गरुडपुराणम्

अभया च गुडूची च आटरूषकवाकुची । एतैरक्षसमैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ १,१९२.

अभया, गुडुची, आटरुषक आणि वाकुची हे सर्व सारख्या प्रमाणात घेऊन, एक प्रस्थ तूपात नीट उकळावे.

कण्टकार्या रसप्रस्थं क्षीरप्रस्थसमन्वितम् । एतद्ब्राह्मीघृतं नाम स्मृतिमेधाकरं परम् ॥ १,१९२.

कंटकारीचा रस एक प्रस्थ आणि तितक्याच प्रमाणात दूध एकत्र करून जे तूप तयार होते, त्याला ब्राह्मीघृत म्हणतात. हे स्मरणशक्ती आणि बुद्धी वाढवणारे श्रेष्ठ औषध आहे.

अग्निमन्थो वचा वासा पिप्पली मधु सैन्धवम् । सप्तरात्रप्रयोगेण किन्नरैरिव गीयते ॥ १,१९२.

अग्निमंथ, वचा, वासा, पिंपळी, मध आणि सैंधव मीठ हे सात रात्री वापरल्यास, किन्नर देखील त्याची स्तुती करतात.

अपामार्गः गुडूची च वचा कुष्ठं शतावरी । शङ्खपुष्पाभया साज्यं विडङ्गं भक्षितं समम् । त्रिभिर्दिनैर्नरं कुर्याद्ग्रन्थाष्टशतधारिणम् ॥ १,१९२.

अपामार्ग, गुडुची, वचा, कुष्ट, शतावरी, शंखपुष्पी, अभया, तूप आणि विडंग हे सर्व एकत्र घेतल्यास, तीन दिवसांत मनुष्य आठशे श्लोक लक्षात ठेवू शकतो.

अद्भिर्वा पयसाज्येन मासमेकन्तु सेविता । वचा कर्यान्नरं प्राज्ञं श्रुतिधारणसंयुतम् ॥ १,१९२.

वचा पाण्यात, दूधात किंवा तुपात एक महिना घेतल्यास, मनुष्याला बुद्धी आणि स्मरणशक्ती प्राप्त होते.

चन्द्रसूर्यग्रहे पीतं पलमेकं पयोऽन्वितम् । वचायास्तत्क्षणं कुर्यान्महाप्रज्ञायुतं नरम् ॥ १,१९२.

चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, एक पळ वचा दूधात मिसळून प्यायल्यास, त्या क्षणीच मोठी बुद्धी प्राप्त होते.

भूनिम्बनिम्बत्रिफलापर्पटैश्च शृतं जलम् । पटोलीमुस्तकाभ्याञ्च वासकेन च नाशयेत् ॥ १,१९२.

भूनिंब, निम्ब, त्रिफळा, परपट, पाटोळी, मुस्तक आणि वासा यांच्याने उकळलेले पाणी रोग नष्ट करते.

विस्फोटकानि रक्तञ्च नात्र कार्या विचारणा । कतकस्य फलं शङ्खं सैन्धवं त्र्यूषणं वचा ॥ १,१९२.

फोड आणि रक्तस्त्रावासाठी शंका नको. कतकाचे फळ, शंख, सैंधव मीठ, त्र्यूषण आणि वचा हे प्रभावी आहेत.

फेनी रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनः शिला । एषां वर्तिर्हन्ति काचं तिमिरं पटलं तथा ॥ १,१९२.

फेणी, रसांजन, मध, विडंग आणि मन:शिला यांची वर्ती डोळ्यांत लावल्यास, काचबिंदू, अंधुकपणा आणि पटल दूर होते.

प्रस्थद्वयं माषकस्य क्वाथश्च द्रोणमम्भसाम् । चतुर्भागावशेषेण तैलप्रस्थं विपाचयेत् ॥ १,१९२.

माषक दोन प्रस्थ घेऊन, एक द्रोण पाण्यात उकळावे. चौथ्या भागापर्यंत पाणी राहिल्यावर, एक प्रस्थ तेल त्यात मिसळून उकळावे.

