गरुडपुराणम्

हृदि पाणितले देहे कर्णे नेत्रे करोति च । जपात्तु सर्वसिद्धिः स्याच्चतुर्वक्त्रसमायुताम् ॥ १,१९७.

हृदयावर, हाताच्या तळव्यांवर, शरीरावर, कानांवर आणि डोळ्यांवर न्यास करावा; मंत्राचा जप केल्याने सर्व सिद्धी प्राप्त होतात आणि त्या ब्रह्मदेवासह मिळतात.

चतुरश्रां सुविस्तारं पीतवर्णान्तु चिन्तयेत् । पृथिवीं चेन्द्रदेवत्यां मध्ये वरुणमण्डलम् ॥ १,१९७.

पृथ्वीला मोठ्या, चौकोनी आणि पिवळ्या रंगाची म्हणून ध्यानात घ्यावे, तिची देवता इंद्र आहे आणि मध्यभागी वरुणाचे मंडळ आहे असे कल्पावे.

मध्ये पद्मं तथायुक्तमर्धचन्द्रं सुशीतलम् । इन्द्रनीलद्युतिं सौम्यमथवाग्नेयमण्डलम् ॥ १,१९७.

मध्यभागी कमळ आहे, त्यावर अर्धचंद्र शोभतो, ते अत्यंत शीतल आहे, निळ्या मणीसारखा तेजस्वी आणि शांत आहे, किंवा ते अग्नीचे मंडळ आहे असेही ध्यान करावे.

त्रिकोणं स्वस्थिकैर्युक्तं ज्वालामा लानलं स्मरेत् । भिन्नाञ्जननिभाकारं स्ववृत्तं बिन्दुभूषितम् ॥ १,१९७.

त्रिकोणात स्वस्तिकांची चिन्हे असलेले, ज्वाळांनी भरलेले, तुटलेल्या काजळासारखे काळे, गोल आणि बिंदूने सुशोभित असे ध्यान करावे.

क्षीरोर्मिसदृशाकारं शुद्धस्फटिकवर्चसम् । प्लावयन्तं जगत्सर्वं व्योमामृतमनुंस्मरेत् ॥ १,१९७.

आकाशाला दूधाच्या लाटेसारखे, शुद्ध स्फटिकासारखे तेजस्वी, संपूर्ण जगात पसरलेले आणि अमृतमय असे ध्यानात घ्यावे.

वासुकिः शङ्खपालश्च स्थितौ पार्थिवमण्डले । कर्कोटः पद्मनाभश्च वारुणे तौ व्यवस्थितौ ॥ १,१९७.

वसुकि आणि शंखपाल हे पृथ्वीच्या मंडळात स्थिर आहेत; कर्कोटक आणि पद्मनाभ हे जलमंडळात स्थिर आहेत.

आग्नेये चापि कुलिकस्तक्षश्चैव महाब्जकौ । वायुमण्डलसंस्थौ च पञ्च भूतानि विन्यसेत् ॥ १,१९७.

अग्नीच्या मंडळात कुलिक आणि तक्षक हे दोन महानाग आहेत; वायुमंडळात पाचही भूतांची स्थापना करावी.

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तमनुलोमविलोमतः । पर्वसन्धिषु च न्यस्या जया च विजया तथा ॥ १,१९७.

अंगठ्यापासून ते लहान बोटापर्यंत, पुढे आणि उलट दोन्ही क्रमाने, आणि बोटांच्या सांध्यांवर जय आणि विजय यांचा न्यास करावा.

आस्यादिस्वपुरस्थाने न्यस्याच्छिवपडङ्गकम् । कनिष्ठादौ हृदादौ च शिखायां करयोर्न्यसेत् ॥ १,१९७.

मुख आणि इतर शरीराच्या ठिकाणी शिवाचे अक्षर न्यासावे; लहान बोट, हृदय, शिखा आणि हात यावरही न्यास करावा.

व्यापकन्तु तत्वपूर्वं क्रमादङ्गुलिपर्वसु । भूतानाञ्च पुनर्न्यासः शिवाङ्गानि तथैव च ॥ १,१९७.

सर्वव्यापी मंत्र, तत्त्वांनुसार, बोटांच्या सांध्यांवर एकामागोमाग एक न्यासावा; पुन्हा भूतांचा आणि शिवाच्या अंगांचा न्यास करावा.

