गरुडपुराणम्

काञ्जिकस्याढकं दत्त्वा पिष्टान्येतानि दापयेत् । पुनर्नवा गोक्षुरकं सैन्धवं त्र्यूषणं वचा ॥ १,१९२.

एक अधक आंबट कढी आणि पिसलेली पुनर्नवा, गोक्षुर, सैंधव मीठ, त्र्यूषण आणि वचा हे सर्व एकत्र करावेत.

लवणं सुरदारुश्च मञ्जिष्ठा कण्टकारिका । नस्यात्पानाद्धरत्येव कर्णशूलं सुदारुणम् ॥ १,१९२.

मीठ, सुरदारू, मंजीष्ठा आणि कंटकारिका हे नस्य किंवा पिण्याने, अगदी तीव्र कानदुखीही दूर होते.

बाधिर्यं सर्वरोगांश्च ह्यभ्यङ्गाच्च महेश्वर । पलद्वयं सैन्धवञ्च शुण्ठी चित्रकपञ्चकम् ॥ १,१९२.

दोन पळ सैंधव मीठ, सुंठ आणि पाच प्रकारचे चित्रक याने अभ्यंग केल्यास, बधिरपणा आणि सर्व रोग दूर होतात, हे महेश्वरा.

सौवीरपञ्चप्रस्थं च तैलप्रस्थं पचेत्ततः । असृग्दरस्वरप्लीहासर्ववातविकारनुत् ॥ १,१९२.

सौवीर पाच प्रस्थ आणि एक प्रस्थ तेल एकत्र उकळल्यास, रक्तस्त्राव, चव बिघडणे, प्लीहा आणि सर्व वातरोग बरे होतात.

उदुम्बरं वटं प्लक्षं जम्बूद्वयमथार्जुनम् । पिप्पली च कदम्बञ्च पलाशं लोध्रतिन्दुकम् ॥ १,१९२.

उदुंबर, वड, प्लक्ष, दोन जांभूळ, अर्जुन, पिंपळी, कदंब, पळस, लोढ्र आणि तिंदुक हे घ्यावेत.

मधूकमाम्रसर्जञ्च बदरं पद्मकेशरम् । शिरीषबीजङ्कतकमेतत्क्वाथेन साधितम् । तैलं हन्ति व्रणांल्लेपाच्चिरकालभवानपि ॥ १,१९२.

मधूक, आंबा, सर्ज, बोर, पद्मक केशर, शिरीष बी आणि कतक यांचा काढा करून, त्यात तेल मिसळून लावल्यास, जुनी जखमही बरी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९३ हरिरुवाच । पलाण्डुजीरके कुष्ठमश्वगन्धाजमोदकम् । वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम् ॥ १,१९३.

श्रीहरी म्हणाले: कांदा, जिरे, कुष्ट, अश्वगंधा, अजमोदा, वचा, त्रिकटु आणि उत्तम मीठ यांचा चूर्ण घ्यावा.

ब्राह्मीरसैर्भावितञ्च सर्पिर्मधुसमन्वितम् । सप्ताहं भक्षितं कुर्यान्निर्मलाञ्च मतिं पराम् ॥ १,१९३.

ब्राह्मीच्या रसात मिसळलेलं तूप आणि मध, हे सात दिवस खाल्लं तर मन निर्मळ आणि अत्यंत शुद्ध होतं.

सिद्धार्थकं वचा हिङ्गु करञ्जं देवदारु च । मञ्जिष्ठा त्रिफला विश्वं शिरीषो रजनीद्वयम् ॥ १,१९३.

सिद्धार्थक, वचा, हिंग, करंज, देवदारू, मंजीष्ठा, त्रिफळा, विश्व, शिरीष आणि दोन्ही प्रकारच्या हळदी—

प्रियङ्गुनिम्बत्रिक्रटु गोमूत्रेणैव घर्षितम् । नसयमालेपनञ्चैव तथा चोद्वर्तनं हितम् ॥ १,१९३.

