व म्हशींचे आजार दूर होतात.

समसूर शालिबीजं पीतं तक्रेण घर्षितम् । क्षीरे गोमहीषस्यैव गोः पुंसश्च हितं भवेत् ॥ १,२०३.

बार्ली आणि तांदूळ ताकात वाटून, गायी, म्हशी किंवा बैलाच्या दुधात दिल्यास, ते उपयुक्त ठरते.

पत्रञ्च शरपुङ्खाया दत्तं सलवणं शिव । वारिस्फोटं हयानाञ्च केसराणां विनाशयेत् ॥ १,२०३.

हे शिवा, शरपुंख्याचे पान मीठ घालून दिल्यास, घोड्यांच्या अंगलातील पाण्याचे फोड नाहीसे होतात.

घृतकुमारीपत्रमेव दत्तं सलक्षणं हर । तुरगमकेसराणां कण्डूनंश्येन्न संशयः ॥ १,२०३.

हे हर, घृतकुमारीचे पान मीठ घालून दिल्यास, घोड्यांच्या अंगलातील खाज नक्कीच बरी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०४ सूत उवाच । एवं धन्वन्तरिः प्राह सुश्रुतायच वैद्यकम् । अत नामानि वक्ष्यामि ओषधीनां समासतः ॥ १,२०४.

सूत्र म्हणाले: अशा प्रकारे धन्वंतरी यांनी सुश्रुताला औषधांबद्दल सांगितले; आता मी औषधींची नावे थोडक्यात सांगतो.

स्थिरा विदारिगन्धा च शालपण्यशुमत्यपि । लाङ्गली कलसी चैव क्रोष्टुपुच्छा गुहा मता ॥ १,२०४.

स्थिरा, विदारिगंधा, शालपण्य, शुमती, लांगली, कलसी, क्रोष्टुपुच्छ आणि गुहा या अशा प्रकारच्या वनस्पती मानल्या जातात.

पुनर्नवाथ पर्षाभूः कठिल्या कारुणा तथा । एरण्डश्चोरुवूकः स्यादामर्दो वर्धमानकः ॥ १,२०४.

पुनर्नवा, पर्षाभू, कठिल्या, कारुणा, एरंड, उरुवूक, आमर्द आणि वर्धमानक या ओळखाव्यात.

झषा नागबला ज्ञेया श्वदंष्ट्रा गोक्षुरो मतः । शतावरी वरा भीरु पीवरीन्दीवरी वरी ॥ १,२०४.

झषा म्हणजे नागबला; श्वदंष्ट्रा म्हणजे गोक्शुर; शतावरी, वरा, भीरु, पीवरी, इंदीवरी आणि वरी या देखील ओळखल्या जातात.

व्याघ्री तु बृहती कृष्णा हंसपादी मधुस्त्रवा । धामनी कण्टकारी स्यात्क्षुद्रा सिंही निदिग्धिका ॥ १,२०४.

व्याघ्री, बृहती, कृष्णा, हंसपादी, मधुस्त्रवा, धामनी, कंटकारी, क्षुद्र, सिंह आणि निदिग्धिका या वनस्पती आहेत.

वृश्चिका त्र्यमृता काली विषघ्नी सर्पदंष्ट्रिका । मर्कटी चात्मगुप्ता स्यादार्षेयी कपिकच्छुका ॥ १,२०४.

वृश्चिका, त्र्यमृता, काली, विषघ्नी, सर्पदंष्ट्रिका, मर्कटी, आत्मगुप्ता, आर्षेयी आणि कपिकच्छुका या नावांनी ओळखल्या जातात.

मुद्गपर्णो क्षुद्रसहा माषपर्णो महासहा । त्यजा परा च महा ज्ञेया दण्डयोन्यङ्कसंज्ञया । न्यग्रोधस्तु वटो ज्ञेयः अश्वत्थः कपिलो मतः ॥ १,२०४.

मुग्दपर्ण म्हणजे क्षुद्रसहा; माषपर्ण म्हणजे महासहा; त्यजा आणि परा या महा नावाने ओळखल्या जातात; दंडयोनी आणि अंकसंज्ञा; न्यग्रोध म्हणजे वट; अश्वत्थ म्हणजे कपिल.

प्लक्षोऽथ गर्दभाण्डः स्यात्पर्कटी च कपीतनः । पार्थस्तु ककुभो धन्वि विज्ञेयोर्ऽजुननामभिः ॥ १,२०४.

प्लक्षाला गर्दभांड असे म्हणतात; पर्कटी म्हणजे कपितन; पार्थ म्हणजे ककुभ आणि धन्वी, अर्जुन या नावांनी ओळखले जातात.

नन्दीवृक्षः प्ररोही स्यात्पुष्टिकारीति चोच्यते । वञ्जुलो वेतसो ज्ञेयो भल्लातश्चाप्यरुष्करः ॥ १,२०४.

नंदीवृक्षाला प्ररोही आणि पुष्टिकारी असेही म्हणतात; वंजुळ, वेतस, भल्लात आणि अरुष्कर या देखील ओळखाव्यात.

लोध्रः सारवको धृष्टस्तिरीटश्चापि कीर्तितः । बृहत्फला महाजम्बूर्ज्ञेया बालफला परा ॥ १,२०४.

लोढ्र, सारवक, धृष्ट आणि तिरीट या उल्लेखल्या आहेत; बृहद्फला म्हणजे महाजांभूळ आणि बालफला ही दुसरी आहे.

तृतीया जलजम्बूः स्यान्नादेयी सा च कीर्तिता । कणा कृष्णोपकुञ्ची च शौण्डी मागधिकेति च ॥ १,२०४.

तिसरी जलजांभूळ आहे, तिला नादेयी असेही म्हणतात; कणा, कृष्णोपकुंची, शौंडी आणि मागधिका या देखील ओळखाव्यात.