प्रणवादिनमश्चान्ते नाम्नैव च समन्वितः । सर्वमन्त्रेषु कथितो विधिः स्थापनपूजने ॥ १,१९७.

शेवटी, प्रणव आणि इतर अक्षरांनी सुरू होणारे नाव आणि स्वतःचे नाव यासह, सर्व मंत्रांच्या स्थापनेच्या आणि पूजेच्या विधीत ही पद्धत सांगितली आहे.

आद्याक्षरं तन्नाम्नश्च मन्त्रोऽयं परिकीर्तितः । अष्टानां नागजातीनां मन्त्रः सान्निध्यकारकः ॥ १,१९७.

त्या नावाचा पहिला अक्षर हा मंत्र आहे असे सांगितले आहे; हा मंत्र आठ नागजातींना साक्षात आणतो.

ओं स्वाहा क्रमशश्चैव पञ्चभूतपुरोगतम् । एष साक्षाद्भवेत्तार्क्ष्यः सर्वकर्मप्रसाधकः ॥ १,१९७.

'ॐ स्वाहा' आणि पाचही भूतांच्या आधी, हा मंत्र प्रत्यक्ष प्रकट होतो, हे तार्क्ष्य, सर्व कर्मे सिद्ध करणारा आहे.

करन्यासं स्वरैः कृत्वा शरीरे तु पुनर्न्यसेत् । ज्वलन्तं चिन्तयेत्प्राणमात्मसंशुद्धिकारकम् ॥ १,१९७.

स्वरांनी करन्यास केल्यावर, पुन्हा शरीरावर न्यास करावा; प्राण तेजस्वी आहे आणि आत्म्याचे शुद्धीकरण करणारा आहे असे ध्यान करावे.

बीजन्तु चिन्तयेत्पश्चाद्वर्षान्तममृतात्मकम् । एवञ्चाप्यायनं कृत्वा मूर्ध्नि सञ्चिन्त्य चात्मनः ॥ १,१९७.

नंतर, बीज अक्षराचे, वर्षभर अमृतमय स्वरूपाचे ध्यान करावे; असे भरून, ते आपल्या डोक्यावर ध्यानात घ्यावे.

पृथिवीं पादयोर्दद्यात्तप्तकाञ्चनसप्रभाम् । अशेषभुवनाकीर्णां लोकपालसमन्विताम् ॥ १,१९७.

पायांवर पृथ्वी ठेवावी, ती तापलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी आहे, सर्व लोकांनी भरलेली आणि दिशांचे रक्षक तिच्यासोबत आहेत.

एतां भगवतीं पृथ्वीं स्वदेहे विन्यसेद्बुधः । श्यामवर्णमयं ध्यायेत्पृथिवीद्विगुणं भवेत् ॥ १,१९७.

ज्ञानी माणसाने ही भगवती पृथ्वी आपल्या शरीरात स्थापित करावी; ती काळसर रंगाची म्हणून ध्यान करावी आणि त्यामुळे पृथ्वीचे सामर्थ्य दुप्पट होते.

ज्वालामालाकुलं दीप्तमाब्रह्मभुवनान्तकम् । नाभिग्रीवान्तरे न्यस्य त्रिकोणं मण्डलं रवेः ॥ १,१९७.

नाभीपासून गळ्यापर्यंतच्या जागेत, ज्वाळांच्या माळेने वेढलेले, तेजस्वी, ब्रह्मलोकापर्यंत सगळ्या लोकांचा संहार करू शकणारे, त्रिकोणी सूर्यमंडल ठेवावे.

भिन्नाञ्जननिभाकारं निखिलं व्याप्य संस्थितम् । आत्ममूर्तिस्थितं ध्यायेद्वायव्यं तीक्ष्णमण्डलम् ॥ १,१९७.

फाटलेल्या काजळासारखा रंग असलेले, सर्वत्र पसरलेले, आत्मरूपात स्थित असलेले, वायूशी संबंधित तीक्ष्ण मंडल ध्यानात घ्यावे.

सिखोपरि स्थितं दिव्यं शुद्धस्फटिकवर्चसम् । अप्रमाणमहाव्योमव्यापकं चामृतोपमम् ॥ १,१९७.

