गरुडपुराणम्

भूतन्यासं पुरा कृत्वा नागानाञ्च यथाक्रमम् । लकारान्ता बिन्दुयुता मन्त्रा भूतक्रमेण तु ॥ १,१९७.

पूर्वी पंचमहाभूतांची व नागांची योग्य क्रमाने स्थापना करून, 'ल'काराने शेवट होणारे आणि बिंदूयुक्त मंत्र, भूतांच्या क्रमाने वापरावेत.

शिवबीजं ततो दद्यात्ततो ध्यायेच्च मण्डलम् । योयस्य क्रमाख्यातो मण्डलस्य विचक्षणः । तस्य तच्चिन्तयेद्वर्णं कर्मकाले विधानवित् ॥ १,१९७.

नंतर, शिवबीज मंत्राचा उपयोग करून, त्या मंडलाचे ध्यान करावे. ज्ञानी साधकाने, विधीच्या वेळी, पूर्वी सांगितलेल्या मंडलातील प्रत्येक भागाशी संबंधित अक्षर मनात ठेवावे.

पादपक्षैस्तथा चञ्चत्कृष्णनागैर्विभूषितम् । तार्क्ष्यं ध्यायेत्ततो नित्यं विषे स्थावरजङ्गमे ॥ १,१९७.

पाय आणि पंखांवर सतत हालचाल करणाऱ्या काळ्या नागांनी सुशोभित असलेल्या गरुडाचे, स्थिर किंवा चल विष नष्ट करण्यासाठी, नेहमी ध्यान करावे.

ग्रहभूतपिशाचे च डाकिनीयक्षराक्षसे । नागैर्विवेष्टितं कृत्वा स्वदेहे विन्यसेच्छिवम् ॥ १,१९७.

ग्रह, भूत, पिशाच्च, डाकिनी, यक्ष, राक्षस यांच्या भोवती नागांनी वेढून, आपल्या शरीरात शिवाची स्थापना करावी.

द्विधा न्यासः समाख्यातो नागानां चैव भूतयोः । एवं ध्यात्वा कर्म कुर्यादात्मतत्त्वादिकं क्रमात् ॥ १,१९७.

या प्रकारे नाग आणि भूतांची दोन प्रकारची स्थापना सांगितली आहे. असे ध्यान करून, आत्मतत्त्वापासून पुढील सर्व विधी योग्य क्रमाने करावेत.

त्रितत्त्वं प्रथं दत्त्वा सिवतत्त्वं ततः परम् । यथा देहे तथा देवे अङ्गुलीनां च पर्वसु ॥ १,१९७.

सर्वप्रथम तीन तत्त्वांची स्थापना करून, मग श्रेष्ठ शिवतत्त्वाची, शरीरात, देवतेत आणि बोटांच्या सांध्यांवर करावी.

देहे न्यासं पुरा कृत्वा ह्यनुलोमविलोमतः । कन्दं नालं तथा पद्मं धर्मं ज्ञानादिमेव च ॥ १,१९७.

शरीरावर आधीच अनुलोम-विलोम पद्धतीने स्थापना करून, कंद, नाळ, कमळ आणि धर्म, ज्ञान इत्यादी तत्त्वांची स्थापना करावी.

द्वितीयस्वरसम्भिन्नं वर्गान्तेन तु पूजयेत् । शौमिति कर्णिकामध्ये मूर्ध्नि रेफेण संयुतम् ॥ १,१९७.

दुसऱ्या स्वरासह आणि वर्गाच्या शेवटच्या अक्षराने युक्त असे 'श' कमळाच्या मध्यभागी, आणि 'म' मस्तकावर, 'र' जोडून पूजन करावे.

अकचटतपयशा वर्गाः पूर्वादिके न्यसेत् । पत्रान्तकेसरान्ते तु द्वौ द्वौ पूर्वादिकौ तथा ॥ १,१९७.

'अ', 'क', 'च', 'ट', 'त', 'प', 'य' हे अक्षरवर्ग पूर्व दिशेस ठेवावेत. पाकळ्यांच्या आणि केसरांच्या टोकांना, पूर्व व इतर दिशांना प्रत्येकी दोन अक्षरे ठेवावीत.

केशरे तु स्वरान्न्यस्यादीशान्तान्षोडशार्चयेत् । वामाद्याः शक्तयः प्रोक्तास्त्रितत्त्वन्तु ततो न्यसेत् ॥ १,१९७.