काञ्जिकस्याढकं दत्त्वा पिष्टान्येतानि दापयेत् । पुनर्नवा गोक्षुरकं सैन्धवं त्र्यूषणं वचा ॥ १,१९२.

एक अधक आंबट कढी आणि पिसलेली पुनर्नवा, गोक्षुर, सैंधव मीठ, त्र्यूषण आणि वचा हे सर्व एकत्र करावेत.

लवणं सुरदारुश्च मञ्जिष्ठा कण्टकारिका । नस्यात्पानाद्धरत्येव कर्णशूलं सुदारुणम् ॥ १,१९२.

मीठ, सुरदारू, मंजीष्ठा आणि कंटकारिका हे नस्य किंवा पिण्याने, अगदी तीव्र कानदुखीही दूर होते.

बाधिर्यं सर्वरोगांश्च ह्यभ्यङ्गाच्च महेश्वर । पलद्वयं सैन्धवञ्च शुण्ठी चित्रकपञ्चकम् ॥ १,१९२.

दोन पळ सैंधव मीठ, सुंठ आणि पाच प्रकारचे चित्रक याने अभ्यंग केल्यास, बधिरपणा आणि सर्व रोग दूर होतात, हे महेश्वरा.

सौवीरपञ्चप्रस्थं च तैलप्रस्थं पचेत्ततः । असृग्दरस्वरप्लीहासर्ववातविकारनुत् ॥ १,१९२.

सौवीर पाच प्रस्थ आणि एक प्रस्थ तेल एकत्र उकळल्यास, रक्तस्त्राव, चव बिघडणे, प्लीहा आणि सर्व वातरोग बरे होतात.

उदुम्बरं वटं प्लक्षं जम्बूद्वयमथार्जुनम् । पिप्पली च कदम्बञ्च पलाशं लोध्रतिन्दुकम् ॥ १,१९२.

उदुंबर, वड, प्लक्ष, दोन जांभूळ, अर्जुन, पिंपळी, कदंब, पळस, लोढ्र आणि तिंदुक हे घ्यावेत.

मधूकमाम्रसर्जञ्च बदरं पद्मकेशरम् । शिरीषबीजङ्कतकमेतत्क्वाथेन साधितम् । तैलं हन्ति व्रणांल्लेपाच्चिरकालभवानपि ॥ १,१९२.

मधूक, आंबा, सर्ज, बोर, पद्मक केशर, शिरीष बी आणि कतक यांचा काढा करून, त्यात तेल मिसळून लावल्यास, जुनी जखमही बरी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९३ हरिरुवाच । पलाण्डुजीरके कुष्ठमश्वगन्धाजमोदकम् । वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम् ॥ १,१९३.

श्रीहरी म्हणाले: कांदा, जिरे, कुष्ट, अश्वगंधा, अजमोदा, वचा, त्रिकटु आणि उत्तम मीठ यांचा चूर्ण घ्यावा.

ब्राह्मीरसैर्भावितञ्च सर्पिर्मधुसमन्वितम् । सप्ताहं भक्षितं कुर्यान्निर्मलाञ्च मतिं पराम् ॥ १,१९३.

ब्राह्मीच्या रसात मिसळलेलं तूप आणि मध, हे सात दिवस खाल्लं तर मन निर्मळ आणि अत्यंत शुद्ध होतं.

सिद्धार्थकं वचा हिङ्गु करञ्जं देवदारु च । मञ्जिष्ठा त्रिफला विश्वं शिरीषो रजनीद्वयम् ॥ १,१९३.

सिद्धार्थक, वचा, हिंग, करंज, देवदारू, मंजीष्ठा, त्रिफळा, विश्व, शिरीष आणि दोन्ही प्रकारच्या हळदी—

प्रियङ्गुनिम्बत्रिक्रटु गोमूत्रेणैव घर्षितम् । नसयमालेपनञ्चैव तथा चोद्वर्तनं हितम् ॥ १,१९३.