प्रियंगू, नीम, त्रिकटू हे सगळं गायीच्या मूत्रात वाटून, नासिकेत लावायला, अंगाला लावायला आणि उटण म्हणून वापरायला फार उपयोगी आहे.

अपस्मारविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् । भूतेभ्यश्चभयं हन्ति राजद्वारेषु योजनात् ॥ १,१९३.

हे औषध अपस्मार, विषबाधा, वेड, क्षय, दरिद्र्य, ताप दूर करतं; राजवाड्याच्या दाराशी ठेवलं तर भूतांचा भयंही नाहीसं होतं.

निम्बं कुष्ठं हरिद्रे द्वे शिग्रु सर्षपजं तथा । देवदारु पटोलञ्च धान्यं तक्रेण घर्षितम् ॥ १,१९३.

नीम, कुष्ट, दोन प्रकारच्या हळदी, शिग्रू, मोहरी, देवदारू, पटोळ आणि धान्य, हे सगळं ताकात वाटावं—

देहं तैलाक्त गात्रं वै नयेदुद्वर्तनेन च । पामाः कुष्ठानि नश्येयुः कण्डूं हन्ति च निश्चितम् ॥ १,१९३.

शरीराला तेल लावून हे मिश्रण अंगाला चोळलं, तर पामा, कुष्ठरोग आणि खाज पूर्णपणे नष्ट होतात.

सामुद्रं सैन्धवं क्षारो राजिका लवणं विडम् । कटुलोहरजश्चैवं त्रिवृत्सूरणकं समम् । दधिगोमूत्रपयसा मन्दपावकपाचितम् ॥ १,१९३.

सामुद्रिक मीठ, सैंधव, क्षार, राई, साधं मीठ, विड, लोखंडाचा गंज, त्रिवृत, सूरण—हे सगळं दही, गायीचं मूत्र आणि दूध यांच्यात मंद आचेवर शिजवावं—

बलाग्निवर्धकं चूर्णं पिबेदुष्णेन वारिणा । जीर्णेऽजीर्णे तु भुञ्जति मांस्यादिघृतमुत्तमम् ॥ १,१९३.

हे चूर्ण ताकद आणि पचनशक्ती वाढवतं; ते कोमट पाण्यात घ्यावं. पचन झालं असो वा नसो, उत्तम मांस आणि तूप खाता येतं.

नाभिशूलं मूत्रशूलं गुल्मप्लीहभवञ्च यत् । सर्वशूलहरं चूर्णं जठरानलदीपनम् । परिणामसमुत्थस्य शूलस्य च हितं परम् ॥ १,१९३.

हे चूर्ण नाभी, मूत्रमार्ग, गाठी, प्लीहा यांचं दुखणं दूर करतं; पचनशक्ती वाढवतं आणि अपचनामुळे होणाऱ्या वेदना यावर फारच उपयुक्त आहे.

अभयामलकं द्राक्षा पिप्पली कण्टकारिका । शृङ्गी पुनर्नवा शुण्ठी जग्धा कासं निहन्ति वै ॥ १,१९३.

हरितकी, आवळा, द्राक्ष, पिंपळी, कंटकारी, शृंगी, पुनर्नवा आणि सुंठ—हे खाल्लं की खोकला नक्कीच बरा होतो.

अभयामलकं द्राक्षा पाठा चैव विभीतकम् । शर्कराया समं चैव जग्धं ज्वरहरं भवेत् ॥ १,१९३.

हरितकी, आवळा, द्राक्ष, पाठा, विभीतक आणि साखर समप्रमाणात घेऊन खाल्लं, तर तापावर औषध ठरतं.

त्रिफला बदरं द्राक्षा पिप्पली च विरेककृत् । हरीतकी सोष्णानीरलवणञ्च विरेककृत् ॥ १,१९३.

त्रिफळा, बोर, द्राक्ष आणि पिंपळी हे रेचक आहेत; हरितकी कोमट पाणी आणि मीठासोबत घेतली तरी रेचक गुण मिळतो.