केसरांवर 'ई' पासून 'अं' पर्यंतचे सोळा स्वर ठेवून त्यांची पूजा करावी. मग डावीकडून सुरू होणाऱ्या शक्तींची स्थापना करावी, आणि नंतर तीन तत्त्वांची स्थापना करावी.

आवाहयेत्ततो मर्ध्नि शिवमङ्गं ततः परम् । कर्णिकायां न्यसेद्देवं सांगं तत्र पुरः सरम् ॥ १,१९७.

मग, मस्तकावर शिवाचे आवाहन करावे. त्यानंतर, सर्व अंगांसह देवतेची स्थापना कमळाच्या मध्यभागी, आणि त्याच्या परिवाराची स्थापना समोर करावी.

पृतिवी पश्चिमे पत्रे आपश्चोत्तरसंस्थिताः । तेजस्तु दक्षिणे पत्रे वायुं पूर्वेण पूजयेत् ॥ १,१९७.

पश्चिमेकडील पाकळीवर पृथ्वी, उत्तरेकडील पाकळीवर पाणी, दक्षिणेकडील पाकळीवर अग्नी, आणि पूर्वेकडील पाकळीवर वायू यांची पूजा करावी.

स्वबीजं मूर्तिरूपन्तु प्रागुक्तं पारकल्पयेत् । यं वायुमूलं नैरृत्ये रेफस्त्वनलसंस्थितः ॥ १,१९७.

पूर्वी सांगितलेले बीजमंत्र व रूप यांची स्थापना करावी. वायूचे मूळ नैऋत्य दिशेला, आणि 'र' अग्नीमध्ये स्थापन करावे.

वं च त्वीशे सदा पूज्य ओं हृदिस्थञ्च पूजयेत् । तन्मात्रान्भूतमात्रांस्तान्बहिरेव प्रपूजयेत् ॥ १,१९७.

नेहमी 'वं' ईशान्य दिशेला, आणि 'ॐ' हृदयात स्थापन करून पूजा करावी. सूक्ष्म तत्त्वे आणि स्थूल तत्त्वे बाहेरून पूजावीत.

शिवाङ्गानि ततः पश्चाद्ध्यात्वा संपूजयेत्ततः । आग्नेय्यां हृदयं पूज्य शिर ईशानगोचरे ॥ १,१९७.

नंतर, शिवाच्या अंगांचे ध्यान करून त्यांची पूजा करावी. आग्नेय दिशेला हृदय, आणि ईशान्य क्षेत्रात शिर यांची पूजा करावी.

नैरृत्ये तु शिखां दद्याद्वायव्यां कवचं न्यसेत् । अस्त्रन्तु बाह्यतो दद्यान्नेत्रमुत्तरसंस्थितम् ॥ १,१९७.

दक्षिण-पश्चिम दिशेला शिखा ठेवावी, उत्तर-पश्चिमेस कवच ठेवावं. अस्त्र बाहेरच्या बाजूला ठेवावं आणि डोळा उत्तर दिशेला आहे असं मानावं.

पत्राग्रे कर्णिकग्रे तु बीजानि परिपूजयेत् । अनन्तादिकुलीरान्ता अष्टौ नागाः क्रमात्स्थिताः ॥ १,१९७.

पानाच्या टोकावर आणि मध्यभागी बीजांची पूजा करावी. अनंतापासून कुलीरापर्यंत आठ नाग क्रमाने बसवले आहेत.

पूर्वादिकक्रमेणैव त्वीशपर्यन्तमेव च । पूजयेच्च सदा मन्त्री विधानेन पृथक्पृथक् ॥ १,१९७.

पूर्व दिशेपासून ईशान दिशेपर्यंतच्या क्रमाने, प्रत्येकाची वेगवेगळी आणि योग्य पद्धतीने नेहमी पूजा करावी.

हृदि पद्मे विधानेन शिलादौ दत्तमण्डले । एतत्कार्यं समुद्दिष्टं नित्यनैमित्तिकेऽपि च ॥ १,१९७.

हृदयातील कमळात, ठरलेल्या पद्धतीने आणि सुरुवातीला दगडावर मंडळ ठेवून, हे सर्व कर्म नित्य आणि निमित्तिक पूजा दोन्हीसाठी सांगितले आहे.