शिखेच्या वर, दिव्य, शुद्ध स्फटिकासारखे तेज, मोजता न येणारे, आकाशासारखे सर्वत्र पसरलेले आणि अमृतासारखे, असे ध्यान करावे.

भूतन्यासं पुरा कृत्वा नागानाञ्च यथाक्रमम् । लकारान्ता बिन्दुयुता मन्त्रा भूतक्रमेण तु ॥ १,१९७.

पूर्वी पंचमहाभूतांची व नागांची योग्य क्रमाने स्थापना करून, 'ल'काराने शेवट होणारे आणि बिंदूयुक्त मंत्र, भूतांच्या क्रमाने वापरावेत.

शिवबीजं ततो दद्यात्ततो ध्यायेच्च मण्डलम् । योयस्य क्रमाख्यातो मण्डलस्य विचक्षणः । तस्य तच्चिन्तयेद्वर्णं कर्मकाले विधानवित् ॥ १,१९७.

नंतर, शिवबीज मंत्राचा उपयोग करून, त्या मंडलाचे ध्यान करावे. ज्ञानी साधकाने, विधीच्या वेळी, पूर्वी सांगितलेल्या मंडलातील प्रत्येक भागाशी संबंधित अक्षर मनात ठेवावे.

पादपक्षैस्तथा चञ्चत्कृष्णनागैर्विभूषितम् । तार्क्ष्यं ध्यायेत्ततो नित्यं विषे स्थावरजङ्गमे ॥ १,१९७.

पाय आणि पंखांवर सतत हालचाल करणाऱ्या काळ्या नागांनी सुशोभित असलेल्या गरुडाचे, स्थिर किंवा चल विष नष्ट करण्यासाठी, नेहमी ध्यान करावे.

ग्रहभूतपिशाचे च डाकिनीयक्षराक्षसे । नागैर्विवेष्टितं कृत्वा स्वदेहे विन्यसेच्छिवम् ॥ १,१९७.

ग्रह, भूत, पिशाच्च, डाकिनी, यक्ष, राक्षस यांच्या भोवती नागांनी वेढून, आपल्या शरीरात शिवाची स्थापना करावी.

द्विधा न्यासः समाख्यातो नागानां चैव भूतयोः । एवं ध्यात्वा कर्म कुर्यादात्मतत्त्वादिकं क्रमात् ॥ १,१९७.

या प्रकारे नाग आणि भूतांची दोन प्रकारची स्थापना सांगितली आहे. असे ध्यान करून, आत्मतत्त्वापासून पुढील सर्व विधी योग्य क्रमाने करावेत.

त्रितत्त्वं प्रथं दत्त्वा सिवतत्त्वं ततः परम् । यथा देहे तथा देवे अङ्गुलीनां च पर्वसु ॥ १,१९७.

सर्वप्रथम तीन तत्त्वांची स्थापना करून, मग श्रेष्ठ शिवतत्त्वाची, शरीरात, देवतेत आणि बोटांच्या सांध्यांवर करावी.

देहे न्यासं पुरा कृत्वा ह्यनुलोमविलोमतः । कन्दं नालं तथा पद्मं धर्मं ज्ञानादिमेव च ॥ १,१९७.

शरीरावर आधीच अनुलोम-विलोम पद्धतीने स्थापना करून, कंद, नाळ, कमळ आणि धर्म, ज्ञान इत्यादी तत्त्वांची स्थापना करावी.

द्वितीयस्वरसम्भिन्नं वर्गान्तेन तु पूजयेत् । शौमिति कर्णिकामध्ये मूर्ध्नि रेफेण संयुतम् ॥ १,१९७.

दुसऱ्या स्वरासह आणि वर्गाच्या शेवटच्या अक्षराने युक्त असे 'श' कमळाच्या मध्यभागी, आणि 'म' मस्तकावर, 'र' जोडून पूजन करावे.

अकचटतपयशा वर्गाः पूर्वादिके न्यसेत् । पत्रान्तकेसरान्ते तु द्वौ द्वौ पूर्वादिकौ तथा ॥ १,१९७.

'अ', 'क', 'च', 'ट', 'त', 'प', 'य' हे अक्षरवर्ग पूर्व दिशेस ठेवावेत. पाकळ्यांच्या आणि केसरांच्या टोकांना, पूर्व व इतर दिशांना प्रत्येकी दोन अक्षरे ठेवावीत.