गरुडपुराणम्

ध्वाङ्क्षस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा कार्यनाशो भविष्यति । ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते धूम्रे कलिदुः खं गमिष्यति ॥ १,१९९.

कावळ्याच्या जागी ध्वज दिसला तर कामांमध्ये अपयश येते; आणि तिथे धुरकट रंगाचा कुणी असेल तर दुःख आणि संकट येते.

ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते सिंहे विग्रहो दुः खमेव च । ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते श्वाने गृहभङ्गभयादिकम् ॥ १,१९९.

कावळ्याच्या जागी सिंह असेल तर भांडण आणि दुःख येते; आणि तिथे कुत्रा असेल तर घर पडण्याची भीती आणि इतर धोके निर्माण होतात.

ध्वाङ्क्षस्थाने वृषं दृष्ट्वा स्थानभ्रंशभयादिकम् । ध्वाङ्क्षस्थाने खरं दृष्ट्वा धननाशपराजयौ ॥ १,१९९.

कावळ्याच्या जागी बैल दिसला तर आपली जागा गमावण्याची भीती वाटते; आणि तिथे गाढव दिसले तर धनाची हानी आणि पराभव होतो.

ध्वाङ्क्षस्थाने गजं दृष्ट्वा धनकीर्त्यादिकं भवेत् । ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते ध्वाङ्क्षे विदेशगमनादिकम् ॥ १,१९९.

कावळ्याच्या जागी हत्ती दिसला तर धन, कीर्ती आणि इतर चांगल्या गोष्टी मिळतात; आणि कावळ्याच्या जागी कावळा असेल तर परदेशी जाण्याची वेळ येते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०० भैरव उवाच । वक्ष्ये वायुजयं देवि जया जयविदेशकम् । वाय्वग्निजलशक्राख्यं मङ्गलानाञ्चतुष्टयम् ॥ १,२००.

भैरव म्हणाले: देवी, मी तुला वायूचा विजय, विजय आणि परदेशात मिळणाऱ्या विजयाचे लक्षण, तसेच वायू, अग्नी, पाणी आणि इंद्र या चार शुभ गोष्टी सांगतो.

वामदक्षिणसंस्थश्च वायुश्च बहुलो भवेत् । ऊर्ध्ववाही भवेदग्निरधस्तु वरुणो भवेत् ॥ १,२००.

वायू डाव्या किंवा उजव्या बाजूला असेल तर तो जास्त प्रमाणात असतो; अग्नी वरच्या दिशेने जातो आणि वरुण (पाणी) खाली असतो.

महेन्द्रो मध्यसंस्थस्तु शुक्लपक्षे तु वामगः । कृष्णपक्षे दक्षिणग उदयस्य त्र्यहन्त्र्यहम् ॥ १,२००.

महेंद्र (इंद्र) मधोमध असतो; शुक्ल पक्षात तो डाव्या बाजूला, कृष्ण पक्षात उजव्या बाजूला असतो आणि त्याचा उदय तीन दिवस टिकतो.

वहेत्प्रतिपदाद्ये च विपरीते भवेन्नतिः । उदयः सूर्यमार्गेण चन्द्रेणास्तमयो यदि ॥ १,२००.

प्रतिपदेला सुरुवात झाल्यावर जर क्रम उलटा झाला तर घसरण होते; आणि उदय सूर्याच्या मार्गाने होऊन चंद्र मावळला तर—

वर्धन्ते गुणसंघाता अन्यथा विघ्नमौचितम् । संक्रान्त्यः षोडशप्रोक्ता दिवा रात्रौ वरानने ॥ १,२००.

अशा संयोगात गुण वाढतात; अन्यथा अडथळे येतात. दिवस-रात्री मिळून सोळा संक्रांती सांगितल्या आहेत, हे सुंदर मुखवाली.

यदा च संक्रमेद्वायुरर्धार्धप्रहरे स्थितः । स्वास्थ्याहानिस्तदा ज्ञेया वायुर्भ्रमति देहिषु ॥ १,२००.

जेव्हा वारा अर्ध्या प्रहराच्या मध्यावर बदलतो, तेव्हा आरोग्याची हानी होते, कारण वारा सर्व प्राण्यांमध्ये फिरतो.