प्रियंगू, नीम, त्रिकटू हे सगळं गायीच्या मूत्रात वाटून, नासिकेत लावायला, अंगाला लावायला आणि उटण म्हणून वापरायला फार उपयोगी आहे.

अपस्मारविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् । भूतेभ्यश्चभयं हन्ति राजद्वारेषु योजनात् ॥ १,१९३.

हे औषध अपस्मार, विषबाधा, वेड, क्षय, दरिद्र्य, ताप दूर करतं; राजवाड्याच्या दाराशी ठेवलं तर भूतांचा भयंही नाहीसं होतं.

निम्बं कुष्ठं हरिद्रे द्वे शिग्रु सर्षपजं तथा । देवदारु पटोलञ्च धान्यं तक्रेण घर्षितम् ॥ १,१९३.

नीम, कुष्ट, दोन प्रकारच्या हळदी, शिग्रू, मोहरी, देवदारू, पटोळ आणि धान्य, हे सगळं ताकात वाटावं—

देहं तैलाक्त गात्रं वै नयेदुद्वर्तनेन च । पामाः कुष्ठानि नश्येयुः कण्डूं हन्ति च निश्चितम् ॥ १,१९३.

शरीराला तेल लावून हे मिश्रण अंगाला चोळलं, तर पामा, कुष्ठरोग आणि खाज पूर्णपणे नष्ट होतात.

सामुद्रं सैन्धवं क्षारो राजिका लवणं विडम् । कटुलोहरजश्चैवं त्रिवृत्सूरणकं समम् । दधिगोमूत्रपयसा मन्दपावकपाचितम् ॥ १,१९३.

सामुद्रिक मीठ, सैंधव, क्षार, राई, साधं मीठ, विड, लोखंडाचा गंज, त्रिवृत, सूरण—हे सगळं दही, गायीचं मूत्र आणि दूध यांच्यात मंद आचेवर शिजवावं—

बलाग्निवर्धकं चूर्णं पिबेदुष्णेन वारिणा । जीर्णेऽजीर्णे तु भुञ्जति मांस्यादिघृतमुत्तमम् ॥ १,१९३.

हे चूर्ण ताकद आणि पचनशक्ती वाढवतं; ते कोमट पाण्यात घ्यावं. पचन झालं असो वा नसो, उत्तम मांस आणि तूप खाता येतं.

नाभिशूलं मूत्रशूलं गुल्मप्लीहभवञ्च यत् । सर्वशूलहरं चूर्णं जठरानलदीपनम् । परिणामसमुत्थस्य शूलस्य च हितं परम् ॥ १,१९३.

हे चूर्ण नाभी, मूत्रमार्ग, गाठी, प्लीहा यांचं दुखणं दूर करतं; पचनशक्ती वाढवतं आणि अपचनामुळे होणाऱ्या वेदना यावर फारच उपयुक्त आहे.

अभयामलकं द्राक्षा पिप्पली कण्टकारिका । शृङ्गी पुनर्नवा शुण्ठी जग्धा कासं निहन्ति वै ॥ १,१९३.

हरितकी, आवळा, द्राक्ष, पिंपळी, कंटकारी, शृंगी, पुनर्नवा आणि सुंठ—हे खाल्लं की खोकला नक्कीच बरा होतो.

अभयामलकं द्राक्षा पाठा चैव विभीतकम् । शर्कराया समं चैव जग्धं ज्वरहरं भवेत् ॥ १,१९३.

हरितकी, आवळा, द्राक्ष, पाठा, विभीतक आणि साखर समप्रमाणात घेऊन खाल्लं, तर तापावर औषध ठरतं.

त्रिफला बदरं द्राक्षा पिप्पली च विरेककृत् । हरीतकी सोष्णानीरलवणञ्च विरेककृत् ॥ १,१९३.

त्रिफळा, बोर, द्राक्ष आणि पिंपळी हे रेचक आहेत; हरितकी कोमट पाणी आणि मीठासोबत घेतली तरी रेचक गुण मिळतो.