गरुडपुराणम्

त्रिफलापञ्चकोले च दशमूलं विडङ्गकम् । शतावरीगुडूची च निम्बवासककिंशुकाः ॥ १,२०१.

त्रिफळा, पञ्चकोल, दशमूळ, विडंग, शतावरी, गुडूची, निंब, वासा आणि किंशुक हे वापरावेत.

गजरोगविनाशाय हितो रूक्षः कषायकः । आयुर्वेदद्वयोक्तानामुक्तं संक्षेपसारतः ॥ १,२०१.

हत्तीचे रोग घालवण्यासाठी कोरडे आणि तुरट औषध उपयुक्त आहे. दोन्ही आयुर्वेदांमध्ये सांगितल्याप्रमाणे, हे संक्षिप्तपणे सांगितले आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०२ हरिरुवाच । एकं पुनर्नवामूलमपामार्गस्य वा शिव । सरसं योनिनिः क्षिप्तं वराङ्गस्य व्यथां हरेत् । प्रसूतिवेदनाञ्चैव तरुणीनां व्यथां हरेत् ॥ १,२०२.

हरि म्हणाला: एक पुनर्नवा किंवा अपामार्गाचे मूळ, ताजे घेऊन योनीमध्ये ठेवले, तर सुंदर अंग असलेल्या स्त्रीचे दुखणे कमी होते आणि तरुण स्त्रियांच्या प्रसूतीचे वेदनाही कमी होते.

भूमि कूष्माण्डमूलं वै शालिचूर्णमथापि वा । सप्ताहं दुग्धपीतं स्यात्स्त्रीणां बहुपयस्करम् ॥ १,२०२.

जर सात दिवस भूमी, कोहळ्याच्या मुळाचा किंवा तांदळाच्या पिठाचा वापर दूधाबरोबर केला, तर स्त्रियांचे दूध वाढते.

रुद्रेन्द्रवारुणीमुलं लेपात्स्त्रीस्तनवेदना । नश्येत घृतपक्वा च कार्यावश्यन्तु पोलिका ॥ १,२०२.

रुद्र, इंद्र आणि वारुणी या मुळांचा लेप स्त्रियांच्या स्तनातील वेदना कमी करतो; हा लेप तुपात बनवावा.

भक्षिता सा महेशान योनिशूलं विनाशयेत् । प्रलेपिता कारवेल्लमूलेनैव विनिर्गता ॥ १,२०२.

हे खाल्ल्यास गर्भाशयातील वेदना नाहीशी होते; आणि कारवेल्याच्या मुळाचा लेप लावल्यास अडकलेले बाहेर पडते.

योनिः प्रवेशमायाति नात्र कार्या विचारणा । नीलीपटोलमूलानि साज्यानि तिलवारिणा ॥ १,२०२.

गर्भाशयातून स्त्राव सुरू झाल्यावर अधिक विचार करण्याची गरज नाही; निळी आणि पटोल या मुळांना तूप आणि तीळाच्या तेलात मिसळावे.

पिष्टान्येषां प्रलेपो वै ज्वालागर्दभरागनत् । पाठामूलं रुद्र पीतं पिष्टं तण्डुलवारिणा ॥ १,२०२.

या सर्वांचा लेप लावल्याने जळजळ आणि वेदना कमी होते; पाथा मुळाचे तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यास फायदा होतो.

पापरोगहरं स्याच्च कुष्ठपानं तथैव च । वास्योदकञ्च समधु पीतमन्तर्गतस्य वै ॥ १,२०२.

हे पापरोग दूर करते, आणि कुष्ठरोगावरही उपयोगी ठरते; मध मिसळलेले पाणी प्यायल्याने आतल्या आजारांवर फायदा होतो.

पापरोगस्य सन्तापनिवृक्तिं कुरुते शिव । घृततुल्या रुद्र लाक्षा पीता क्षीरेण वै सह ॥ १,२०२.

हे पापरोगाच्या तापावर आराम देते; लाक्षा आणि तुप समान प्रमाणात घेऊन दूधाबरोबर प्यायल्यास उपयोग होतो.

प्रदरं हरते रोगं नात्र कार्या विचारणा । द्विजयष्टी त्रिकटुकं चूर्णं पीतं हरेच्छिव ॥ १,२०२.

हे प्रदर नावाचा रोग दूर करते; यात शंका नाही. द्विजयष्टी आणि त्रिकटू यांचे चूर्ण प्यायल्यास तो रोग नाहीसा होतो.

तिलक्वाथेन संयुक्तं रक्तगुल्मं स्त्रिया हर । कुसुमस्य निबद्धञ्च तरुणीनां महेश्वर ॥ १,२०२.

तीळाच्या काढ्यात मिसळून हे स्त्रियांच्या रक्तगुल्मावर उपयोगी ठरते; फुलाची बनवलेली औषधी तरुण स्त्रियांसाठी दिली जाते.

रक्तोत्पलस्य वै कन्दंशर्करातिलसंयुतम् । पीतं सशर्करं स्त्रीणां धारयेद्गर्भपातनम् ॥ १,२०२.

रक्तकमळाच्या मुळात साखर आणि तीळ मिसळून, स्त्रियांनी साखरेसोबत प्यायल्यास गर्भपात होतो.

रक्तस्त्रावस्य नाशः स्याच्छीतोदकनिषेवणात् । पीतन्तु काञ्जिक रुद्र क्वथितं शरपुङ्खया ॥ १,२०२.

थंड पाणी घेतल्याने रक्तस्त्राव थांबतो; आणि शरपुंखा घालून उकळवलेले कांजी प्यायल्यास फायदा होतो.