आत्मानं चिन्तयेन्नित्यं कामरूपं मनोहरम् । प्लावयन्तं जगत्सर्वं सृष्टिसंहारकारकम् ॥ १,१९७.

नेहमी स्वतःला मनोहारी, इच्छित रूप असलेला, संपूर्ण जग व्यापणारा आणि सृष्टी-संहार करणारा म्हणून ध्यान करावं.

ज्वालामालाभिरुद्दीप्तं आब्रह्मभुवनान्तकम् । दशबाहुं चतुर्वक्त्रं पिङ्गाक्षं शूलपाणिनम् ॥ १,१९७.

ज्वाळांच्या माळांनी प्रखरतेने उजळलेला, ब्रह्मलोकापर्यंत विस्तारलेला, दहा हातांचा, चार तोंडांचा, पिंगट डोळ्यांचा आणि हातात शूळ असलेला.

दंष्ट्राकरालमत्युग्रं त्रिनेत्रं शशिशेखरम् । भैरवन्तु स्मरेत्सिद्ध्यै गरुडं सर्वकर्मसु ॥ १,१९७.

दातांनी भयंकर, अत्यंत उग्र, तीन डोळ्यांचा, शशिरूपी चंद्र मस्तकी असलेला, सिद्धीसाठी भैरवाचे आणि सर्व कार्यात गरुडाचे स्मरण करावं.

नागानां नाशनार्थाय गरुडं भीमभीषणम् । पादौ पातालं संस्थौ च दिशः पक्षास्तु संश्रिताः ॥ १,१९७.

नागांचा नाश करण्यासाठी भीषण आणि भयंकर गरुडाचे ध्यान करावं; त्याचे पाय पाताळात आहेत आणि त्याची पंखे सर्व दिशांना व्यापून आहेत.

सप्त स्वर्गा उरसि च ब्रह्माण्डं कण्ठमाश्रितम् । पूर्वादीशानपर्यन्तं शिरस्तस्य विचिन्तयेत् ॥ १,१९७.

सात स्वर्ग त्याच्या छातीवर आहेत, ब्रह्मांड त्याच्या गळ्यात आहे; पूर्वेपासून ईशान दिशेपर्यंत त्याचे डोके ध्यानात घ्यावे.

सदाशिवशिखान्तस्थं शक्तित्रितयमेव च । परात्परं शिवं साक्षात्तार्क्ष्यं भुवननायकम् ॥ १,१९७.

सदाशिवाच्या शिखेत आणि शक्तीच्या तीन रूपांत, परात्पर शिव स्वतः तक्षक म्हणजेच तार्क्ष्य, जगाचा स्वामी म्हणून प्रकट आहे.

त्रिनेत्रमुग्ररूपञ्च विषनागक्षयङ्करम् । ग्रसनं भीमवक्त्रं च गरुडं मन्त्रविग्रहम् ॥ १,१९७.

तीन डोळ्यांचा, उग्र रूपाचा, विष आणि नागांचा नाश करणारा, भयंकर तोंडाने गिळणारा, मंत्रमूर्त गरुड.

कालाग्निमिव दीप्तं च चिन्तयेत्सर्वकर्मसु । एवं न्यासविधिं कृत्वा यद्यन्मनसि चिन्तयेत् ॥ १,१९७.

तो काळाग्नीप्रमाणे प्रखरतेने जळणारा म्हणून सर्व कार्यात ध्यान करावं; असा न्यासविधी केल्यानंतर, मनात जे काही ठरवावं,

तत्तदेव भवेत्साध्यं नरो वै गरुडायते । प्रेता भूतास्तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः । दर्शनात्तस्य नश्यन्ति ज्वराश्चातुर्थिकादयः ॥ १,१९७.

तेच साध्य होतं; तो पुरुष गरुडासारखा होतो. त्याच्या दर्शनाने प्रेत, भूत, यक्ष, नाग, गंधर्व, राक्षस आणि चौथ्या प्रकारचे ताप वगैरे नष्ट होतात.

धन्वन्तरिरुवाच । एवं स गरुडं प्रोचे गरुडः कश्यपाय च । महेश्वरो यथा गौरीं प्राह विद्यां तथा शृणु ॥ १,१९७.

धन्वंतरी म्हणाले: अशा प्रकारे गरुडाने सांगितले, आणि गरुडाने कश्यपाला सांगितले, जसं महेश्वराने गौरीला विद्या सांगितली, तसंच तू ऐक.