कूर्ममत्स्याश्वमहिषगोशृगालाश्च वानराः । विडालबर्हिकाकाश्च वराहोलूककुक्कुटाः ॥ १,१९३.

कासव, मासा, घोडा, म्हैस, गाय, कोल्हा, माकड, मांजर, मोर, कावळा, रानडुक्कर, घुबड आणि कोंबडा—

हंस एषाञ्च विण्मूत्रं मांसं वा रोम शोणितम् । धूपं दद्याज्ज्वरार्तेभ्य उन्मत्तेभ्यश्च शान्तये ॥ १,१९३.

या सर्वांची विष्ठा, मूत्र, मांस, केस किंवा रक्त, धूप म्हणून ताप किंवा वेड लागलेल्यांना दिलं, तर ते शांत होतं.

एतान्यौषधजातानि कथितानि उमापते । निघ्नन्ति ताश्च रोगांश्च वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ॥ १,१९३.

हे सर्व औषधी द्रव्ये सांगितली आहेत, हे उमापती; ही रोगं तशीच नष्ट करतात जशी इंद्राची वज्राग्नी झाडं उध्वस्त करते.

औषधंभगवान्विष्णुः संस्मृतो रोगनुद्भवेत् । ध्यातोऽर्चितः स्तुतो वापि नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९३.

भगवान विष्णूंचं औषध म्हणून स्मरण केलं, तर रोग नाहीसे होतात; ध्यान, पूजा किंवा स्तुती केली तरी, दुसरं काही विचारायची गरजच नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९४ हरिरुवाच । सर्वव्याधिहरं वक्ष्ये वैष्णवं कवचं शुभम् । येन रक्षा कृता शम्भोर्दैत्यान्क्षपयतः पुरा ॥ १,१९४.

हरि म्हणाले—सर्व रोग दूर करणारे, शुभ वैष्णव कवच मी सांगतो, ज्यामुळे शंभूने पूर्वी दैत्यांचा नाश करताना स्वतःचं रक्षण केलं होतं.

प्रणम्य देवमीशानमजं नित्यमनामयम् । देवं सर्वेश्वरं विष्णुं सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ १,१९४.

देव, ईशान, अजन्मा, नेहमी निरोगी, सर्वांचा स्वामी, सर्वव्यापी, अविनाशी विष्णू—त्यांना वंदन करून,

बध्नाम्यहं प्रतिसरं नमस्कृत्य जनार्दनम् । अमोघाप्रतिमं सर्वं सर्वदुः खनिवारणम् ॥ १,१९४.

मी जनार्दनाला वंदन करून हा रक्षाबंधनाचा दोरा बांधतो, जो कधीही निष्फळ होत नाही, सर्व प्रकारे अद्वितीय आहे आणि सर्व दुःख दूर करतो.

विष्णुर्मामग्रतः पातु कृष्णो रक्षतु पृष्ठतः । हरिर्मे रक्षतु शिरो हृदयञ्च जनार्दनः ॥ १,१९४.

माझ्या पुढे विष्णूने मला守वावे, मागून कृष्णाने रक्षा करावी, माझ्या डोक्याचे रक्षण हरिने करावे आणि हृदयाचे रक्षण जनार्दनाने करावे.

मनो मम हृषीकेशो जिह्वां रक्षतु केशवः । प्रातु नेत्रे वासुदेवः श्रोत्रे सङ्कर्षणो विभुः ॥ १,१९४.

माझ्या मनाचे रक्षण हृषीकेशाने करावे, जीभेचे केशवाने, पहाटे डोळ्यांचे वासुदेवाने आणि कानांचे रक्षण बलवान संकर्षणाने करावे.

प्रद्युम्नः पातु मे घ्राणमनिरुद्धस्तु चर्म च । वनमाली गलस्यान्तं श्रीवत्सो रक्षतामधः ॥ १,१९४.

माझ्या नाकाचे रक्षण प्रद्युम्नाने करावे आणि त्वचेचे अनिरुद्धाने. गळ्याच्या टोकाचे रक्षण वनमाळीने करावे आणि खालील भागाचे श्रीवत्साने करावे.