हिङ्गुस्त्रैन्धवसंयुक्तं शीघ्रं स्त्रीणां प्रसूतिकृत् । मातुलुङ्गस्य वै मूलं कटिबद्धं प्रसूतिकृत् ॥ १,२०२.

हिंग आणि सेंधव मिसळल्याने स्त्रियांना लवकर प्रसूती होते; मातुलुंगाच्या मुळाला कमरेला बांधल्यासही प्रसूती होते.

अपामार्गस्य वै मूले गर्भवत्यास्तु नामतः । उत्पाट्यमाने सकले पुत्त्रः स्यादान्यथा सुता ॥ १,२०२.

अपामार्गाचे मूळ गर्भवती स्त्रीसाठी नाव घेऊन ठेवले, आणि ते पूर्णपणे उपटले, तर मुलगा होतो; अन्यथा मुलगी होते.

अपामार्गस्य वै मूले नारीणां शिरसि स्थिते । गर्भशूलं विनश्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ १,२०२.

अपामार्गाचे मूळ स्त्रीच्या डोक्यावर ठेवले, तर गर्भातील वेदना नाहीशी होते; यात शंका नाही.

कर्पूरमदनफलमधुकैः पूरितः शिव । योनिः सुभा स्याद्वृद्धाया युवत्याः किं पुनर्हर ॥ १,२०२.

कर्पूर, मदनफळ आणि यष्टिमधू यांनी गर्भाशय भरल्यास वृद्ध स्त्रीचे गर्भाशय सुंदर होते; तर तरुण स्त्रीचे तर किती अधिक!

यस्य बालस्य तिलकः कृतो गौरोचनाख्यया । शर्कराकुष्ठपानञ्च दत्तं स स्याच्च निर्भयः । विषभूतग्रहादिभ्यो व्याधिभ्यो बालकः शिव ॥ १,२०२.

ज्या बालकाच्या कपाळावर गौरचंदन लावले जाते आणि त्याला साखर व कुष्ट दिले जाते, तो बालक विष, भूत, ग्रह आणि रोगांपासून निर्भय राहतो.

शङ्खनाभिवचाकुष्ठलोहानां धारणं सदा । बालानामुपसर्गेभ्यो रुद्र रक्षाकरं भवेत् ॥ १,२०२.

शंख, नाभी, वचा, कुष्ट आणि लोखंड नेहमी अंगावर घातल्याने बालकांना उपद्रवांपासून संरक्षण मिळते.

पलाशचूर्णं समधु गव्याज्यामलकान्वितम् । सविडङ्गं पीतमात्रं नरं कुर्यान्महामतिम् ॥ १,२०२.

पळसाचे चूर्ण, मध, गायीचे तूप, आवळा आणि विडंग यांचे मिश्रण प्यायल्याने मनुष्य अतिशय बुद्धिमान होतो.

मासैकेन महादेव जरामरणवर्जितः ॥ १,२०२.

हे महादेव, एका महिन्यात माणूस म्हातारपण व मृत्यूपासून मुक्त होतो.

पलाशबीजं सघृतं तिलमध्वन्वितं समम् । सप्ताहं भक्षितं रुद्र जरां नयति संक्षयम् ॥ १,२०२.

पळसाच्या बिया, तूप, तीळ आणि मध सारख्याच प्रमाणात मिसळून सात दिवस खाल्ल्यास, हे रुद्र, म्हातारपण नाहीसे होते.

रुद्रामलकचूर्णं वै मधुतैल घृतान्वितम् । जग्ध्वा मासं युवा स्याच्च नरो वागीश्वरी भवेत् ॥ १,२०२.

रुद्रामलकीचे चूर्ण, मध, तेल आणि तूप यांच्याबरोबर एक महिना घेतल्यास, माणूस तरुण आणि बोलण्यात पटाईत होतो.

शिवामलकचूर्णं वै मधुना उदकेन वा । बलानि कुर्यान्नासायाः प्रत्यूषे भक्षितं शिव ॥ १,२०२.

शिवामलकीचे चूर्ण, मध किंवा पाण्यात मिसळून, पहाटे घेतल्यास, हे शिवा, नाकाला बळ मिळते.

कुष्ठचूर्णं साज्यमधु प्रातर्जग्ध्वा भवेन्नरः । साक्षात्सुरभिदेहो वै जीवेद्वर्षसहस्रकम् ॥ १,२०२.

कुष्ठाचे चूर्ण, तूप आणि मध यांसह सकाळी खाल्ल्यास, माणसाचा देह सुगंधी होतो आणि तो हजार वर्षे जगतो.

माषस्य विदलान्ये वितुषाणि महेश्वर । घृतभावितशुष्काणि पयसा साधितानि वै ॥ १,२०२.

हे महेश्वर, उडीदाचे फोडलेले व सोललेले दाणे, तूपात वाळवून, दूधात शिजवावेत.

समाध्वाज्यपयोभिश्च भक्षयित्वा च कामयेत् । स्त्रीणां शतं महादेव तत्क्षणान्नात्र संशयः ॥ १,२०२.

मध, तूप आणि दूध यांसह ते खाल्ल्यास, हे महादेव, माणूस क्षणात शंभर स्त्रियांना तृप्त करू शकतो; याबद्दल शंका नाही.

रसश्चैरण्डतैलेन गन्धकेन शुभो भवेत् । त्रिकालोदकसंघुष्टो बलकृद्भक्षणाद्भवेत् ॥ १,२०२.

रसात एरंडेल तेल आणि गंधक मिसळल्यावर, ते दिवसभर तीन वेळा पाण्याने गुळण्या करून घेतल्यास, शरीराला बळ येते.