दक्षिणे च पुटे वायुर्हितो भोजनमैथुने । खड्गहस्तो जयेद्युद्धे रिपून्कामसमन्वितः ॥ १,२००.

उजव्या नाकपुडीत वारा असेल तर जेवण आणि मैथुनासाठी ते योग्य असते; तलवार घेऊन युद्धात उतरला तर शत्रू आणि इच्छा दोन्ही जिंकतो.

वामेव गमनं श्रेष्ठं सर्वकार्येषु भूषितम् । वायुर्वहति तत्रस्थः प्रश्रो भूतस्य शोभनः ॥ १,२००.

डावीकडे जाणे सर्व कामांसाठी उत्तम असते; तिथे वारा वाहिला तर त्याचा परिणाम शुभ आणि सुंदर होतो.

माहेन्द्रे वारुणे वाते कोऽपि दोषो न जायते । अनावृष्टिर्दक्षवाहे वृष्टिः स्याद्वामवाहके ॥ १,२००.

महेंद्र, वरुण आणि वायू यांच्या स्थानावर कोणताही दोष येत नाही; उजवीकडे वारा गेला तर दुष्काळ पडतो, डावीकडे गेला तर पाऊस पडतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् २०१ धन्वन्तरिरुवाच । हयायुर्वेदमाख्यास्ये हयं सर्वार्थलक्षणम् । काकतुण्डः कृष्णजिह्वो वृक्षास्यश्चोष्णतालुकः ॥ १,२०१.

धन्वंतरी म्हणाले: मी तुला घोड्यांचा आयुर्वेद आणि सर्व कामांसाठी योग्य घोड्यांची लक्षणे सांगतो: ज्याचा चोच कावळ्यासारखा, जीभ काळी, तोंड झाडासारखे आणि तालू गरम असते.

करालो हीनदन्तश्च शृङ्गी विरलदन्तकः । एकाण्डश्चैव जाताण्डः कञ्चुकी द्विखुरी स्तनी ॥ १,२०१.

ज्याचा चेहरा भयंकर, दात कमी, शिंग असलेला, विरळ दात असलेला, एकच अंडकोष असलेला, जन्मतः अंडकोष असलेला, कवच असलेला, दोन खुर असलेला आणि स्तन असलेला घोडा.

मार्जारपादो व्याघ्राभः कुष्ठविद्रधिसन्निभः । यमजो वामनश्चैव मार्जारः कपिलोचनः ॥ १,२०१.

ज्याचे पाय मांजरासारखे, शरीर वाघासारखे, कुष्ठ किंवा फोडांसारखा, यमाचा पुत्र, बुटका, मांजरासारखा आणि तपकिरी डोळ्यांचा घोडा.

एतद्दोषी हयस्त्याज्य उत्तमोऽश्वस्तुरुष्कजः । मध्यमः पञ्चहस्तश्च कनीयांश्च त्रिहस्तकः ॥ १,२०१.

अशा दोषांचा घोडा टाळावा; उत्तम घोडा तुरुष्क जातीचा असतो, मध्यम घोडा पाच हाताचा आणि सगळ्यात लहान घोडा तीन हाताचा असतो.

असंहता ये च वाहा ह्रस्वकर्णास्तथैव च । शबलाभाः प्रभावेषु न दीनाश्चिरजीविनः ॥ १,२०१.

जे घोडे नीट बांधणीचे नाहीत, ज्यांचे कान लहान आहेत, किंवा ज्यांचा रंग डागाळलेला आहे, असे घोडे कमकुवत नसतात, उलट ते दीर्घायुषी असतात.

रेवन्तपूजनाद्धोमाद्रक्ष्याश्च द्विजभाजेनात् । सरलं निम्बपत्राणि गुग्गुलं सर्षपान्घृतम्? ॥ १,२०१.

वाईट प्रभावांपासून संरक्षणासाठी पूजा आणि होम करताना नीमाची पाने, गुग्गुळ, मोहरीचे तेल आणि तूप यांचा वापर करावा.

तिलञ्चैव वचां हिगुं बध्नीयाद्वाजिनो गले । आगन्तुजं दोषजन्तु व्रणं द्विविधमीरितम् ॥ १,२०१.

तिळ, वच आणि हिंग हे घोड्याच्या गळ्यात बांधावे; जखमा दोन प्रकारच्या असतात — बाहेरून होणाऱ्या आणि शरीरातील दोषांमुळे होणाऱ्या.

चिरपाकं वातजन्तु श्लेष्मजं क्षिप्रपाककम्? । कण्ठदाहात्मकं पित्ताच्छोणितान्मन्दवेदनम् ॥ १,२०१.

वाऱ्यामुळे झालेल्या जखमा बऱ्या होण्यासाठी जास्त वेळ लागतो, कफामुळे झालेल्या लवकर बऱ्या होतात; पित्तामुळे झालेल्या जखमांना घशात जळजळ आणि रक्तामुळे मंद वेदना होतात.

आगन्तुजन्तु शस्त्राद्यैर्दुष्टव्रणविशोधनम् । एरण्डमूलं द्विनिशं चित्रकं विश्वभेषजम् ॥ १,२०१.

शस्त्र किंवा अशा बाह्य कारणांनी झालेल्या वाईट जखमा स्वच्छ करण्यासाठी एरण्डाचे मूळ, चित्रक आणि इतर उपयुक्त औषधे दिवसातून दोनदा लावावीत.

रसोनं सैन्धवं वापि तक्रकाञ्जिकपोषितम् । तिलसक्तुकपिण्डिका दधियुक्ता ससैन्धवा । निम्बपत्रयुतं पिण्डं व्रणशोधनरोपणम् ॥ १,२०१.

लसूण आणि सैंधव किंवा त्यात आंबवलेले ताक, तिळाच्या पिठाचा गोळा दही आणि सैंधव मिसळून, तसेच नीमाच्या पानांचा गोळा — हे सर्व जखमा स्वच्छ करून भरून येण्यासाठी वापरावेत.

पटोलं निम्बपत्रञ्च वचा चित्रकमेव च । पिप्पलीशृङ्गवेरञ्च चूर्णमेकत्र कारयेत् ॥ १,२०१.

पटोळ, नीमाची पाने, वच, चित्रक, पिंपळी आणि आले — ही सर्व एकत्र करून पूड करावी.

एतत्पानात्क्रिमिश्लेष्ममन्दानिलविनाशनम् । निम्बपत्रं पटो लञ्च त्रिफला खदिरं तथा ॥ १,२०१.

हे प्यायल्याने कृमी, कफ आणि मंद वायू नष्ट होतात; नीमाची पाने, पटोळ, त्रिफळा आणि खदिर यांचाही वापर करावा.

क्वाथयित्वा ततो वाहं सृतरक्तं विचक्षणः । त्र्यहमेव प्रिदातव्यं हयकुष्ठोपशान्तये ॥ १,२०१.

ही सर्व औषधे उकळून, ज्याच्या अंगातून रक्त वाहत आहे अशा घोड्याला, तीन दिवस द्यावीत; त्यामुळे घोड्याच्या कुष्ठरोगावर आराम मिळतो.

सव्रणेषु च कुष्ठेषु तैलं सर्षपजं हितम् । लशुनादिकषायश्च पानभुक्त्युपशान्तये ॥ १,२०१.

जखमा आणि कुष्ठरोगासाठी मोहरीचे तेल उपयोगी आहे; लसूण वगैरे औषधींचा काढा प्यायला दिल्यास आराम मिळतो.

मातुलुङ्गरसोपेतं मांसीनां रसकेन वा । सद्यो दद्यात्तत्र नस्यमन्यैर्वातैः सुसंयुतैः ॥ १,२०१.

नाकावाटे उपचारासाठी, मातुलुंगाचा रस किंवा मांसीच्या रसासोबत इतर वाऱ्यांसह त्वरित द्यावा.

पलद्वयं प्रथमेऽह्नि एकैकपलवृद्धितः । यावद्दिनानि पूर्णानि पलान्यष्टादशोत्तमे ॥ १,२०१.

पहिल्या दिवशी दोन पल द्यावे, त्यानंतर रोज एक पल वाढवत जावे, शेवटच्या दिवशी अठरा पल पूर्ण होतील.